Ujian Nitrogen Urea Darah (BUN)

Gambaran keseluruhan

Ujian BUN (Blood Urea Nitrogen, atau nitrogen urea darah) ialah ujian darah yang mengukur jumlah nitrogen yang terikat pada urea. Urea ialah bahan buangan yang terbentuk apabila badan memecahkan protein, dan buah pinggang menapisnya ke dalam air kencing. Ujian ini memberi petunjuk tentang fungsi buah pinggang dan tahap air dalam badan, tetapi keputusan BUN sahaja tidak boleh digunakan untuk membuat diagnosis.

Ya, ujian BUN sangat biasa. Ia sering dimasukkan dalam ujian darah rutin, terutamanya apabila doktor menilai buah pinggang atau kesihatan keseluruhan.

Sesiapa sahaja boleh menjalani ujian ini. Ia lebih kerap diminta bagi orang yang mempunyai penyakit buah pinggang, diabetes, tekanan darah tinggi, dehidrasi atau penyakit jantung, serta mereka yang mengambil ubat tertentu. Kanak-kanak dan warga emas juga boleh diuji jika perlu.

Gejala

Gejala biasa

• Ujian BUN sendiri tidak menyebabkan gejala.
• Keletihan atau rasa lemah yang berpanjangan.
• Bengkak pada muka, kaki atau buku lali.
• Perubahan pada kencing, seperti kurang kencing, kencing berbuih atau warna air kencing berubah.
• Loya, muntah atau hilang selera makan.
• Rasa haus yang kuat atau tanda dehidrasi.
• Kekeliruan atau rasa mengantuk yang luar biasa.

Gejala pada kanak-kanak

• Kurang kencing atau lampin yang kurang basah.
• Muntah atau cirit-birit berterusan sehingga menyebabkan dehidrasi.
• Lemah, tidak aktif atau kurang menyusu atau makan.
• Bengkak pada mata, kaki atau badan.
• Kekeliruan atau sangat mengantuk — dapatkan bantuan segera.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Keletihan, lemah atau kurang bertenaga.
• Kekeliruan yang baru atau mudah keliru.
• Hilang selera makan atau berat badan menurun.
• Bengkak kaki atau sesak nafas jika cecair berkumpul.
• Kurang kencing atau tanda dehidrasi.
• Gejala mungkin tidak jelas dan mudah disalah anggap sebagai penuaan.

Punca

Punca utama

• BUN tinggi boleh disebabkan oleh kekurangan air dalam badan (dehidrasi).
• Pemakanan tinggi protein boleh meningkatkan BUN.
• Pendarahan dalam saluran penghadaman boleh meningkatkan BUN.
• Masalah buah pinggang atau saluran kencing tersumbat boleh menyebabkan BUN tinggi.
• Penyakit jantung atau kegagalan jantung boleh mempengaruhi keputusan BUN.
• Jangkitan teruk atau keadaan di mana badan memecahkan protein dengan cepat boleh meningkatkan BUN.
• Ubat-ubatan tertentu boleh mengubah keputusan BUN.
• BUN rendah boleh disebabkan oleh penyakit hati, pemakanan sangat rendah protein, kekurangan zat makanan, kehamilan atau terlalu banyak cecair dalam badan.

Faktor risiko

• Penyakit buah pinggang kronik.
• Diabetes.
• Tekanan darah tinggi.
• Penyakit jantung.
• Umur lanjut.
• Dehidrasi berulang.
• Batu karang atau masalah prostat yang menyumbat saluran kencing.
• Pengambilan ubat tertentu tanpa pemantauan.
• Pemakanan tidak seimbang atau kekurangan zat makanan.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Kurang atau tiada kencing.
• Muntah atau cirit-birit teruk sehingga tidak boleh minum.
• Kekeliruan, sangat mengantuk atau sesak nafas.
• Bengkak yang cepat bertambah teruk.
• Demam tinggi dengan sakit pinggang atau sakit semasa kencing.

Buat temujanji rutin jika:

• Keletihan berpanjangan tanpa sebab jelas.
• Perubahan pada kencing.
• Bengkak ringan yang berulang.
• Mempunyai diabetes, tekanan darah tinggi atau penyakit buah pinggang dan perlu pemantauan.
• Ingin memahami keputusan ujian BUN anda.

Diagnosis

Doktor menggunakan keputusan BUN bersama sejarah kesihatan, pemeriksaan fizikal dan ujian lain. BUN tidak digunakan bersendirian untuk membuat diagnosis.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah BUN.
• Ujian kreatinin dan anggaran kadar penapisan glomerular (eGFR) untuk menilai fungsi buah pinggang.
• Ujian elektrolit darah.
• Ujian air kencing.
• Ultrasound buah pinggang atau saluran kencing jika disyaki penyumbatan.
• Ujian lain mengikut keadaan, seperti ujian darah lengkap.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Biasanya tiada persediaan khas. Anda mungkin tidak perlu berpuasa kecuali ada ujian lain. Beritahu doktor tentang semua ubat, suplemen dan keadaan kesihatan. Sampel darah diambil dari vena di lengan; prosesnya cepat dan mungkin terasa sedikit sakit.

Rawatan

Rawatan bergantung kepada punca keputusan BUN yang tidak normal, bukan kepada nombor BUN semata-mata. Jika dehidrasi, cecair mungkin diberi. Jika ubat menjadi punca, doktor mungkin melaraskan ubat. Jika ada masalah buah pinggang atau penyumbatan, rawatan khusus akan dirancang.

Penjagaan diri di rumah

• Minum air secukupnya kecuali doktor meminta anda mengehadkan cecair.
• Makan makanan seimbang; jangan ubah diet protein secara mendadak tanpa nasihat.
• Hadkan garam jika doktor menyarankan, terutamanya jika ada masalah jantung atau buah pinggang.
• Beritahu doktor atau ahli farmasi tentang semua ubat dan suplemen.
• Hadiri temu janji susulan dan ulang ujian seperti diarahkan.
• Catat gejala dan perubahan kencing untuk dibincangkan dengan doktor.

Rawatan perubatan

Doktor akan merawat punca. Contohnya, menggantikan cecair jika dehidrasi, menyesuaikan ubat yang mungkin mempengaruhi buah pinggang, merawat jangkitan, atau merujuk kepada pakar buah pinggang. Sesetengah keadaan memerlukan pemantauan rapi dan perubahan gaya hidup. Tiada ubat khusus untuk menurunkan BUN tanpa merawat punca.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan atau prosedur mungkin diperlukan jika ada penyumbatan saluran kencing, seperti batu karang besar atau masalah prostat. Doktor akan berbincang pilihan yang sesuai.

Hidup dengan keadaan ini

Pantau kesihatan mengikut jadual, minum air dengan cukup dan ikut nasihat doktor. Jika anda mempunyai penyakit buah pinggang, elakkan dehidrasi dan beritahu doktor jika demam, muntah atau cirit-birit.

Tip gaya hidup

• Kekal aktif dengan senaman sederhana jika dibenarkan doktor.
• Tidur cukup dan uruskan stres.
• Berhenti merokok dan hadkan alkohol.
• Ikut pelan pemakanan yang disyorkan.
• Simpan rekod keputusan ujian dan ubat.

Diet dan senaman

Diet seimbang dan senaman sederhana menyokong kesihatan buah pinggang dan jantung. Jika anda mempunyai penyakit buah pinggang, doktor atau ahli diet mungkin menyarankan had protein, garam, kalium atau cecair. Jangan ubah diet secara ekstrem sendiri.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Keputusan ujian yang tidak normal boleh menimbulkan kebimbangan. Rasa risau adalah normal. Bercakap dengan doktor, ahli keluarga atau kaunselor boleh membantu. Jika anda berasa sedih berpanjangan, sangat cemas atau mempunyai fikiran untuk mencederakan diri, dapatkan bantuan segera daripada perkhidmatan kecemasan atau profesional kesihatan mental.

Pencegahan

Ujian BUN tidak boleh dicegah kerana ia adalah ujian. Namun, banyak punca keputusan tidak normal boleh dikurangkan dengan menjaga kesihatan buah pinggang, minum air cukup, mengawal tekanan darah dan gula darah, serta mengelakkan dehidrasi.

Vaksin

Doktor mungkin mengesyorkan vaksin mengikut keadaan kesihatan anda, terutamanya jika anda mempunyai penyakit buah pinggang. Bincangkan dengan doktor.

Program saringan

Orang dengan diabetes, tekanan darah tinggi atau penyakit buah pinggang mungkin perlu ujian darah dan air kencing secara berkala. Ikut jadual saringan yang disyorkan doktor.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kecederaan buah pinggang yang berterusan jika punca tidak dirawat.
• Ketidakseimbangan elektrolit yang boleh menyebabkan lemah atau degupan jantung tidak teratur.
• Cecair berkumpul dalam badan, menyebabkan bengkak atau sesak nafas.
• Kekeliruan atau perubahan kesedaran jika urea dan bahan buangan meningkat tinggi.
• Masalah kesihatan lain bergantung kepada punca, seperti jangkitan atau penyumbatan.

Pandangan jangka panjang

Dengan rawatan punca dan pemantauan, banyak keadaan boleh dikawal. BUN selalunya kembali ke julat yang lebih baik apabila dehidrasi dirawat atau masalah buah pinggang diurus. Kerjasama dengan doktor dan ahli farmasi penting untuk hasil yang baik.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.