AAAA screening awareness

Genel Bakış

Abdominal aort anevrizması (AAA), karnınızın içindeki ana atardamar olan aortun duvarının zayıflayarak balon gibi şişmesidir. Bu şişlik yırtılırsa hayatı tehdit eden iç kanamaya yol açabilir.

Abdominal aort anevrizması, özellikle 65 yaş üzeri erkeklerde sık görülür. Sigara içenlerde bu risk daha da yükselir. Kadınlarda daha nadir olsa da görülebilir.

En çok 65 yaş üstü erkekleri, sigara içenleri, yüksek tansiyonu veya ailede anevrizma öyküsü olanları etkiler. Kadınlar da risk altındadır ancak oran daha düşüktür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu AAA, küçükken hiçbir belirti vermez.
• Bazı kişiler karnında derin, sürekli bir nabız atışı hissi duyabilir.
• Büyük anevrizmalarda karın veya sırt ağrısı olabilir.

Çocuklarda belirtiler

• AAA çocuklarda neredeyse hiç görülmez.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirti vermeyebilir.
• Karında veya karın yanında hafif, derin bir rahatsızlık hissi.
• Sırtta veya karında sürekli ağrı.

Nedenler

Ana nedenler

• Aort duvarının zayıflaması ve balonlaşması.
• Atardamar duvarının yapısını bozan ateroskleroz (damar sertliği).
• Yüksek tansiyonun atardamar duvarına sürekli baskı yapması.

Risk faktörleri

• Sigara içmek veya dumana maruz kalmak.
• 65 yaş ve üzeri olmak (özellikle erkeklerde).
• Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol.
• Ailede (baba, kardeş) AAA öyküsü olması.
• Bazı bağ dokusu hastalıkları (örneğin Marfan sendromu).

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Karın veya sırtta ani ve şiddetli ağrı.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 65 yaş üstü erkekseniz ve sigara içtiyseniz, doktorunuza AAA taraması yaptırmayı sorun.
• Ailenizde AAA öyküsü varsa tarama hakkında bilgi alın.
• Yüksek tansiyon veya damar hastalığı nedeniyle düzenli kontrol altındaysanız, doktorunuza AAA riskinizi sorun.

Tanı

AAA genellikle karın ultrasonu adı verilen basit ve ağrısız bir görüntüleme testi ile teşhis edilir. Ayrıca fizik muayenede nabız atan kitle hissedilebilir.

Yapılabilecek testler

• Karın ultrasonu (en yaygın ve güvenilir yöntem).
• Bilgisayarlı tomografi (BT) anjiyografi – daha detaylı görüntüleme gerektiğinde.
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR) – bazı durumlarda kullanılabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Ultrason sırasında karnınıza bir jel sürülür ve küçük bir probla görüntü alınır. İşlem yaklaşık 15-20 dakika sürer, ağrısızdır. Sonuçları doktorunuz boyutlarıyla birlikte size açıklayacaktır.

Tedavi

AAA tedavisi, anevrizmanın büyüklüğüne ve büyüme hızına bağlıdır. Küçük anevrizmalar düzenli ultrason takibi ile izlenir. Büyük veya hızlı büyüyen anevrizmalarda cerrahi tedavi veya kapalı yöntemle anevrizma onarımı yapılabilir.

Evde kişisel bakım

• Sigara kullanıyorsanız bırakmak en önemli adımdır.
• Kan basıncınızı ve kolesterolünüzü doktorunuzun önerdiği şekilde kontrol altında tutun.
• Düzenli egzersiz yapın, fazla kilo almaktan kaçının.
• Sağlıklı beslenin – özellikle sebze, meyve, tam tahıl ve yağsız protein tüketin.

Tıbbi tedaviler

Küçük anevrizmalarda tansiyon ilaçları ve yaşam tarzı değişiklikleri ile yırtılma riski azaltılmaya çalışılır. Büyüme hızı yavaşsa düzenli ultrason takibi yeterlidir. Doktorunuz durumunuza en uygun takip planını yapacaktır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Anevrizma çapı 5,5 cm'den büyükse (kadınlarda genellikle 5 cm) veya yılda 1 cm'den fazla büyüyorsa, ameliyat düşünülür. Acil yırtılma durumunda da hemen cerrahi müdahale yapılır. Ameliyat, açık yöntemle veya damar içinden (endovasküler) yapılabilir.

Bu durumla yaşamak

Küçük bir AAA ile günlük yaşam genellikle normaldir. Sadece düzenli doktor kontrollerine gitmek ve belirtileri takip etmek yeterlidir. Büyük bir anevrizma için ameliyat olduysanız, iyileşme sürecinde doktorunuzun önerilerine uymanız önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin – bu en etkili önlemdir.
• Tansiyonunuzu düzenli ölçün ve sınırlarda kalmasına dikkat edin.
• Ağır kaldırma, ıkınma gibi karın içi basıncı artıran aktivitelerden kaçının.
• Düzenli yürüyüş gibi hafif egzersizler yapın.

Diyet ve egzersiz

Doymuş yağ, tuz ve işlenmiş gıdalardan kaçının. Bol sebze, meyve, balık ve zeytinyağı tüketin. Haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş veya bisiklet gibi egzersizler yapın. Başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bir anevrizma teşhisi kaygı yaratabilir. Özellikle beklenen cerrahi müdahale veya yırtılma korkusu anlaşılabilir bir durumdur. Duygularınızı doktorunuzla veya bir ruh sağlığı uzmanıyla paylaşmaktan çekinmeyin. Düzenli takip, çoğu insanın endişelerini azaltmasına yardımcı olur.

Önleme

AAA tamamen önlenemese de riskini azaltmak mümkündür. Sigara içmemek, tansiyon ve kolesterolü kontrol altında tutmak, düzenli egzersiz yapmak en önemli adımlardır. Ailede AAA öyküsü varsa düzenli tarama yaptırmak koruyucudur.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı önerileri doğrultusunda, özellikle 65 yaş üzeri sigara içmiş erkeklere bir kez ultrason taraması önerilir. Ailenizde AAA varsa daha erken yaşta tarama gerekebilir. Bu konuda aile hekiminize danışabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Anevrizma yırtılması, şiddetli iç kanamaya ve hayati tehlikeye yol açar.
• Yırtılan bir AAA acil cerrahi gerektirir ve ölüm riski yüksektir.
• Büyüyen anevrizma çevre dokulara baskı yaparak ağrıya neden olabilir.

Uzun vadeli görünüm

AAA erken tespit edildiğinde ve düzenli takip edildiğinde, çoğu kişi normal bir yaşam sürebilir. Ameliyat gerektiğinde başarı oranı yüksektir ve günümüzde güvenli yöntemlerle yapılmaktadır. Düzenli kontroller ve sağlıklı yaşam ile yırtılma riski büyük ölçüde azaltılabilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.