Acute kidney injury awareness

Genel Bakış

Akut böbrek hasarı, böbreklerin aniden çalışmaması veya çok az çalışması durumudur. Bu, vücudun atık maddeleri temizlemesini ve sıvı dengesini sağlamasını zorlaştırır. Genellikle tedavi edilebilir ve birçok kişi tamamen iyileşir.

Evet, hastanede yatan hastaların yaklaşık %10-15'inde görülür. Toplumda da sık rastlanır, özellikle yaşlılarda ve kronik hastalığı olanlarda daha yaygındır.

Herkesi etkileyebilir, ancak yaşlılar, şeker hastalığı, yüksek tansiyon veya kalp yetmezliği olanlar, daha önce böbrek sorunu yaşayanlar ve ağır enfeksiyon geçirenler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• İdrar miktarında azalma (normalden daha az idrar yapma)
• Vücutta şişlik (özellikle bacaklarda, ayak bileklerinde veya göz çevresinde)
• Yorgunluk ve halsizlik
• Mide bulantısı veya kusma
• İştahsızlık
• Nefes darlığı
• Kafa karışıklığı veya huzursuzluk

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda idrar miktarının azalması (bezlerin daha az ıslanması)
• Huzursuzluk, uyku hali veya aşırı sinirlilik
• Kusma, ishal veya beslenememe
• Ciltte solgunluk veya morarma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha hafif olabilir, sadece halsizlik veya kafa karışıklığı görülebilir
• İdrar kaçırma veya idrar yaparken zorlanma
• Denge sorunları veya düşmeler
• Günlük aktivitelerde belirgin azalma

Nedenler

Ana nedenler

• Vücudun susuz kalması (dehidratasyon) – aşırı terleme, ishal veya kusma
• Ağır enfeksiyonlar (sepsis)
• Bazı ilaçlar – özellikle ağrı kesiciler (NSAİİ'ler), tansiyon ilaçları, antibiyotikler
• Böbreklere giden kan akışının azalması – kalp yetmezliği, kanama veya şok
• İdrar yollarının tıkanması – böbrek taşı, büyümüş prostat
• Toksik maddeler – mantar zehirlenmesi, kimyasallar

Risk faktörleri

• İleri yaş (65 yaş üstü)
• Kronik böbrek hastalığı
• Şeker hastalığı
• Yüksek tansiyon
• Kalp yetmezliği veya karaciğer hastalığı
• Ağır ameliyatlar veya yanıklar
• Kemoterapi ilaçları veya kontrast madde içeren görüntüleme tetkikleri

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda belirtilen acil belirtilerden biri varsa hemen 112'yi arayın.
• İdrar miktarınız çok azaldıysa veya hiç idrar yapamıyorsanız.
• Nefes darlığı veya göğüs ağrınız varsa.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Halsizlik, şişlik veya iştahsızlık gibi hafif belirtileriniz varsa bir hafta içinde doktorunuza başvurun.
• Kronik bir hastalığınız varsa (şeker, tansiyon) düzenli kontrollerinizi ihmal etmeyin.

Tanı

Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler ve fizik muayene yapar. Ardından kan ve idrar testleri ile böbrek fonksiyonlarınızı değerlendirir.

Yapılabilecek testler

• Kan testi: Kreatinin ve üre seviyelerine bakılır.
• İdrar testi: İdrarda protein, kan veya enfeksiyon belirtileri aranır.
• Böbrek ultrasonu: Böbreklerin yapısını ve tıkanıklık olup olmadığını görmek için.
• Gerektiğinde böbrek biyopsisi: Böbrekten küçük bir doku örneği alınarak incelenir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle birkaç saat sürer. Kan ve idrar testleri için hastaneye gitmeniz gerekebilir. Sonuçlar çıktığında doktorunuz sizinle detaylı olarak konuşacaktır.

Tedavi

Tedavinin amacı böbrek hasarının nedenini bulup düzeltmek ve böbreklerin iyileşmesine yardımcı olmaktır. Genellikle hastanede tedavi gerekir, ancak hafif vakalarda evde takip de mümkündür.

Evde kişisel bakım

• Bol su için – ancak doktorunuz sıvı alımınızı sınırlamanızı söylerse su içmeyin.
• Tuzu azaltın – işlenmiş gıdalardan kaçının.
• Alkol ve sigara kullanmayın.
• Doktorunuza danışmadan ağrı kesici veya bitkisel ürün kullanmayın.

Tıbbi tedaviler

Tedavi, altta yatan nedene göre değişir. Örneğin, susuzluk varsa damar yoluyla sıvı verilir. Enfeksiyon varsa antibiyotik tedavisi uygulanır. Ağır vakalarda geçici olarak diyaliz (kanın makineyle temizlenmesi) gerekebilir. Kan basıncı ilaçları veya böbrek fonksiyonlarını destekleyici ilaçlar kullanılabilir. Tüm tedaviler doktor kontrolünde yapılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Nadiren, idrar yollarındaki tıkanıklığı gidermek için cerrahi müdahale gerekebilir (örneğin böbrek taşı veya prostat büyümesi).

Bu durumla yaşamak

İyileşme döneminde doktorunuzun önerilerine uymak önemlidir. Düzenli olarak kan ve idrar testleri yaptırmanız gerekebilir. Yorgun hissedebilirsiniz, bu normaldir. Vücudunuzu dinleyin ve dinlenmeye özen gösterin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sağlıklı beslenin – doktorunuzun önerdiği diyet uygulayın.
• Düzenli egzersiz yapın, ancak aşırı yorulmaktan kaçının.
• Stresten uzak durun.
• İlaçlarınızı düzenli kullanın ve doktor kontrollerinizi aksatmayın.

Diyet ve egzersiz

Genellikle az tuzlu, düşük proteinli bir diyet önerilir. Potasyum ve fosfor alımına dikkat edilmesi gerekebilir. Egzersiz olarak yürüyüş veya hafif tempolu hareketler iyidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Akut böbrek hasarı geçirmek endişe ve korku yaratabilir. İyileşme sürecinde duygusal destek almak önemlidir. Ailenizle veya bir uzmanla konuşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Birçok akut böbrek hasarı vakası önlenebilir. Özellikle risk grubundaysanız bol su için, ağrı kesicileri dikkatli kullanın ve kronik hastalıklarınızı iyi yönetin. Ameliyat veya kontrastlı tetkik öncesinde doktorunuza böbrek sağlığınızı mutlaka bildirin.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları enfeksiyon riskini azaltarak böbrek hasarını önlemeye yardımcı olabilir. Aşı takviminiz için doktorunuza danışın.

Tarama programları

Düzenli sağlık kontrolleri sırasında böbrek fonksiyon testlerini yaptırmak erken teşhis için önemlidir. Özellikle risk grubunda olanlar yılda bir kez böbrek testi yaptırmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalıcı böbrek hasarı (kronik böbrek hastalığı)
• Böbrek yetmezliği – hayat boyu diyaliz veya böbrek nakli gerekebilir
• Kalp ve damar sorunları
• Vücutta sıvı birikmesi – akciğer ödemi
• Elektrolit dengesizlikleri – kalp ritmi bozuklukları

Uzun vadeli görünüm

Çoğu insan erken tedavi ile tamamen iyileşir. İyileşme süresi günler veya haftalar sürebilir. Ağır vakalarda bile böbrek fonksiyonlarının büyük kısmı geri dönebilir. Erken müdahale ve uygun tedavi ile sonuçlar genellikle olumludur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.