Addisons disease

Genel Bakış

Addison hastalığı, böbreküstü bezlerinin yeterli hormon üretmemesi durumudur. Bu bezler, vücudun strese yanıt vermesine ve tuz ile su dengesini ayarlamasına yardımcı olan kortizol ve aldosteron hormonlarını üretir. Hastalık, bu hormonların eksikliğiyle ortaya çıkar.

Hayır, Addison hastalığı oldukça nadirdir. Yaklaşık 100.000 kişide 1 kişiyi etkiler.

Her yaşta görülebilir, ancak en sık 30-50 yaş arası yetişkinlerde teşhis edilir. Kadınlarda erkeklerden biraz daha sık rastlanır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sürekli yorgunluk ve halsizlik
• Kilo kaybı ve iştahsızlık
• Düşük tansiyon, baş dönmesi (özellikle ayağa kalkarken)
• Ciltte koyulaşma (özellikle eller, dirsekler, dizler, yara izleri ve ağız içinde)
• Tuzlu yiyeceklere aşırı istek
• Mide bulantısı, kusma, ishal
• Kas ve eklem ağrıları
• Düşük kan şekeri (hipoglisemi)

Çocuklarda belirtiler

• Kilo alamama veya büyüme geriliği
• Tekrarlayan enfeksiyonlar
• Kan şekeri düşüklüğüne bağlı nöbetler
• Ciltte koyulaşma (genellikle gözle görülür)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yorgunluk ve güçsüzlük sıklıkla yaşlılığa bağlanır, bu nedenle tanı gecikebilir
• Bilinç karışıklığı veya hafıza sorunları
• Tekrarlayan düşmeler (düşük tansiyona bağlı)
• İştahsızlık ve kilo kaybı

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin kendi böbreküstü bezlerine saldırması (otoimmün hastalık) – en yaygın neden
• Tüberküloz (verem) gibi enfeksiyonların bezlere zarar vermesi
• Böbreküstü bezlerinin cerrahi olarak alınması
• Kanama veya pıhtılaşma bozukluklarının bezleri etkilemesi (Waterhouse-Friderichsen sendromu)

Risk faktörleri

• Otoimmün hastalık öyküsü (tip 1 diyabet, Hashimoto tiroiditi gibi)
• Ailede Addison hastalığı öyküsü
• Tüberküloz veya diğer kronik enfeksiyonlar
• Uzun süreli kortikosteroid ilaç kullanımının aniden kesilmesi (bu durum geçici adrenal yetmezliğe yol açabilir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil belirtiler listesindeki belirtilerden herhangi birini yaşıyorsanız hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
• Adrenal kriz belirtileri (şiddetli kusma, bayılma, şok) yaşıyorsanız acil yardım isteyin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sürekli yorgunluk, kilo kaybı, iştahsızlık, tuz isteği veya ciltte koyulaşma fark ederseniz bir aile hekimine veya iç hastalıkları uzmanına başvurun.
• Belirtileriniz hafif olsa bile, birkaç haftadır devam ediyorsa doktorunuza görünün.

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi ve tıbbi geçmişinizi değerlendirdikten sonra kan ve idrar tahlilleri isteyecektir. Kesin tanı için ACTH uyarı testi adı verilen özel bir test yapılır.

Yapılabilecek testler

• Kan kortizol ve ACTH düzeyi ölçümü
• Elektrolit testi (sodyum, potasyum değerleri)
• Aldosteron ve renin düzeyi
• ACTH uyarı testi (sentetik ACTH enjeksiyonundan sonra kortizol yanıtına bakılır)
• Böbreküstü bezlerine yönelik görüntüleme (BT taraması)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç kan alımı ve bazen hastanede yatış gerektirebilir. Testler genellikle sabah saatlerinde yapılır. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar. Doktorunuz, testler sırasında yanınızda bulunmanızı önerebilir.

Tedavi

Addison hastalığı ömür boyu hormon replasman tedavisi gerektirir. Amaç, vücudun ihtiyaç duyduğu kortizol ve bazen aldosteronu ilaçlarla vermektir. Tedavi, hastalığın kontrol altına alınmasını ve adrenal krizin önlenmesini sağlar.

Evde kişisel bakım

• İlaçlarınızı her gün aynı saatte, doktorunuzun önerdiği şekilde alın.
• Stresli durumlarda (enfeksiyon, ameliyat, ateş) doktorunuzun verdiği ‘stres dozu’ talimatlarını uygulayın.
• Her zaman acil enjeksiyon kitinizi yanınızda taşıyın ve kullanmayı öğrenin.
• Tıbbi kimlik bileziği veya kartı taşıyın, böylece acil durumlarda sağlık ekipleri hastalığınızı bilir.
• Düzenli doktor kontrollerinizi ihmal etmeyin.

Tıbbi tedaviler

Tedavinin temeli, eksik olan hormonların ilaçlarla yerine konmasıdır. Kortizol eksikliği için ağızdan alınan bir ilaç (glukokortikoid) günde birkaç kez kullanılır. Aldosteron eksikliği varsa, tuz ve su dengesini düzenlemek için ayrı bir ilaç (mineralokortikoid) eklenir. Dozlar, hastanın kilosu, yaşı ve stres düzeyine göre doktor tarafından ayarlanır. Hastalara ayrıca, adrenal kriz anında kas içine yapılmak üzere bir acil enjeksiyon reçete edilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Addison hastalığında cerrahi tedavi genellikle uygulanmaz. Ancak böbreküstü bezlerini etkileyen bir tümör veya başka bir neden varsa, o duruma yönelik cerrahi gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

Her gün ilaçlarınızı düzenli almak, kendinizi iyi hissetmenizi sağlar. Günlük rutininizde ilaç saatlerine dikkat edin. Stresli durumlarda ek doz almanız gerekebilir, bu konuda doktorunuz size bir plan verecektir. Seyahat ederken yedek ilaç ve acil enjeksiyon kitinizi yanınıza alın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyuyun, yeterli dinlenin.
• Enfeksiyonlardan korunmak için el hijyenine dikkat edin, kalabalık ortamlarda maske kullanın.
• Stresten mümkün olduğunca kaçının; yoga, meditasyon gibi rahatlama tekniklerini deneyin.
• Tıbbi kimlik bileziği takın ve yakınlarınıza hastalığınızı anlatın.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenin, özellikle tuz alımınızı ihmal etmeyin. Bazı hastalar tuzlu yiyeceklere ihtiyaç duyar, doktorunuz size uygun miktarı söyleyecektir. Hafif egzersizler (yürüyüş, yüzme) yapabilirsiniz; ancak aşırı zorlayıcı egzersizlerden kaçının ve egzersiz öncesi doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, depresyon veya yalnızlık hissine yol açabilir. Duygularınızı ailenizle veya arkadaşlarınızla paylaşın. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek alın. Unutmayın, tedavi edilebilir bir hastalığınız var ve birçok kişi normal bir yaşam sürüyor.

Önleme

Addison hastalığının çoğu formu (otoimmün) önlenemez. Ancak erken tanı ve tedavi ile komplikasyonlar önlenebilir. Tüberküloz gibi altta yatan enfeksiyonların tedavisi, hastalığın gelişimini engelleyebilir.

Aşılar

Hastalığa karşı özel bir aşı yoktur. Ancak Addison hastalarının grip (influenza) ve zatürre (pnömokok) aşılarını yaptırmaları önerilir. Aşı takviminiz için doktorunuza danışın.

Tarama programları

Toplumda rutin tarama önerilmez. Ancak ailesinde Addison hastalığı olan veya başka bir otoimmün hastalığı bulunan kişilerde, belirtiler görüldüğünde doktora başvurması önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Adrenal kriz: hayatı tehdit eden ani bir durum
• Kronik yorgunluk ve halsizlik
• Aşırı kilo kaybı ve beslenme bozukluğu
• Düşük tansiyona bağlı bayılmalar ve düşmeler
• Vücutta tuz dengesizliği, kalp ritim bozuklukları

Uzun vadeli görünüm

Addison hastalığı, doğru tedavi ve düzenli takip ile yönetilebilen bir durumdur. Hormon replasman tedavisi sayesinde çoğu kişi normal, sağlıklı bir yaşam sürebilir. Adrenal kriz riski her zaman bulunsa da, hastalar acil durum planını öğrendiklerinde ve gerekli önlemleri aldıklarında bu risk en aza iner. Umut verici olan, erken tanı ve uygun tedavi ile yaşam süresinin ve kalitesinin etkilenmemesidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.