Alcohol related liver disease

Genel Bakış

Alkole bağlı karaciğer hastalığı, uzun süre ve aşırı miktarda alkol tüketimi nedeniyle karaciğerin hasar görmesidir. Karaciğer, vücudumuzdaki zehirli maddeleri temizlemekle görevlidir. Alkol bu organa zarar verir ve zamanla karaciğerin çalışmasını bozar. Hastalık üç aşamada ilerleyebilir: yağlanma, iltihaplanma (hepatit) ve siroz (sertleşme ve yara dokusu oluşumu). Erken dönemde alkolü bırakmak karaciğerin iyileşmesine yardımcı olabilir.

Alkole bağlı karaciğer hastalığı, özellikle aşırı alkol tüketen kişilerde sık görülür. Dünyada ve Türkiye'de karaciğer hastalıklarının önemli bir nedenidir. Her 10 ağır içiciden yaklaşık 3'ünde karaciğer hasarı gelişir.

Hastalık en çok 40-60 yaş arası, uzun süreli ve aşırı alkol tüketen kişilerde görülür. Erkeklerde kadınlara göre daha sık rastlanır, ancak kadınlar daha düşük miktarda alkolden bile zarar görebilir. Ailede karaciğer hastalığı öyküsü olanlar, obezite veya hepatit virüsü taşıyanlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• İştahsızlık ve kilo kaybı
• Mide bulantısı ve kusma
• Karın sağ üst kısmında hafif ağrı veya rahatsızlık
• Ciltte ve gözlerde sararma (sarılık)
• Bacaklarda ve karında şişlik (ödem)

Çocuklarda belirtiler

• Alkole bağlı karaciğer hastalığı çocuklarda çok nadirdir. Belirtiler varsa genellikle aşırı alkol tüketimi olan bir durum söz konusudur. Ancak çocuklarda görülen karaciğer sorunları genellikle başka nedenlere bağlıdır. Herhangi bir belirtide mutlaka doktora başvurulmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha hafif ve fark edilmesi zor olabilir.
• Yorgunluk, halsizlik ve iştahsızlık yaşlanmanın normal bir parçası sanılabilir.
• Karın şişliği, sarılık veya bilinç bulanıklığı gibi belirtiler ortaya çıktığında hastalık genellikle ilerlemiştir.
• Yaşlıların kullandığı bazı ilaçlar karaciğer hasarını artırabilir, bu nedenle düzenli doktor kontrolü önemlidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Uzun süre boyunca aşırı alkol tüketimi (günde 3 veya daha fazla standart içki erkeklerde, kadınlarda 2 veya daha fazla)
• Alkolün karaciğer hücrelerine doğrudan toksik etkisi
• Alkolün işlenmesi sırasında oluşan zararlı kimyasalların karaciğeri tahrip etmesi

Risk faktörleri

• Çok miktarda ve sık alkol içmek
• Kadın olmak (kadınlar aynı miktarda alkolden daha fazla etkilenir)
• Obezite veya aşırı kilolu olmak
• Hepatit B veya C virüsü enfeksiyonu
• Ailede karaciğer hastalığı öyküsü
• Genetik yatkınlık
• Bazı ilaçların düzenli kullanımı (özellikle ağrı kesiciler)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Sarılık (ciltte veya gözlerde sararma) fark ederseniz hemen doktora başvurun.
• Karın şişliği, bacaklarda ödem, bilinç değişikliği veya kanama belirtileri varsa acil servise gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Şiddetli yorgunluk, iştahsızlık, kilo kaybı gibi belirtiler birkaç hafta sürerse bir doktora görünün.
• Alkol kullanımınızla ilgili endişeleriniz varsa veya karaciğer sağlığınızı kontrol ettirmek istiyorsanız aile hekiminize danışabilirsiniz.

Tanı

Doktor öncelikle alkol tüketim alışkanlıklarınız ve genel sağlık durumunuz hakkında sorular sorar. Fizik muayene yapar ve karaciğerin durumunu anlamak için kan testleri ister.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (karaciğer enzimleri, bilirubin, albümin, protrombin zamanı)
• Karın ultrasonu (karaciğerde yağlanma, sertleşme veya yara dokusunu görmek için)
• FibroScan (karaciğer sertliğini ölçen özel bir ultrason cihazı)
• Karaciğer biyopsisi (nadiren gerekir; küçük bir doku örneği alınarak incelenir)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz muayenehanede sizi dinleyecek ve fizik muayene yapacaktır. Kan testleri genellikle birkaç gün içinde sonuçlanır. Ultrason ve FibroScan ağrısız işlemlerdir. Tanı konulduktan sonra doktorunuz size uygun bir tedavi ve takip planı hazırlayacaktır. Alkol kullanımıyla ilgili size yardım edebilecek uzmanlara yönlendirebilir.

Tedavi

Alkole bağlı karaciğer hastalığının en önemli tedavisi, alkolü tamamen bırakmaktır. Erken evrede hasar geri dönebilir. İleri evrelerde ise tedavi komplikasyonları yönetmeye ve karaciğerin fonksiyonunu desteklemeye yöneliktir.

Evde kişisel bakım

• Alkolü tamamen ve kalıcı olarak bırakın.
• Sağlıklı ve dengeli beslenin, özellikle protein ve vitamin açısından zengin gıdalar tüketin.
• İdeal kilonuzu koruyun veya fazla kilolarınızı verin.
• Düzenli egzersiz yapın (doktorunuzun önerdiği şekilde).
• Doktorunuza danışmadan herhangi bir ilaç (özellikle ağrı kesici veya bitkisel ürün) kullanmayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, karaciğer iltihabını azaltmak için bazı ilaçlar önerebilir. Vitamin eksiklikleri varsa (özellikle B vitaminleri) takviye verilebilir. Ağır alkol yoksunluk belirtileri olanlarda hastanede tedavi gerekebilir. Siroz gelişmişse, karaciğer nakli değerlendirilebilir. Tedavi kişiye özeldir ve mutlaka doktor tarafından planlanmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İleri siroz vakalarında, diğer tedaviler işe yaramazsa karaciğer nakli (transplantasyon) bir seçenek olabilir. Nakil öncesi hastanın en az 6 ay alkolden tamamen uzak durması gerekir.

Bu durumla yaşamak

Alkole bağlı karaciğer hastalığı ile yaşamak, alkolü bırakma kararlılığı ve sağlıklı bir yaşam tarzı gerektirir. Günlük rutininizde sağlıklı beslenme ve egzersize yer vermek önemlidir. Yorgunluk hissediyorsanız dinlenin ve vücudunuzu zorlamayın. Düzenli doktor kontrollerinizi aksatmayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Alkolü tamamen hayatınızdan çıkarın. Destek grupları veya profesyonel yardım alın.
• Doktorunuzun önerdiği diyeti uygulayın (genellikle düşük tuzlu, yeterli proteinli).
• Günde en az 8 bardak su içmeye çalışın.
• Düzenli uyuyun, stresten uzak durmaya çalışın.
• Sigara içiyorsanız bırakın, çünkü sigara karaciğer hasarını artırabilir.

Diyet ve egzersiz

Karaciğer dostu bir beslenme düzeni: sebze, meyve, tam tahıllar, yağsız protein (tavuk, balık, baklagiller) ve sağlıklı yağlar (zeytinyağı) tüketin. Tuzu azaltın, işlenmiş gıdalardan kaçının. Düzenli yürüyüş gibi hafif egzersizler karaciğer yağlanmasını azaltmaya yardımcı olabilir. Egzersiz programına başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Alkole bağlı karaciğer hastalığı, hem fiziksel hem de duygusal yük getirebilir. Alkol bağımlılığı ile mücadele etmek zor olabilir. Kaygı, depresyon veya suçluluk duygusu normaldir. Bu duygularla başa çıkmak için bir psikolog veya psikiyatristten destek almak iyi bir fikirdir.

Önleme

Alkole bağlı karaciğer hastalığı büyük ölçüde önlenebilir. En önemli adım, alkol tüketimini sınırlamak veya tamamen bırakmaktır. Sağlıklı beslenme, ideal kilo, düzenli egzersiz ve hepatit virüslerine karşı aşı olmak da riski azaltır.

Aşılar

Hepatit B aşısı karaciğer hasarını önlemeye yardımcı olur. Hepatit C aşısı henüz yoktur, ancak bulaşmayı önlemek için önlemler alınabilir. Aşılar hakkında aile hekiminize danışın.

Tarama programları

Düzenli sağlık kontrolleri sırasında karaciğer fonksiyon testleri yapılması, erken dönemde hasarı tespit edebilir. Özellikle aşırı alkol tüketen kişilerin yılda en az bir kez karaciğer testlerini yaptırmaları önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Siroz (karaciğer sertleşmesi ve geri dönüşümsüz hasar)
• Karaciğer yetmezliği (karaciğerin işlevlerini yerine getirememesi)
• Portal hipertansiyon (karaciğere giden damarlarda basınç artışı)
• Asit (karında sıvı birikmesi)
• Kanama (yemek borusu varisleri nedeniyle)
• Hepatosellüler karsinom (karaciğer kanseri)

Uzun vadeli görünüm

Alkole bağlı karaciğer hastalığının seyri kişiye göre değişir. Erken evrede alkolü bırakırsanız karaciğeriniz büyük ölçüde iyileşebilir. İleri evrelerde bile alkolü bırakmak hastalığın ilerlemesini yavaşlatır ve yaşam süresini uzatır. Düzenli tıbbi takip ve sağlıklı yaşam tarzı ile birçok kişi kaliteli bir hayat sürdürebilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• World Health Organization ↗
• Global Liver Institute ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye
• Yeşilay (Türkiye Alkol Bağımlılığı ile Mücadele) ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.