Allergic rhinitis control in adults

Genel Bakış

Alerjik rinit, burnunuzun iç kısmının alerjen adı verilen maddelere karşı verdiği bir tepkidir. Polen, ev tozu akarları, küf veya hayvan tüyü gibi maddeler burnunuzu tahriş eder ve hapşırma, burun akıntısı, tıkanıklık gibi belirtilere yol açar. Bu durum saman nezlesi olarak da bilinir.

Evet, alerjik rinit dünyada oldukça yaygındır. Her 5 kişiden yaklaşık 1'ini etkiler. Türkiye'de de sık görülen bir sağlık sorunudur.

Her yaştan yetişkini etkileyebilir. Ailede alerji öyküsü olan kişilerde daha sık görülür. Astım veya egzaması olan kişilerde risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sık sık hapşırma (özellikle sabahları)
• Burun akıntısı veya tıkanıklığı
• Burun, damak veya boğazda kaşıntı
• Gözlerde kaşıntı, kızarıklık ve sulanma
• Koku alma duyusunda azalma

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda burun akıntısı ve tıkanıklığı daha belirgindir.
• Uyku sorunları ve horlama görülebilir.
• Sık kulak enfeksiyonları veya sinüzit olabilir.
• Ağız solunumu nedeniyle yüz gelişiminde değişiklikler olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler genellikle daha hafif olabilir.
• Burun tıkanıklığı ve koku kaybı daha ön plandadır.
• Bazen soğuk algınlığı ile karıştırılabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Polenler (çimen, ağaç ve yabani ot polenleri)
• Ev tozu akarları (mikroskobik böcekler)
• Küf mantarları (nemli ortamlarda)
• Hayvan tüyleri ve deri döküntüleri (kedi, köpek gibi)
• Hamamböceği gibi bazı böceklerin atıkları

Risk faktörleri

• Ailede alerjik rinit, astım veya egzama öyküsü
• Kişisel alerji öyküsü (astım, egzama gibi)
• Sık sık alerjenlere maruz kalmak (örneğin ev tozu akarlarına)
• Hava kirliliği ve sigara dumanına maruz kalmak
• Erken çocukluk döneminde antibiyotik kullanımı (bazı araştırmalara göre)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Alerjik reaksiyon belirtileri (nefes darlığı, yüz şişmesi) varsa hemen 112'yi arayın.
• Belirtiler aniden kötüleşirse veya ilaçlarla kontrol altına alınamazsa acil tıbbi yardım alın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Burun akıntısı, hapşırma veya tıkanıklık günlük yaşamınızı etkiliyorsa
• Alerji ilaçlarına rağmen belirtiler devam ediyorsa
• Belirtileriniz uzun süredir (haftalarca) devam ediyorsa
• Sinüzit, kulak enfeksiyonu veya astım gibi ek sorunlarınız varsa

Tanı

Doktorunuz, belirtilerinizi ve tıbbi geçmişinizi dinleyerek alerjik rinit teşhisi koyabilir. Gerekirse alerji testleri yaparak hangi maddelere alerjiniz olduğunu belirleyebilir.

Yapılabilecek testler

• Cilt testleri: Alerjenlerin küçük miktarları cildinize damlatılır ve iğne ile hafifçe delinir. Reaksiyon izlenir.
• Kan testleri (spesifik IgE): Alerjenlere karşı antikor seviyeleri ölçülür.
• Bazen burun içi muayenesi veya görüntüleme (sinüs röntgeni) yapılabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size belirtilerinizin ne zaman başladığı, neyin tetiklediği, ailenizde alerji olup olmadığı gibi sorular soracaktır. Alerji testleri genellikle ağrısızdır ve kısa sürede sonuç verir. Teşhis konulduktan sonra tedavi planı oluşturulacaktır.

Tedavi

Alerjik rinit tedavisinin temel amacı belirtileri kontrol altına almak ve yaşam kalitenizi artırmaktır. Tedavi, alerjenlerden kaçınma, ilaç tedavisi ve bazı durumlarda alerji aşısı (immünoterapi) gibi yöntemleri içerir.

Evde kişisel bakım

• Alerjenlerden mümkün olduğunca uzak durun (polen mevsiminde pencereleri kapalı tutun, ev tozu akarları için yatak örtülerini sık yıkayın).
• Burun temizliği için tuzlu su spreyi veya burun yıkama kullanın (eczaneden temin edilebilir).
• Evde nem oranını %40-50 arasında tutun; küf oluşumunu önleyin.
• Sigara dumanından ve güçlü kokulardan uzak durun.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, belirtilerinizi hafifletmek için çeşitli ilaçlar önerebilir. Bunlar arasında burun spreyleri (kortikosteroid veya antihistaminik), ağızdan alınan antihistaminikler ve dekonjestanlar bulunur. Uzun süreli ve şiddetli vakalarda alerji aşısı (immünoterapi) düşünülebilir. Hangi ilacın sizin için uygun olduğuna doktorunuz karar vermelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Nadiren, alerjik rinit burun içindeki etlerin (konka) aşırı büyümesine veya burun polipleri gibi yapısal sorunlara yol açarsa cerrahi müdahale gerekebilir. Bu durumda doktorunuz sizi bir kulak burun boğaz uzmanına yönlendirecektir.

Bu durumla yaşamak

Alerjik rinit ile yaşamak, tetikleyicilerinizi tanımayı ve onlardan kaçınmayı öğrenmeyi gerektirir. İlaçlarınızı düzenli kullanmak, belirtileri kontrol altında tutmanıza yardımcı olur. Günlük aktivitelerinizi planlarken polen yoğunluğunun yüksek olduğu saatlerde (sabah erken ve akşamüstü) dışarı çıkmamaya özen gösterin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Polen mevsiminde pencereleri ve kapıları kapalı tutun, evde hava temizleyici kullanın.
• Dışarıdan geldiğinizde kıyafetlerinizi değiştirin ve duş alın.
• Yatak çarşaflarını haftada bir 60°C'de yıkayın.
• Evde halı, perde ve peluş oyuncak gibi toz tutan eşyaları azaltın.
• Evcil hayvanınız varsa düzenli olarak yıkayın ve yatak odanıza almayın.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı bir beslenme düzeni genel bağışıklık sisteminizi destekler, ancak alerjik rinit için özel bir diyet yoktur. Egzersiz yapmak akciğer fonksiyonlarınızı iyileştirebilir, ancak polen yoğunluğunun yüksek olduğu dış ortamlarda egzersiz yapmaktan kaçının. Kapalı alanlarda veya polen sezonu dışında egzersiz yapmak daha iyidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Alerjik rinit sürekli belirtiler nedeniyle uyku kalitesini bozabilir, yorgunluk, dikkat dağınıklığı ve sinirliliğe yol açabilir. Bu durum yaşam kalitesini ve ruh halini olumsuz etkileyebilir. Belirtileriniz ruh sağlığınızı etkiliyorsa doktorunuzla konuşun. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek alabilirsiniz. Unutmayın, yalnız değilsiniz.

Önleme

Alerjik rinit tamamen önlenemez, ancak belirtileri tetikleyen alerjenlerden kaçınarak şiddetini azaltmak mümkündür. Polen sezonunda koruyucu önlemler almak, evde toz ve küf oluşumunu engellemek, evcil hayvan alerjisi varsa hayvanla teması sınırlamak gibi adımlar atılabilir.

Aşılar

Alerjik rinit için doğrudan bir aşı yoktur, ancak alerji aşısı (immünoterapi) vücudun alerjenlere karşı tolerans geliştirmesine yardımcı olur ve zamanla belirtileri azaltabilir.

Tarama programları

Alerjik rinit için rutin bir tarama önerilmez. Ancak ailede alerji öyküsü olan kişilerde belirtiler ortaya çıkarsa erken dönemde doktora başvurmak faydalı olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sinüzit (yüz ağrısı, baş ağrısı, burun tıkanıklığı)
• Orta kulak enfeksiyonları (özellikle çocuklarda)
• Uyku bozuklukları ve kronik yorgunluk
• Astımın kötüleşmesi (astımı olanlarda)
• Not: Tedavi edilmeyen alerjik rinit, yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürebilir.

Uzun vadeli görünüm

Alerjik rinit tedavi edilebilir bir durumdur. Doğru tanı ve uygun tedavi ile çoğu kişi belirtilerini kontrol altına alabilir ve normal bir yaşam sürebilir. Tedavi sürecinde sabırlı olmak ve doktorunuzun önerilerine uymak önemlidir. Alerji aşısı gibi yöntemlerle uzun vadede iyileşme sağlanabilir. Umutlu olun, alerjik rinit ile baş etmek mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.