Allergic rhinitis control in teenagers

Genel Bakış

Alerjik rinit, yaygın adıyla saman nezlesi, bağışıklık sisteminizin polen, ev tozu akarları, küf veya hayvan tüyü gibi normalde zararsız olan maddelere aşırı tepki vermesi sonucu ortaya çıkan bir durumdur. Bu tepki burnunuzda, gözlerinizde ve boğazınızda kaşıntı, hapşırma, burun akıntısı ve tıkanıklığa yol açar. Alerjik rinit bulaşıcı değildir.

Evet, alerjik rinit dünyada ve Türkiye'de çok yaygındır. Gençler arasında en sık görülen kronik sağlık sorunlarından biridir.

Her yaşta görülebilir, ancak sıklıkla çocukluk ve ergenlik döneminde başlar. Ailede alerji öyküsü olan gençlerde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sık sık hapşırma, özellikle sabahları
• Burun akıntısı veya tıkanıklığı
• Gözlerde, burunda ve damakta kaşıntı
• Gözlerde sulanma ve kızarıklık
• Geniz akıntısı sonucu boğaz tahrişi ve öksürük

Çocuklarda belirtiler

• Gençlerde belirtiler bazen soğuk algınlığı ile karışabilir.
• Okulda dikkat dağınıklığı, yorgunluk ve baş ağrısı görülebilir.
• Uyku kalitesi düşebilir, bu da gün içinde uykululuk hâline yol açabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Erişkinlerde burun tıkanıklığı ve sinüs basıncı daha belirgin olabilir.
• Alerjik rinit yaşla birlikte hafifleyebilir, ancak bazı kişilerde devam eder.

Nedenler

Ana nedenler

• Polenler (çimen, ağaç ve yabani ot polenleri)
• Ev tozu akarları (yatağınızda, halılarda ve yumuşak mobilyalarda bulunur)
• Küf mantarları (nemli ortamlarda yetişir)
• Hayvan tüyü, kepeği veya tükürüğü (kedi, köpek vb.)
• Hamamböceği gibi böcek atıkları

Risk faktörleri

• Ailede alerji (saman nezlesi, astım, egzama) öyküsü olması
• Genç yaşta başka bir alerjik durumun (egzama gibi) bulunması
• Hava kirliliği ve sigara dumanına maruz kalmak
• Erken çocukluk döneminde aşırı hijyenik ortamlarda büyümek (bazı teorilere göre)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığı veya hırıltı varsa hemen acil servise başvurun.
• Yüzde, dudaklarda veya dilde şişme olursa 112'yi arayın.
• Bayılma, baş dönmesi gibi ciddi belirtiler varsa acil yardım isteyin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Belirtiler okul başarınızı, uykunuzu veya günlük aktivitelerinizi etkiliyorsa aile hekiminiz veya bir alerji uzmanına başvurun.
• Reçetesiz ilaçlar yeterli gelmiyorsa doktorunuzla konuşun.
• Alerjik rinit tanısı için bir uzmana (Kulak Burun Boğaz veya göğüs hastalıkları) görünün.

Tanı

Doktorunuz, şikayetlerinizi ve aile öykünüzü dinledikten sonra fizik muayene yaparak alerjik riniti değerlendirir. Burun içini incelemek için bir alet (nazal endoskopi) kullanılabilir.

Yapılabilecek testler

• Alerji deri testi: Kol veya sırtınıza küçük miktarda alerjen damlatılıp cilt çizilir; reaksiyon izlenir.
• Kan testi (spesifik IgE testi): Alerjene karşı antikor düzeyine bakılır.
• Bazen burun sürüntüsü veya görüntüleme yöntemleri de kullanılabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde doktor hangi alerjenlerin size dokunduğunu belirlemeye çalışır. Testler genellikle ağrısızdır ve kısa sürer. Sonuçlara göre sizin için en uygun tedavi planı oluşturulur.

Tedavi

Alerjik rinit tedavisinin temeli alerjenlerden kaçınmak ve belirtileri kontrol altına almaktır. İlaç tedavisi, alerji aşısı (immünoterapi) ve yaşam tarzı değişiklikleri bir arada kullanılabilir. Tedavi kişiye özeldir ve doktor kontrolünde yapılmalıdır.

Evde kişisel bakım

• Alerjenlerden kaçının: Polen mevsiminde pencereleri kapalı tutun, dışarıdan gelince kıyafetleri değiştirin ve duş alın.
• Burnu tuzlu su ile yıkamak (burun irrigasyonu) rahatlatıcı olabilir.
• Ev tozu akarlarına karşı yatak örtülerini sık sık sıcak suda yıkayın ve yatak odasında halı bulundurmayın.
• Evde hayvan varsa yatak odasına almayın ve sık sık temizleyin.
• Sigara dumanı ve güçlü kokulardan uzak durun.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, belirtilerinizi hafifletmek için ağız yoluyla alınan veya burun spreyi şeklinde kullanılan ilaçlar önerebilir. Bunlar antihistaminikler, dekonjestanlar veya burun kortikosteroidleri olabilir. İlaçlar düzenli kullanıldığında etkilidir, ancak hangi ilacın size uygun olduğuna mutlaka doktorunuz karar vermelidir. Alerji aşısı (immünoterapi) da uzun vadede iyi bir seçenektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi tedavi çok nadiren gerekir. Burun içindeki etlerin (konka) aşırı büyümesi veya sinüzit gibi komplikasyonlar varsa, doktorunuz değerlendirerek cerrahi seçenekleri konuşabilir.

Bu durumla yaşamak

Alerjik rinit ile yaşamak, tetikleyicileri tanımayı ve onlardan kaçınmayı gerektirir. Polen takvimini öğrenmek, evde hava temizleyici kullanmak ve düzenli temizlik yapmak günlük hayatı kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyuyun ve yeterli dinlenin; yorgunluk belirtileri artırabilir.
• Stresten uzak durmaya çalışın; yoga, meditasyon gibi rahatlama yöntemleri faydalı olabilir.
• Dışarıda vakit geçirirken güneş gözlüğü ve şapka kullanmak polen temasını azaltır.
• Sık sık ellerinizi yıkayın ve yüzünüze dokunmaktan kaçının.

Diyet ve egzersiz

Alerjik rinit için özel bir diyet yoktur, ancak sağlıklı ve dengeli beslenmek bağışıklık sisteminizi destekler. Düzenli egzersiz yapmak genel sağlığınızı iyileştirir; açık havada egzersiz yaparken polen yoğunluğunun düşük olduğu saatleri tercih edin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli hapşırma, burun akıntısı ve uyku sorunları konsantrasyonu bozabilir ve gencin özgüvenini etkileyebilir. Sosyal aktivitelerden kaçınma, okulda zorluk ve utanma hissi oluşabilir. Bu duygular normaldir; konuşmak ve destek almak önemlidir.

Önleme

Alerjik rinit tamamen önlenemez, ancak tetikleyicilerden kaçınarak ve uygun tedavi ile belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Çocukluk döneminde alerjenlerden erken korunma, bazı riskleri azaltabilir.

Aşılar

Alerjik rinit için rutin bir aşı yoktur. Ancak alerji aşısı (immünoterapi), vücudun alerjene karşı duyarlılığını azaltarak hastalığın seyrini değiştirebilir ve bu bir tedavi yöntemidir.

Tarama programları

Alerjik rinit için toplum taraması önerilmez. Ancak ailede alerji öyküsü olan veya belirtiler yaşayan kişilerin doktora başvurması gerekir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sinüzit (sinüs iltihabı) gelişme riski artar.
• Orta kulak iltihabı ve işitme sorunları oluşabilir.
• Uyku problemleri ve gündüz yorgunluğu okul başarısını düşürebilir.
• Astım varsa alevlenmelere neden olabilir.

Uzun vadeli görünüm

Alerjik rinit tedavi edilebilir ve yönetilebilir bir durumdur. Gençlerin çoğu, doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle belirtilerini kontrol altına alabilir, aktif ve sağlıklı bir hayat sürebilir. Uygun takip ile komplikasyon riski azalır ve yaşam kalitesi artar.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.