Amenorrhoea

Genel Bakış

Amenore, adet kanamasının olmamasıdır. İki türü vardır: Birincil amenore: 15 yaşına kadar hiç adet görmemiş olmak. İkincil amenore: Daha önce adet gören bir kadının en az 3 ay boyunca adet görmemesi.

Evet, amenore oldukça yaygındır. Kadınların hayatlarının bir döneminde geçici olarak adet düzensizliği veya kesilmesi yaşaması sık görülür.

Genellikle doğurganlık çağındaki (ergenlikten menopoza kadar) kadınları etkiler. Sporcular, düşük kilolu veya aşırı kilolu kişilerde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Adet kanamasının tamamen kesilmesi (3 ay veya daha uzun süre)
• Daha önce düzenli olan adetlerin aniden durması
• Adet görmeye başlamamış ergenlerde 15 yaşına kadar adet olmaması

Çocuklarda belirtiler

• 15 yaşına gelindiğinde henüz adet görülmemesi
• Göğüs gelişimi, kasık ve koltuk altı kıllanması gibi ergenlik belirtilerinin gecikmesi
• Boy kısalığı veya anormal yüz görünümü (eşlik eden durumlar varsa)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yumurtalık rezervinin azalmasına bağlı olarak 40-55 yaş arasında adetlerin seyrekleşmesi ve durması (menopoz doğal kabul edilir)
• Erken menopoz (40 yaşından önce adetlerin kesilmesi) durumunda sıcak basması, vajinal kuruluk gibi belirtiler

Nedenler

Ana nedenler

• Gebelik (en sık neden)
• Emzirme (doğum sonrası geçici amenore)
• Menopoz (doğal olarak yumurtalık fonksiyonlarının sonlanması)
• Hipotalamik amenore (stres, aşırı egzersiz, düşük kilo veya yeme bozuklukları nedeniyle beyindeki hormon merkezinin baskılanması)
• Polikistik over sendromu (PKOS)
• Tiroid hastalıkları (hipertiroidi veya hipotiroidi)
• Yumurtalık yetmezliği (erken menopoz)
• Hipofiz tümörü (prolaktinoma gibi)
• Bazı ilaçlar (doğum kontrol hapları, antidepresanlar, tansiyon ilaçları)
• Rahim veya yumurtalıklara yönelik cerrahi müdahaleler

Risk faktörleri

• Yeme bozuklukları (anoreksiya, bulimia)
• Aşırı ve yoğun egzersiz (örneğin uzun mesafe koşucuları, balerinler)
• Düşük vücut kitle indeksi (zayıflık)
• Obezite
• Kronik hastalıklar (çölyak, diyabet, böbrek hastalığı)
• Ailede amenore öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• 15 yaşını geçtiyseniz ve hâlâ adet görmediyseniz
• Adetleriniz 3 aydan uzun süredir kesildiyse ve gebe değilseniz
• Adet kesilmesine baş ağrısı, görme sorunları veya süt akıntısı eşlik ediyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Adetlerinizde belirgin bir düzensizlik fark ederseniz (örneğin birkaç ay hiç gelmemesi)
• Kilo değişimi, stres, egzersiz alışkanlığı gibi durumlarda adetleriniz etkileniyorsa

Tanı

Doktorunuz öncelikle detaylı bir tıbbi öykü alır ve fizik muayene yapar. Adet takviminizi, yaşam tarzınızı, kullandığınız ilaçları ve varsa diğer belirtilerinizi sorar.

Yapılabilecek testler

• Gebelik testi (kanda veya idrarda)
• Hormon testleri (FSH, LH, östrojen, prolaktin, tiroid hormonları, androjenler)
• Pelvik ultrason (yumurtalıklar ve rahim yapısını değerlendirmek için)
• Bazı durumlarda hipofiz MR'ı (tümör şüphesi varsa)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle birkaç hafta sürebilir. Doktorunuz size hangi testlerin yapılacağını adım adım anlatacaktır. Sonuçlar alındıktan sonra nedeninize uygun bir tedavi planı oluşturulur.

Tedavi

Tedavi, amenorenin altında yatan nedene bağlıdır. Amaç adet döngüsünü düzenlemek ve altta yatan hastalığı tedavi etmektir. Doğal nedenlerde (gebelik, emzirme, menopoz) tedavi gerekmez.

Evde kişisel bakım

• Sağlıklı ve dengeli beslenmeye özen gösterin, vücut kitle indeksinizi normal aralıkta tutun.
• Stresi yönetmek için yoga, meditasyon veya nefes egzersizleri gibi rahatlama tekniklerini deneyin.
• Aşırı egzersiz yapıyorsanız antrenman yoğunluğunuzu azaltın ve dinlenmeye zaman ayırın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, hormonal dengesizlik varsa hormon tedavisi (örneğin doğum kontrol hapları veya hormon replasman tedavisi) önerebilir. Tiroid bozukluğu varsa tiroid ilaçları, PKOS varsa insülin duyarlılığını artırıcı ilaçlar veya yumurtlamayı düzenleyici tedaviler kullanılabilir. Prolaktin yüksekliğinde prolaktin düşürücü ilaçlar verilebilir. Hiçbir ilaç ismi veya dozu belirtilmemiştir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Nadiren, hipofiz tümörü veya rahim içi yapışıklıklar (Asherman sendromu) gibi cerrahi gerektiren durumlarda operasyon yapılabilir.

Bu durumla yaşamak

Amenore ile yaşarken adet takvimi tutmak, doktor kontrollerinizi aksatmamak ve vücudunuzdaki değişimlere dikkat etmek önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve dinlenme alışkanlığı edinin.
• Sigara ve alkolden uzak durun.
• Kilonuzu sağlıklı aralıkta tutmak için beslenme uzmanından destek alın.

Diyet ve egzersiz

Yeterli kalsiyum ve D vitamini alımına dikkat edin (kemik sağlığı için). Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz yapın, ancak aşırıya kaçmayın. Yeme bozukluğunuz varsa mutlaka profesyonel yardım alın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Amenore kaygı, stres ve özgüven düşüklüğüne yol açabilir. Özellikle doğurganlık endişeleri olan kadınlarda duygusal destek önemlidir.

Önleme

Amenorenin bazı nedenleri (genetik bozukluklar gibi) önlenemez. Ancak sağlıklı kiloda kalmak, düzenli egzersiz yapmak, stresi yönetmek ve yeme bozukluklarından kaçınmak riski azaltabilir.

Tarama programları

Jinekolojik muayenelerinizi yılda bir kez yaptırmanız, hormonal dengenizin takibi ve olası sorunların erken teşhisi açısından faydalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• İnfertilite (kısırlık)
• Osteoporoz (kemik erimesi) – özellikle uzun süreli östrojen eksikliğinde
• Kardiyovasküler hastalık riskinde artış
• Rahim iç tabakasında kalınlaşma (endometrial hiperplazi) ve kanser riski (eğer östrojen progesteron dengesi bozulursa)

Uzun vadeli görünüm

Amenore genellikle tedavi edilebilir bir durumdur. Altta yatan neden belirlenip uygun şekilde yönetildiğinde adetlerin geri dönmesi ve sağlıklı bir yaşam sürdürmek mümkündür. Erken tanı ve düzenli takip ile çoğu komplikasyon önlenebilir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı · Türkiye
• En yakın aile sağlığı merkezi veya kadın hastalıkları polikliniği · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.