Demir Eksikliği Anemisi Genel Bakış

Genel Bakış

Kansızlık (anemi), vücudunuzdaki kırmızı kan hücrelerinin sayısının veya bu hücrelerdeki hemoglobin (oksijen taşıyan protein) miktarının normalden düşük olmasıdır. Demir eksikliği anemisi ise en sık görülen anemi türüdür ve vücudun yeterli demire sahip olmaması sonucu ortaya çıkar.

Evet, demir eksikliği anemisi dünyada ve Türkiye'de çok yaygın bir sağlık sorunudur. Özellikle kadınlar, çocuklar ve genç erişkinlerde sık görülür.

Her yaş grubunu etkileyebilir, ancak özellikle adet gören kadınlar, hamileler, bebekler ve küçük çocuklar, vejetaryen veya vegan beslenenler, sık kan bağışı yapanlar ve bazı sindirim sistemi hastalıkları olan kişiler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• Soluk cilt
• Nefes darlığı
• Baş dönmesi
• Baş ağrısı
• Soğuk eller ve ayaklar
• Kırılgan tırnaklar
• Kalp çarpıntısı

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme geriliği
• Öğrenme güçlüğü
• Sık enfeksiyon geçirme
• Huzursuzluk ve iştahsızlık

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Düşme riskinde artış
• Denge problemleri
• Hafıza sorunları
• Kalp yetmezliği belirtilerinde kötüleşme

Nedenler

Ana nedenler

• Yetersiz demir alımı (özellikle et, balık, baklagil gibi demir açısından zengin gıdalar tüketilmemesi)
• Kan kaybı (adet kanaması, mide-bağırsak kanamaları, sık kan bağışı)
• Demir emilim bozukluğu (çölyak hastalığı, bağırsak ameliyatları)
• Hamilelik ve emzirme döneminde artan demir ihtiyacı

Risk faktörleri

• Adet görmek (özellikle ağır adet kanaması)
• Hamilelik
• Vejetaryen veya vegan beslenme
• Sık kan bağışı
• Sindirim sistemi rahatsızlıkları (reflü, ülser, Crohn hastalığı)
• Böbrek yetmezliği
• Bazı ilaçlar (örneğin aspirin, kan sulandırıcılar)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrısı veya nefes darlığı yaşıyorsanız
• Bayılacak gibi hissediyorsanız
• Dışkınızda kan görüyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sürekli yorgunluk, solukluk veya baş dönmesi şikayetiniz varsa
• Adet kanaması normalden fazla ise
• Kilo kaybı veya iştahsızlık gibi diğer belirtiler eşlik ediyorsa

Tanı

Doktorunuz şikayetlerinizi dinleyip fizik muayene yaptıktan sonra kan testi isteyecektir. Tam kan sayımı ve demir düzeyi testleri ile tanı konulur.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı (hemoglobin, hematokrit)
• Serum demir, ferritin (demir deposu), total demir bağlama kapasitesi
• Gerekirse dışkıda gizli kan testi veya endoskopi

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz sizi muayene edecek, kolunuzdan kan alınacak. Sonuçlar birkaç saat veya gün içinde çıkar. Kesin tanı konduktan sonra tedavi planı oluşturulur.

Tedavi

Demir eksikliği anemisinin tedavisi altta yatan nedene bağlıdır. Genellikle diyet değişiklikleri ve demir takviyeleri ile demir depoları doldurulur. Kan kaybı varsa öncelikle bu durumun durdurulması gerekir.

Evde kişisel bakım

• Demir açısından zengin besinler tüketin (kırmızı et, tavuk, balık, ıspanak, mercimek, kuru üzüm gibi)
• C vitamini demir emilimini artırır, bu nedenle demirli yiyeceklerle birlikte portakal, limon, domates gibi C vitamini kaynakları tüketin
• Çay ve kahveyi yemeklerden hemen sonra değil, en az 1 saat sonra için (içerdikleri tanen demir emilimini azaltır)
• Düzenli ve yeterli uyuyun, aşırı yorgunluktan kaçının

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz uygun gördüğü takdirde demir takviyesi (ağız yoluyla alınan tablet veya damla şeklinde) reçete edebilir. Takviyenin dozu ve süresi doktor tarafından belirlenmelidir. Bazı durumlarda, demir emilimi çok bozuk ise veya ağızdan takviye tolere edilemiyorsa, damar yoluyla demir tedavisi uygulanabilir. Ayrıca altta yatan neden (örneğin mide kanaması) cerrahi veya ilaçla tedavi edilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Altta yatan kanama kaynağı (örneğin mide ülseri, polip, tümör) cerrahi veya endoskopik yöntemlerle durdurulabiliyorsa ameliyat gerekebilir. Ancak çoğu demir eksikliği anemisinde cerrahi gerekmez.

Bu durumla yaşamak

Demir eksikliği anemisi olan kişiler günlük yaşamlarında yorgunluk hissedebilir. Ancak tedavi ile belirtiler genellikle birkaç hafta içinde düzelir. İlaçlarınızı düzenli almanız ve diyetinize dikkat etmeniz önemlidir. Kendinizi iyi hissetmediğinizde dinlenmekten çekinmeyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yeterli uyku alın
• Stres yönetimi yapın (meditasyon, derin nefes)
• Düzenli ancak aşırı zorlamayan egzersiz yapın (yürüyüş gibi)
• Sigarayı bırakın
• Alkol tüketimini sınırlayın

Diyet ve egzersiz

Demir açısından zengin bir diyet uygulayın. Kırmızı et, tavuk, balık, yumurta, koyu yeşil yapraklı sebzeler, kuru baklagiller (mercimek, nohut), kuru meyveler (kayısı, üzüm) demir kaynağıdır. Ayrıca C vitamini ile birlikte tüketmek emilimi artırır. Egzersiz yorgunluğu artırabilir; bu nedenle başlangıçta hafif tempolu yürüyüşler yapın, vücudunuzu dinleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli yorgunluk ve halsizlik depresyon, kaygı ve motivasyon düşüklüğüne yol açabilir. Bu duygular normaldir. Tedavi ile fiziksel belirtiler düzeldikçe ruh haliniz de iyileşecektir. Yine de zorlanıyorsanız bir ruh sağlığı uzmanından destek almaktan çekinmeyin.

Önleme

Evet, demir eksikliği anemisi büyük ölçüde önlenebilir. Dengeli beslenme, demir açısından zengin gıdaların tüketilmesi ve kan kaybına neden olan durumların tedavi edilmesi ile önlenebilir. Özellikle risk grupları düzenli kan testi yaptırmalıdır.

Tarama programları

Risk grubundaki kişiler (hamileler, adet gören kadınlar, bebekler, kronik hastalığı olanlar) düzenli olarak kan sayımı yaptırmalıdır. Türkiye'de gebelere düzenli demir takviyesi ve kan testi yapılmaktadır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kronik yorgunluk ve halsizlik günlük yaşamı ciddi şekilde etkileyebilir
• Kalp sorunları (kalp büyümesi, kalp yetmezliği, düzensiz kalp atışı)
• Hamilelikte erken doğum, düşük doğum ağırlığı ve anne ölüm riskinde artış
• Çocuklarda büyüme ve gelişme geriliği, öğrenme güçlüğü
• Bağışıklık sisteminin zayıflaması, sık enfeksiyon

Uzun vadeli görünüm

Olumlu bir durumdur. Demir eksikliği anemisi genellikle kolay tedavi edilebilir. Doğru tanı ve tedavi ile birkaç hafta içinde belirtiler düzelir, demir depoları aylar içinde normale döner. Altta yatan neden tedavi edildiğinde nüks riski düşüktür. Düzenli kontroller ve sağlıklı beslenme ile sağlığınızı koruyabilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.