Antiphospholipid syndrome

Genel Bakış

Antifosfolipid sendromu (kısaca APS), bağışıklık sisteminin yanlışlıkla vücudun kendi hücrelerine saldırdığı bir hastalıktır. Bu durum, kanın normalden daha fazla pıhtılaşmasına yol açar ve damarlarda pıhtı oluşmasına neden olur.

Nadirdir; her 100.000 kişiden yaklaşık 40-50'sinde görülür.

Genellikle genç ve orta yaşlı kadınları etkiler, ancak her yaşta ve her iki cinsiyette de görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bacaklarda veya kollarda derin ven trombozu adı verilen pıhtılar; bu bölgede şişlik, ağrı, kızarıklık ve sıcaklık hissine neden olur.
• Akciğer embolisi; ani nefes darlığı, göğüs ağrısı, öksürük veya kan tükürme şeklinde görülür.
• İnme belirtileri; yüzün bir tarafında kayma, kol veya bacakta güçsüzlük, konuşma bozukluğu, ani şiddetli baş ağrısı.
• Gebelik sorunları; özellikle 10. haftadan sonra tekrarlayan düşükler veya erken doğum.
• Ciltte ağrılı, kırmızı veya mor renkli döküntüler (livedo retikülaris); özellikle soğukta belirginleşebilir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda nadir görülür; ancak ortaya çıktığında kan pıhtıları, inme benzeri belirtiler (kol veya bacakta güçsüzlük), cilt döküntüleri veya böbrek sorunları olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler damar sertliği ile karışabilir. Bacakta şişlik, nefes darlığı veya geçici felç benzeri durumlar görülebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Antifosfolipid sendromu, bağışıklık sisteminin vücuttaki normal proteinlere karşı antikor adı verilen maddeler üretmesi sonucu gelişir. Bu antikorlar kanın pıhtılaşma sistemini etkileyerek pıhtı oluşumunu kolaylaştırır. Kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir.

Risk faktörleri

• Birincil (primer) APS: Altta yatan başka bir hastalık yoktur, nedeni bilinmez.
• İkincil (sekonder) APS: Genellikle lupus gibi otoimmün hastalıklarla birlikte görülür.
• Enfeksiyonlar (örneğin HIV, sifiliz, hepatit C)
• Bazı ilaçlar (doktorunuzla konuşun, ilaç ismi vermiyoruz)
• Ailede pıhtılaşma bozukluğu öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bacakta veya kolda ani ve açıklanamayan şişlik, ağrı veya sıcaklık hissi
• Ani nefes darlığı veya göğüs ağrısı
• Görme kaybı, çift görme veya bulanık görme gibi ani görme sorunları

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Tekrarlayan düşükler (arka arkaya iki veya daha fazla düşük)
• Bilinen bir nedeni olmayan kan pıhtısı (derin ven trombozu veya akciğer embolisi)
• Ailede pıhtılaşma bozukluğu öyküsü
• Doktorunuzun önerdiği rutin kontroller

Tanı

Doktorunuz, tıbbi öykünüzü dinler ve fizik muayene yapar. Şüphelenirse kan testleri ve görüntüleme yöntemleri isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: Antikardiyolipin antikorları, lupus antikoagülam ve beta2-glikoprotein I antikorları gibi testler istenir.
• Pıhtılaşma testleri: Pıhtılaşma süresini değerlendirmek için kullanılır.
• Görüntüleme yöntemleri: Gerekirse damarların ultrason, manyetik rezonans (MR) veya bilgisayarlı tomografi (BT) ile incelenmesi yapılır.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı genellikle kan testlerinin pozitif çıkması ve doğrulanmış bir pıhtı veya gebelik kaybı öyküsüne dayanır. Test sonuçlarınızı doktorunuz detaylı bir şekilde açıklayacak ve tanı koymak için belirli kriterleri kullanacaktır.

Tedavi

Tedavinin temel amacı kan pıhtılarını önlemek ve oluşan pıhtıları tedavi etmektir. Tedavi kişiye özeldir ve hastalığın şiddetine, gebelik planlarına ve diğer faktörlere göre düzenlenir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli doktor kontrollerinizi aksatmayın.
• Sigara içmeyin ve pasif içicilikten kaçının.
• Sağlıklı bir kiloda kalın.
• Uzun süre hareketsiz kalmaktan kaçının, özellikle uzun yolculuklarda sık sık mola verin.
• Bol su için ve sağlıklı beslenin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz kan sulandırıcı ilaçlar reçete edebilir. Bu ilaçlar kanın pıhtılaşmasını azaltır. Tedavi genellikle uzun sürelidir ve dozlar düzenli kan testleri ile ayarlanır. Hamilelik sırasında tedavi mutlaka doktor kontrolünde yapılmalıdır. Başka bir sağlık sorunu için doktora gittiğinizde, APS hastası olduğunuzu mutlaka söyleyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat olmanız gerekiyorsa, kan sulandırıcı tedavinizin geçici olarak ayarlanması gerekebilir. Ameliyat öncesinde mutlaka cerrahınıza ve anestezi uzmanına APS hastası olduğunuzu bildirin.

Bu durumla yaşamak

İlaçlarınızı düzenli kullanın ve kontrollere gidin. Kan pıhtısı belirtilerini tanıyın ve endişelenirseniz doktorunuza danışın. Günlük yaşamınızda yaralanmaları önlemek için dikkatli olun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapın (yürüyüş, yüzme gibi), ancak yaralanma riski yüksek sporlardan kaçının.
• Uzun süre otururken veya yatarken ara verin, bacaklarınızı hareket ettirin.
• Seyahatlerde kompresyon çorabı kullanmayı düşünün (doktorunuza danışarak).
• Gebelik planlarınız varsa mutlaka doktorunuza danışın.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme ve düzenli hafif egzersizler genel sağlığınızı destekler. K vitamini içeren yeşil yapraklı sebzeler (ıspanak, brokoli gibi) kan sulandırıcı ilaç kullanırken dikkatli tüketilmelidir; bu konuda doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, üzüntü veya strese yol açabilir. Bu hisler normaldir. Duygularınızı aileniz ve arkadaşlarınızla paylaşın. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek alın. Unutmayın, kendinizi kötü hissettiğinizde sosyal hizmet danışma hattını arayabilirsiniz (Alo 183).

Önleme

Antifosfolipid sendromunun kendisi tam olarak önlenemez, ancak pıhtı oluşma riskini azaltmak için önlemler alınabilir. Doktorunuzun önerdiği tedaviyi uygulamak, risk faktörlerini kontrol altında tutmak (örneğin sigara içmemek) pıhtıları önlemeye yardımcı olur.

Aşılar

Grip, zatürre gibi önerilen aşıları yaptırın. Canlı virüs aşıları (örneğin sarıhumma) bazı durumlarda dikkat gerektirebilir; bu nedenle herhangi bir aşı yaptırmadan önce doktorunuza danışın.

Tarama programları

Ailede pıhtılaşma bozukluğu varsa veya tekrarlayan düşükler yaşanmışsa, doktorunuz tarama testleri isteyebilir. Genel olarak belirti olmayan kişilere rutin tarama önerilmez.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Derin ven trombozu (bacak veya koldaki büyük damarlarda pıhtı)
• Akciğer embolisi (pıhtının akciğere gitmesi)
• İnme (beyindeki damarların tıkanması)
• Gebelik kaybı veya erken doğum
• Kalp krizi
• Böbrek hasarı (böbrek damarlarının tıkanması)

Uzun vadeli görünüm

Tedavi ile birçok kişi pıhtıları önleyebilir ve normal bir yaşam sürebilir. Erken teşhis, düzenli takip ve ilaç tedavisi ile komplikasyon riski büyük ölçüde azalır. Umut etmek için neden var; doğru yönetimle sağlıklı bir hayat mümkündür.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• National Blood Clot Alliance ↗
• Antiphospholipid Syndrome Foundation ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye
• Türk Hematoloji Derneği ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.