Asthma control in children

Genel Bakış

Astım, çocukların akciğerlerindeki hava yollarının daralması ve iltihaplanması sonucu nefes almayı zorlaştıran bir hastalıktır. Astım kontrolü, bu durumun ilaçlar ve yaşam tarzı değişiklikleriyle iyi yönetilmesi anlamına gelir. Kontrol altına alınan astımda çocuk günlük aktivitelerini rahatça yapabilir.

Evet, astım çocuklarda en sık görülen kronik hastalıklardan biridir. Türkiye'de okul çağındaki her 10 çocuktan yaklaşık 1'inde astım vardır.

Astım genellikle 5 yaşından önce başlar ve erkek çocuklarında kızlara göre biraz daha sık görülür. Ailede astım veya alerji öyküsü olan çocuklarda risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Öksürük (özellikle gece, sabah erken veya egzersiz sonrası)
• Hışıltılı nefes (nefes verirken ıslık sesi)
• Nefes darlığı
• Göğüste sıkışma hissi

Çocuklarda belirtiler

• Sık sık üst solunum yolu enfeksiyonu geçirme ve öksürük
• Oyun oynarken veya koşarken çabuk yorulma
• Gece öksürüğü nedeniyle uykunun bölünmesi
• Nefes alırken kaburgaların arasının çökmesi (içe çekilme)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Astım yetişkinlikte de devam edebilir, ancak belirtiler yaşla birlikte değişebilir. Bu bölüm çocuklara odaklanmıştır.

Nedenler

Ana nedenler

• Alerjenler: polen, ev tozu akarları, hayvan tüyleri, küf
• Solunum yolu enfeksiyonları: nezle, grip, bronşiolit
• Egzersiz veya fiziksel aktivite
• Hava kirliliği, sigara dumanı, kimyasal kokular
• Hava değişiklikleri: soğuk hava, nem değişimi
• Bazı ilaçlar (aspirin gibi) ve besin katkı maddeleri

Risk faktörleri

• Ailede astım veya alerjik hastalık öyküsü (saman nezlesi, egzama gibi)
• Çocuğun kendisinde erken yaşta alerji veya egzama olması
• Doğum öncesi annenin sigara içmesi veya doğum sonrası pasif sigara dumanına maruz kalma
• Düşük doğum ağırlığı veya erken doğum
• Erkek cinsiyet (küçük çocuklarda)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil durum belirtileri varsa hemen 112'yi arayın.
• Astım atağı geçiren çocuğun ilaca rağmen düzelmemesi

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çocuğunuza astım tanısı konulduktan sonra düzenli kontroller için çocuk sağlığı veya göğüs hastalıkları uzmanına başvurun.
• Astım ilaçları kullanılıyorsa 3-6 ayda bir doktor takibi önerilir.
• Herhangi bir astım atağı sonrası kontrole gidin.

Tanı

Doktor, çocuğunuzun öyküsünü dinler, fizik muayene yapar ve solunum fonksiyon testleri (nefes ölçümleri) ile tanıyı koyar. 5 yaş altı çocuklarda tanı daha çok belirtilere ve tedaviye yanıta dayanır.

Yapılabilecek testler

• Spirometri (nefes alma ve verme gücünü ölçen bir test)
• Tepe akım hızı (PEF) ölçümü (nefes verme hızını günlük takip etmek için)
• Alerji testleri (alerjik astım düşünülüyorsa deri testi veya kan testi)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı için çocuğunuz bir ağızlığa derin nefes alıp kuvvetlice üfleyecektir. İşlem ağrısızdır, birkaç kez tekrarlanabilir. Doktor ayrıca astım tetikleyicilerini belirlemek için size ayrıntılı sorular soracaktır.

Tedavi

Astım tedavisinin amacı semptomları kontrol altına almak, atakları önlemek ve çocuğun normal yaşamını sürdürmesini sağlamaktır. Tedavi genellikle iki tür ilaçla yapılır: günlük kullanılan kontrol edici ilaçlar ve atak anında kullanılan kurtarıcı ilaçlar. Tedavi planı çocuğunuzun ihtiyacına göre doktor tarafından kişiselleştirilir.

Evde kişisel bakım

• Astım tetikleyicilerini tanıyın ve mümkün oldukça uzak durun (ev tozu, sigara dumanı, polen gibi).
• Çocuğunuzun ilaçlarını düzenli olarak, doktorun önerdiği şekilde kullanmasını sağlayın.
• Evde bir astım eylem planı hazırlayın ve bu planı çocuğunuzla birlikte uygulayın.
• Nefes ölçüm cihazı (tepe akım ölçer) ile günlük izlem yapın.
• Bol sıvı tüketmesini teşvik edin ve sağlıklı beslenmesine özen gösterin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, astımın tipine ve şiddetine göre çeşitli ilaçlar önerecektir. Kontrol edici ilaçlar genellikle her gün düzenli olarak solunum yoluyla alınan iltihap giderici ilaçlardır. Kurtarıcı ilaçlar ise atak sırasında hava yollarını hızla açmak için kullanılan ilaçlardır. Çocuğunuzun ilaçlarını nasıl doğru kullanacağını doktor veya hemşire gösterecektir. Tedavide ilaçların türünü, dozunu ve sıklığını yalnızca doktor belirlemelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astım tedavisinde cerrahi bir işlem genellikle gerekli değildir. Çok nadir durumlarda, diğer tedavilere yanıt vermeyen ağır astımda bronşiyal termoplasti gibi girişimsel yöntemler düşünülebilir, ancak bu yöntem çocuklarda kullanılmamaktadır.

Bu durumla yaşamak

Astımı olan çocuklar, iyi kontrol edildiğinde günlük hayatlarına tam katılabilir. Düzenli ilaç kullanımı, tetikleyicilerden kaçınma ve doktor kontrolleri çok önemlidir. Okul öğretmenine çocuğunuzun astımı olduğunu ve acil durumda ne yapılması gerektiğini bildirin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Evde sigara içilmemesine dikkat edin.
• Yatak odasında halı, peluş oyuncak gibi toz tutan eşyaları azaltın.
• Polen mevsiminde pencereleri kapalı tutun ve dışarı çıkıldığında çocuğun ağzını ve burnunu kapatın.
• Hava kirliliğinin yoğun olduğu saatlerde dışarıda oyun oynamasını sınırlayın.
• Çocuğunuza astımı hakkında yaşına uygun bilgi verin ve kendi ilacını yanında taşımasını öğretin (büyük çocuklar için).

Diyet ve egzersiz

Astımlı çocuklar için özel bir diyet gerekmez; dengeli ve sağlıklı beslenme yeterlidir. Düzenli egzersiz, akciğer kapasitesini artırdığı için faydalıdır. Egzersiz öncesi doktorun önerdiği kurtarıcı ilacı kullanmak, atakları önlemeye yardımcı olur. Yüzme gibi nemli ortamlarda yapılan sporlar genellikle iyi tolere edilir. Çocuğunuzun sevdiği bir sporu yapmasına izin verin, ancak her zaman yanında ilacı bulunsun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım, çocuklarda atak korkusu, okul devamsızlığı veya sosyal aktivitelerden geri kalma gibi nedenlerle kaygıya yol açabilir. Çocuğunuzun duygularını ifade etmesine izin verin ve onu cesaretlendirin. Gerekirse bir çocuk psikoloğundan destek alın. Unutmayın: iyi kontrol edilen astım, çocuğun psikolojik sağlığını da olumlu etkiler.

Önleme

Astımın tamamen önlenmesi mümkün değildir, ancak tetikleyicilerden kaçınarak ve düzenli tedavi ile ataklar büyük ölçüde önlenebilir. Erken tanı ve uygun yönetim, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilir.

Aşılar

Astımlı çocuklar için grip aşısı (her yıl) ve zatürre aşısı önerilir. Bu aşılar, astım ataklarını tetikleyebilecek solunum yolu enfeksiyonlarına karşı korur. Aşı takvimi için aile hekiminize danışın.

Tarama programları

Astım için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak ailesinde astım veya alerji öyküsü olan, sık öksüren veya tekrarlayan bronşit geçiren çocukların astım açısından değerlendirilmesi önerilir. Bu değerlendirme bir çocuk doktoru tarafından yapılabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık ve şiddetli astım atakları nedeniyle acil servis başvuruları ve hastaneye yatış
• Uyku bozukluğu, yorgunluk, okul başarısında düşüş
• Akciğer fonksiyonlarında kalıcı hasar
• Büyüme ve gelişmede gerilik
• Hayatı tehdit eden ciddi ataklar

Uzun vadeli görünüm

Astım kontrol altına alınabilir bir hastalıktır. Doğru tedavi, düzenli doktor takibi ve tetikleyicilerden kaçınma ile çocuklar fiziksel aktivitelerini rahatça yapabilir, okula düzenli gidebilir ve sağlıklı bir yaşam sürebilir. Astımın tamamen geçebileceği veya yaşla birlikte hafifleyebileceği unutulmamalıdır. Çocuğunuzun astımı ne kadar erken ve etkili yönetilirse, uzun vadeli sonuçları o kadar iyi olur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.