Asthma control in teenagers

Genel Bakış

Astım, akciğerlerdeki hava yollarının daralması ve iltihaplanması sonucu nefes almayı zorlaştıran bir hastalıktır. Ergenlik döneminde astım kontrolü, günlük aktiviteleri engellemeden hastalığı yönetmek anlamına gelir.

Evet, astım çocukluk ve ergenlik döneminde sık görülen bir hastalıktır. Türkiye’de her 10 gençten yaklaşık 1’inde astım veya astım benzeri belirtiler olabilir.

Astım genellikle çocuklukta başlar, ancak ergenlikte de ilk kez ortaya çıkabilir. Ailede astım veya alerji öyküsü olan gençlerde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı veya hırıltılı nefes
• Göğüste sıkışma hissi
• Öksürük (genellikle gece veya sabah erken saatlerde)
• Nefes alırken ıslık sesi

Çocuklarda belirtiler

• Oyun oynarken çabuk yorulma
• Öksürük nöbetleri (özellikle gülme veya koşma sonrası)
• Geceleri uykudan öksürükle uyanma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Ergenlerde genellikle belirtiler yetişkinlerle benzerdir, ancak ataklar daha sık olabilir.
• Okulda veya sosyal ortamlarda nefes darlığı nedeniyle kaçınma davranışları

Nedenler

Ana nedenler

• Hava yollarının alerjenlere (polen, ev tozu, küf, hayvan tüyü) aşırı tepki vermesi
• Solunum yolu enfeksiyonları (nezle, grip)
• Sigara dumanı veya hava kirliliği gibi tahriş edici maddeler
• Soğuk hava, egzersiz veya duygusal stres

Risk faktörleri

• Ailede astım veya alerji öyküsü
• Ergenlik öncesi alerjik egzama (atopik dermatit) geçirmiş olmak
• Sigara içmek veya pasif içicilik
• Aşırı kilo (obezite) astım kontrolünü zorlaştırabilir

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Belirtiler hızla kötüleşiyorsa veya nefes darlığı şiddetliyse hemen 112’yi arayın.
• Kurtarma ilacınız işe yaramıyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yılda en az 1-2 kez düzenli astım kontrolü için doktora gidilmelidir.
• İlaç kullanımında değişiklik gerekiyorsa
• Astım günlüğü tutuyorsanız belirtilerde artış fark ettiğinizde

Tanı

Doktor, hastanın öyküsünü dinler, fizik muayene yapar ve akciğer fonksiyon testleri isteyerek tanı koyar. Tanı koymak için belirtilerin ne zaman ortaya çıktığı, tetikleyiciler ve aile öyküsü önemlidir.

Yapılabilecek testler

• Solunum fonksiyon testi (spirometri): Nefes alıp verme hızınızı ölçer.
• Peak flow ölçümü: Günlük olarak nefesinizin ne kadar iyi olduğunu takip eder.
• Alerji testleri (deri veya kan testi): Hangi alerjenlerin astımı tetiklediğini bulmaya yardımcı olur.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde çocuğunuzdan derin nefes alıp vermesi istenebilir. Bu testler ağrısızdır ve genellikle 30-60 dakika sürer. Doktorunuz sonuçlara göre size bir astım eylem planı verecektir.

Tedavi

Astım tedavisinde iki tür ilaç kullanılır: günlük düzenli kullanılan kontrol edici ilaçlar (hava yollarındaki iltihabı azaltır) ve atak anında kullanılan rahatlatıcı (kurtarma) ilaçlar. Tedavi kişiye özeldir ve doktor tarafından belirlenir.

Evde kişisel bakım

• Tetikleyicilerden kaçının: Sigara dumanı, polen, ev tozu, parfüm gibi maddelerden uzak durun.
• Astım günlüğü tutun: Belirtilerinizi ve peak flow ölçümlerinizi kaydedin.
• Doktorunuzun verdiği astım eylem planını uygulayın.
• Düzenli egzersiz yapın, ancak egzersiz öncesi ısınma ve doktorunuza danışın.

Tıbbi tedaviler

Tedavide genellikle solunum yoluyla alınan spreyler (inhaler) kullanılır. Kontrol edici spreyler her gün düzenli kullanılır; rahatlatıcı spreyler ise sadece atak anında kullanılır. Doktorunuz, çocuğunuzun yaşına ve astım şiddetine göre en uygun ilaçları seçer. Ayrıca alerji aşıları (immünoterapi) bazı durumlarda önerilebilir. İlaçların düzenli kullanımı astım kontrolünün anahtarıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astım genellikle cerrahi gerektirmez. Ancak ciddi vakalarda bronş termal plazma ablasyonu gibi ileri girişimler söz konusu olabilir; bunlar sadece uzman merkezlerde değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Genç astım hastaları, düzenli ilaç kullanımı ve tetikleyicilerden kaçınarak normal bir okul ve sosyal hayat sürdürebilir. Okulda bir astım eylem planının bulunması ve öğretmenlerin bilgilendirilmesi önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin ve sigara içilen ortamlardan uzak durun.
• Düzenli uyuyun ve stresten kaçının.
• Alerjenlere karşı evde önlem alın: Halıları sık süpürün, yatak çarşaflarını sıcak suda yıkayın.
• Hava kirliliğinin yoğun olduğu saatlerde dışarı çıkmamaya özen gösterin.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenme astım kontrolüne yardımcı olabilir. Egzersiz yapmak akciğer kapasitesini artırır, ancak egzersiz öncesi doktora danışılmalı ve gerekirse rahatlatıcı ilaç kullanılmalıdır. Yüzme gibi nemli ortamlardaki sporlar astıma daha iyi gelebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım, ergenlik döneminde kaygı, utanma veya sosyal izolasyon gibi duygusal sorunlara yol açabilir. Belirtiler nedeniyle arkadaşlardan uzaklaşma veya okula gitmek istememe görülebilir. Aile ve okul desteği önemlidir; gerekirse bir psikolog veya okul rehberlik servisinden yardım alınabilir.

Önleme

Astım tamamen önlenemez, ancak ataklar ve belirtiler kontrol altına alınabilir. Tetikleyicilerden kaçınmak, düzenli ilaç kullanmak ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları atak sıklığını azaltır.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları, solunum yolu enfeksiyonlarını önleyerek astım ataklarını azaltabilir. Aşı takvimi için aile hekiminize danışın.

Tarama programları

Astım için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak ailede astım öyküsü olan veya sürekli öksürük, hırıltı gibi belirtiler gösteren gençlerin doktora başvurması önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık astım atakları nedeniyle okula devamsızlık ve sosyal hayattan kopma
• Uzun süreli kontrolsüz astım akciğer fonksiyonlarında kalıcı hasara yol açabilir
• Şiddetli atak hastaneye yatış gerektirebilir, hatta hayatı tehdit edebilir

Uzun vadeli görünüm

Astım tedavi edilemez ancak çok iyi kontrol edilebilir. Doğru tedavi ve düzenli takiple gençler spor yapabilir, okul başarısını sürdürebilir ve sağlıklı bir yetişkinliğe adım atabilir. Uygun ilaç kullanımı ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile astım kontrol altına alınabilir.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.