Athletes foot

Genel Bakış

Ayak mantarı (atlet ayağı), ayak parmakları arasında başlayan ve kaşıntı, kızarıklık, pullanma yapan bir mantar enfeksiyonudur. Genellikle nemli ortamlarda bulaşır ve tedavi edilmezse yayılabilir.

Evet, ayak mantarı dünya genelinde çok yaygındır. Her 10 kişiden 1'i hayatının bir döneminde bu enfeksiyonu geçirir.

En çok sporcular, yüzme havuzu kullananlar, kapalı ayakkabı giyenler ve aşırı terleyen kişiler etkilenir. Ancak herkes ayak mantarı kapabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ayak parmakları arasında kaşıntı, yanma veya batma hissi
• Deride kızarıklık, pullanma veya çatlama
• Kötü koku
• Ayak tabanında kalınlaşma ve soyulma
• Küçük su dolu kabarcıklar

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda genellikle ayak parmakları arasında kırmızı, ağlayan döküntüler görülür.
• Kaşıntı çok şiddetli olabilir ve çocuk uykusuzluk çekebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda enfeksiyon daha yavaş iyileşebilir.
• Şeker hastalığı gibi durumlarla birlikte olduğunda ciddi yaralara dönüşme riski artar.
• Deri kalınlaşması ve çatlaklar daha belirgin olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Ayak mantarı, dermatofit adı verilen bir grup mantarın neden olduğu bir enfeksiyondur.
• Mantarlar sıcak ve nemli ortamlarda çoğalır (örneğin terli ayak, yüzme havuzu etrafı, duş zeminleri).
• Enfekte bir kişiyle doğrudan temas veya havlu, çorap gibi eşyaların ortak kullanımıyla bulaşır.

Risk faktörleri

• Sık sık kapalı ayakkabı giymek (bot, spor ayakkabı)
• Ayakların sık sık ıslak kalması (yüzme, duş)
• Toplu duş veya soyunma odalarını kullanmak
• Zayıf bağışıklık sistemi
• Şeker hastalığı
• Aşırı terleme

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ayakta şişlik, şiddetli ağrı, ateş veya iltihap akıntısı varsa hemen 112'yi arayın veya acile gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kaşıntı, pullanma veya kabarcıklar bir haftadan uzun sürüyorsa aile hekiminize veya dermatoloji uzmanına başvurun.
• Tırnaklarınızda renk değişimi veya kalınlaşma başladıysa doktora görünün.

Tanı

Doktorunuz ayaklarınıza bakarak tanı koyabilir. Bazen deri kazıntısı alıp mikroskopta inceler.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene (deri ve tırnakların incelenmesi)
• Deri kazıntısının mikroskop altında incelenmesi (KOH testi)
• Kültür testi (mantar üretmek için nadiren gerekir)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında ayaklarınız çıplak olacak. Doktor ayak parmak aralarına, tabana ve tırnaklara bakar. Kazıntı alınırken hafif bir rahatsızlık hissedebilirsiniz. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde çıkar.

Tedavi

Ayak mantarı tedavisinde amaç mantarı öldürmek ve enfeksiyonun yayılmasını durdurmaktır. Çoğu vaka evde uygulanan krem ve hijyen önlemleriyle geçer. Dirençli durumlarda ağızdan ilaçlar gerekebilir.

Evde kişisel bakım

• Ayaklarınızı her gün sabun ve suyla yıkayın, özellikle parmak aralarını iyice kurulayın.
• Pamuklu çorap giyin ve sık değiştirin.
• Hava alan ayakkabılar tercih edin, her gün aynı ayakkabıyı giymeyin.
• Havlu, terlik, çorap gibi kişisel eşyalarınızı başkalarıyla paylaşmayın.
• Toplu duş ve havuzlarda terlik kullanın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz mantar önleyici krem veya sprey önerebilir. Bu ilaçlar genellikle birkaç hafta düzenli kullanılır. Enfeksiyon tırnaklara yayıldıysa veya kremler yeterli olmadıysa ağızdan ilaçlar (mantar önleyici tabletler) kullanılabilir. Ağızdan ilaçlar doktor kontrolünde alınmalıdır. Sağlık Bakanlığı onaylı tedaviler mevcuttur.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ayak mantarı için cerrahi müdahale gerekmez. Ancak tırnak mantarı ilerlediğinde tırnağın çekilmesi nadiren düşünülebilir.

Bu durumla yaşamak

Ayak mantarı ile yaşarken hijyene dikkat etmek en önemli adımdır. Her gün ayaklarınızı yıkamak, kurulamak ve temiz çorap giymek enfeksiyonu kontrol altında tutar. Tedavi sona erse bile bir süre daha önlemlere devam etmek gerekir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Hava alan ayakkabılar giyin (deri, kanvas gibi).
• Spor yaparken ter emici çoraplar kullanın.
• Evde çıplak ayak dolaşmayın, terlik giyin.
• Aile bireylerinizle havlu ve terlik paylaşmayın.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı beslenme bağışıklık sistemini güçlendirir. Özel bir diyet gerekmez. Egzersiz yapmak genel sağlık için faydalıdır ancak spor sonrası ayaklarınızı mutlaka yıkayıp kurulayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Ayak mantarı kaşıntı ve koku nedeniyle utanma veya sosyal kaygıya yol açabilir. Bu duygular normaldir. Tedaviyle belirtiler düzelir, kaygı da azalır. Eğer moral bozukluğu günlük hayatı etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Evet, ayak mantarı büyük ölçüde önlenebilir. Basit hijyen kurallarıyla riski azaltmak mümkündür.

Aşılar

Ayak mantarına karşı bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Düzenli bir tarama testi yoktur. Ancak ayaklarınızı sık sık kontrol etmek, erken belirtileri fark etmenize yardımcı olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Enfeksiyon ayak tırnaklarına yayılarak tırnak mantarına neden olabilir.
• Bakteriyel enfeksiyon eklenebilir (selülit - deri iltihabı).
• El veya vücudun diğer bölgelerine yayılabilir.
• Şeker hastalarında iyileşmeyen yaralara ve ciddi enfeksiyonlara yol açabilir.

Uzun vadeli görünüm

Tedavi edildiğinde ayak mantarı genellikle tamamen iyileşir. Erken müdahale ile sorunsuz bir şekilde atlatmak mümkündür. Nüks (tekrarlama) olabilir, ancak düzenli hijyenle risk azalır. Herhangi bir endişenizde doktorunuza danışın.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.