Autoimmune hepatitis

Genel Bakış

Otoimmün hepatit, bağışıklık sisteminizin yanlışlıkla karaciğer hücrelerinize saldırdığı bir hastalıktır. Bu saldırı karaciğerde iltihaplanmaya (şişlik ve hasar) yol açar. Tedavi edilmezse karaciğerde yara dokusu (siroz) ve karaciğer yetmezliği gelişebilir. Neyse ki ilaçlarla kontrol altına alınabilir.

Otoimmün hepatit nadir görülen bir hastalıktır. Türkiye'de tam yaygınlığı bilinmemekle birlikte, her yıl 100.000 kişiden yaklaşık 1-2'sinde teşhis edildiği tahmin edilmektedir.

Her yaşta ve her cinsiyette görülebilir, ancak en sık 15-40 yaş arası kadınlarda ortaya çıkar. Ailede otoimmün hastalık öyküsü olan kişilerde (tip 1 diyabet, romatoid artrit gibi) risk biraz daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Halsizlik ve yorgunluk
• İştahsızlık
• Kilo kaybı
• Karın sağ üst kısmında hafif ağrı veya rahatsızlık
• Sarılık (cilt ve göz akının sararması)
• Koyu renkli idrar
• Açık renkli dışkı
• Kaşıntı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda büyüme geriliği
• Adet döngüsünde düzensizlik (genç kızlarda)
• Açıklanamayan ateş
• Eklem ağrıları

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha hafif olabilir, bazen sadece yorgunluk ve hafif karaciğer enzim yüksekliği görülür.
• Yanlışlıkla başka bir hastalığa bağlanabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Otoimmün hepatitin kesin nedeni bilinmemektedir.
• Bağışıklık sistemi, normalde karaciğer hücrelerine zarar vermemesi gerekirken bu hücreleri yabancı olarak algılar ve onlara saldırır.
• Genetik yatkınlık (ailede otoimmün hastalık öyküsü) önemli bir rol oynar.
• Bazı enfeksiyonlar (virüsler) veya ilaçlar hastalığı tetikleyebilir, ancak bu nadirdir.

Risk faktörleri

• Kadın cinsiyet (kadınlarda daha sık)
• Ailede otoimmün hepatit veya diğer otoimmün hastalık öyküsü
• Diğer otoimmün hastalıklara sahip olmak (örneğin: tip 1 diyabet, romatoid artrit, lupus, çölyak hastalığı)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Sarılık (cilt veya gözlerde sararma) fark ederseniz hemen bir doktora başvurun.
• Karın bölgesinde şiddetli ağrı veya şişlik varsa acil servise gidin.
• Kusma, özellikle kanlı ise acil yardım alın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Uzun süredir geçmeyen yorgunluk, halsizlik varsa bir aile hekimine veya dahiliye uzmanına görünün.
• İştahsızlık, kilo kaybı veya açıklanamayan kaşıntı şikayetleriniz varsa bir doktora danışın.

Tanı

Otoimmün hepatit tanısı koymak için doktorunuz önce tıbbi geçmişinizi dinler ve fizik muayene yapar. Ardından çeşitli kan testleri ve karaciğer görüntülemesi ister. Kesin tanı için bazen karaciğerden küçük bir parça alınarak incelenir (biyopsi).

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: Karaciğer enzimleri (ALT, AST), bilirubin, albümin, protrombin zamanı
• Otoantikor testleri (ANA, anti-düz kas antikoru, LKM-1 antikoru gibi)
• Viral hepatit testleri (hepatit B, C gibi diğer nedenleri dışlamak için)
• Karın ultrasonu (karaciğerin yapısını değerlendirmek için)
• Karaciğer biyopsisi (kesin tanı ve hasarın derecesini belirlemek için)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Kan testleri genellikle birkaç gün içinde sonuçlanır. Biyopsi işlemi lokal anestezi ile yapılır ve yaklaşık 15-20 dakika sürer. Sonrasında birkaç saat hastanede gözlem altında kalırsınız. İşlem genellikle ağrısızdır, ancak hafif bir rahatsızlık hissedebilirsiniz. Doktorunuz tüm sonuçları sizinle detaylıca paylaşacaktır.

Tedavi

Tedavinin amacı bağışıklık sisteminin karaciğere saldırısını durdurmak ve karaciğer hasarını önlemektir. Tedavi genellikle ilaçlarla yapılır ve çoğu hastada başarılıdır. Tedaviye erken başlanırsa karaciğer hasarının ilerlemesi durdurulabilir ve hatta bazen geri döndürülebilir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği şekilde ilaçlarınızı düzenli kullanın, doz atlamayın.
• Alkol tüketmeyin; alkol karaciğere daha fazla zarar verir.
• Doktorunuza danışmadan herhangi bir ilaç veya bitkisel ürün kullanmayın.
• Dengeli beslenin, aşırı yağlı ve işlenmiş gıdalardan kaçının.
• Yeterli uyuyun ve dinlenin.
• Stresten uzak durmaya çalışın, gevşeme teknikleri uygulayın.

Tıbbi tedaviler

Tedavide genellikle bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar (immünsüpresanlar) kullanılır. Bu ilaçlar karaciğer iltihabını azaltır ve hasarı yavaşlatır. Tedaviye genellikle kortikosteroid adı verilen iltihap giderici ilaçlarla başlanır. Ardından başka bir immünsüpresan ilaç eklenebilir veya geçilebilir. Tedavi genellikle uzun sürelidir (yıllar boyu). Bazı hastalarda ilaç dozları zamanla azaltılabilir veya kesilebilir, ancak bu kararı yalnızca doktorunuz verebilir. İlaçların düzenli kullanımı ve doktor kontrolleri çok önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

omitted - İleri karaciğer yetmezliği veya siroz gelişen hastalarda karaciğer nakli gerekebilir. Bu durumda doktorunuz sizi bir nakil merkezine yönlendirecektir. Nakil, otoimmün hepatiti tedavi etmez ancak hasarlı karaciğerin sağlıklı bir karaciğerle değiştirilmesini sağlar.

Bu durumla yaşamak

Otoimmün hepatit ile yaşamak düzenli doktor kontrolleri ve ilaç kullanımını gerektirir. Çoğu hasta günlük hayatına normal bir şekilde devam edebilir. Ancak hastalık dönemlerinde (alevlenme) yorgunluk ve halsizlik artabilir, bu durumlarda dinlenmek önemlidir. İlaç tedavisine uyum sağlamak ve sağlıklı yaşam tarzı benimsemek hastalığın seyrini olumlu etkiler.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapın (yürüyüş, yüzme gibi hafif aktiviteler), ancak aşırı yorulmaktan kaçının.
• Sigara ve alkolden uzak durun.
• Doktorunuzun önerdiği aşıları yaptırın (grip, zatürre, hepatit A ve B aşıları gibi).
• Karaciğere zarar verebilecek ilaçlardan (örneğin bazı ağrı kesiciler) kaçının. Her ilacı doktorunuza danışarak kullanın.
• Stres yönetimi için meditasyon, yoga veya hobiler edinin.

Diyet ve egzersiz

Dengeli bir beslenme karaciğer sağlığı için önemlidir. Bol sebze, meyve, tam tahıllı gıdalar, sağlıklı yağlar (zeytinyağı gibi) ve yeterli protein tüketin. Aşırı tuz ve şekerden kaçının. Kızartmalar ve işlenmiş gıdalar karaciğeri yorabilir. Egzersiz olarak haftada en az 3-4 gün 30 dakika orta tempolu yürüyüş yapabilirsiniz. Ancak hastalığınızın şiddetine göre doktorunuza danışarak bir egzersiz programı belirleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, üzüntü veya depresyona yol açabilir. Kendinizi yalnız veya umutsuz hissedebilirsiniz. Bu duygular normaldir. Aileniz ve arkadaşlarınızla konuşmak, bir psikolog veya psikiyatristten destek almak iyi gelebilir. Unutmayın, otoimmün hepatit tedavi edilebilir bir hastalıktır ve çoğu insan normal bir hayat sürebilir.

Önleme

Otoimmün hepatit, otoimmün bir hastalık olduğu için kesin olarak önlenmesi mümkün değildir. Ancak erken teşhis ve tedavi ile hastalığın ilerlemesi durdurulabilir ve komplikasyonlar önlenebilir. Sağlıklı bir yaşam tarzı, bağışıklık sistemini güçlü tutmaya yardımcı olabilir.

Aşılar

Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimine uyun. Özellikle hepatit A ve hepatit B aşıları, karaciğeri bu virüslerden koruyarak ek hasarı önleyebilir. Grip ve zatürre aşıları da önerilir, ancak aşı yaptırmadan önce doktorunuza danışın.

Tarama programları

Genel bir tarama önerilmez. Ancak ailede otoimmün hepatit veya diğer otoimmün hastalık öyküsü varsa, doktorunuz belirtiler olmasa bile bazı testler isteyebilir. Bu tamamen doktor kararına bağlıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Siroz (karaciğerde yaygın yara dokusu oluşması)
• Karaciğer yetmezliği (karaciğerin çalışamaz hale gelmesi)
• Portal hipertansiyon (karaciğere giden damarlarda basınç artışı)
• Karaciğer kanseri (hepatosellüler karsinom) riskinde artış
• Ölüm

Uzun vadeli görünüm

Otoimmün hepatit tedavi edilebilir bir hastalıktır. Erken teşhis ve uygun tedavi ile çoğu hastada karaciğer hasarı durdurulabilir, hatta bazen geri döndürülebilir. İlaç tedavisi sayesinde hastaların büyük kısmı normal veya normale yakın bir yaşam sürdürebilir. Tedaviye uyum ve düzenli doktor kontrolleri çok önemlidir. Karaciğer nakli ihtiyacı nadirdir ve genellikle ileri evrelerde gerekir. Umut verici olan, birçok hastanın yıllarca sağlıklı kalabilmesidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.