Benign paroxysmal positional vertigo

Genel Bakış

Benign paroksismal pozisyonel vertigo (BPPV), iç kulaktaki küçük kalsiyum kristallerinin (otolitlerin) yerinden oynayarak yarım daire kanallarına kaçması sonucu oluşan, baş hareketleriyle tetiklenen kısa süreli baş dönmesi ataklarıdır. Bu durum genellikle zararsızdır ve kendiliğinden geçebilir.

Evet, BPPV oldukça yaygındır. Her 100 kişiden yaklaşık 2-3'ü hayatının bir döneminde bu sorunu yaşar.

Her yaşta görülebilir, ancak 50 yaş üstü kişilerde daha sıktır. Kadınlarda erkeklere oranla biraz daha fazla rastlanır. Kafa travması geçirenler, uzun süre yatmak zorunda kalanlar veya iç kulak enfeksiyonu öyküsü olanlarda risk artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Başı hareket ettirirken (yatakta dönme, başı yukarı kaldırma, eğilme) ani başlayan, döner tarzda baş dönmesi (vertigo)
• Baş dönmesine eşlik eden mide bulantısı ve bazen kusma
• Dengesizlik hissi
• Gözlerin istemsiz ve hızlı hareket etmesi (nistagmus)
• Ataklar arasında genellikle şikayet olmaz, ancak hafif bir sersemlik kalabilir

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda BPPV daha az görülür. Belirtiler yetişkinlerdekine benzerdir, ancak çocuklar baş dönmesini 'başım dönüyor' yerine 'kendimi kötü hissediyorum' şeklinde ifade edebilir.
• Okul çağı çocuklarında baş dönmesi atakları sırasında denge kaybı ve düşme daha belirgin olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda BPPV daha sık görülür ve ataklar daha şiddetli olabilir.
• Denge kaybı düşme riskini artırdığı için kalça kırığı gibi ciddi yaralanmalara yol açabilir.
• Baş dönmesi yaşlılarda tipik 'dönme' hissinden çok 'yalpalama, sersemlik' şeklinde hissedilebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• İç kulaktaki yarım daire kanallarında bulunan, dengeyi sağlamaya yardımcı olan küçük kalsiyum kristallerinin (otolit) yerinden oynayarak kanalların birine kaçması
• Kristallerin kanal içinde hareket etmesi, baş döndüğünde yanlış sinyaller gönderilmesine ve kişinin dönme hissi yaşamasına neden olur.

Risk faktörleri

• 50 yaşın üzerinde olmak
• Kafa travması (darbe, kaza) geçirmek
• İç kulak enfeksiyonu (viral labirentit) öyküsü
• Uzun süre yatmak zorunda kalmak (ameliyat sonrası, hastalık nedeniyle)
• Menopoz sonrası dönem (hormonal değişikliklerin etkisi olabilir)
• Migren öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda 'emergency' bölümünde sıralanan belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın
• Baş dönmesiyle birlikte işitme kaybı, kulak ağrısı veya akıntısı varsa aynı gün doktora görünün
• Kusma nedeniyle sıvı alamıyorsanız veya çok halsizseniz acil servise başvurun

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Baş dönmesi atakları sıklaşırsa veya günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir doktora (öncelikle aile hekiminize veya bir KBB uzmanına) başvurun
• Denge sorunlarınız varsa ve düşmekten korkuyorsanız
• Teşhis konulmadıysa ve belirtiler haftalardır devam ediyorsa

Tanı

Doktorunuz şikayetlerinizi dinledikten sonra başınızı belirli pozisyonlara getirerek göz hareketlerinizi inceleyecektir. Buna 'Dix-Hallpike testi' denir. Test sırasında baş dönmesi ve göz seğirmesi (nistagmus) olursa tanı konur.

Yapılabilecek testler

• Dix-Hallpike testi (başın 45 derece çevrilerek hızla sırtüstü yatırılması)
• Hasta başı döndürme testleri (supine roll test gibi)
• Nadiren veya diğer nedenleri dışlamak için işitme testi (odyogram), manyetik rezonans görüntüleme (MR) veya bilgisayarlı tomografi (BT) istenebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında baş dönmesi yaşamanız normaldir ve genellikle birkaç saniye sürer. Test sonuçları hemen değerlendirilir. Genellikle ek bir tetkik gerekmez. Tanı konulduktan sonra doktorunuz size baş dönmesini geçirecek bir manevrayı (örneğin Epley manevrası) uygulayabilir veya evde yapmanız için tarif edebilir.

Tedavi

BPPV tedavisinin temelini, yerinden oynayan kristalleri tekrar yerine yerleştirmek için yapılan baş ve vücut hareketleri (kanalit repozisyon manevraları) oluşturur. Bu manevralar genellikle doktor tarafından uygulanır ve çoğu vakada tek seansta etkilidir.

Evde kişisel bakım

• Baş dönmesi atağı sırasında sakin kalın ve başınızı hareket ettirmemeye çalışın
• Yataktan kalkarken yavaş hareket edin, önce yan dönüp doğrulun
• Yüksek yastıkla uyuyun (baş 30-45 derece yukarıda kalacak şekilde)
• Başınızı hızlı çevirmekten, eğilmekten veya geriye bakmaktan kaçının
• Atak sonrası bir süre araba kullanmamaya özen gösterin

Tıbbi tedaviler

Baş dönmesi ve bulantıyı azaltmak için doktorunuzun önerebileceği bazı ilaçlar (örneğin antihistaminikler, antiemetikler) kısa süreli kullanılabilir. Ancak bu ilaçlar sorunun kaynağını çözmez, sadece belirtileri hafifletir. Uzun süreli ilaç tedavisi önerilmez. Tedavide asıl yöntem manevralardır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadir durumlarda, manevraların işe yaramadığı veya sürekli tekrarlayan BPPV vakalarında cerrahi bir seçenek düşünülebilir. Bu ameliyat (örneğin posterior kanal tıkama) ilgili yarım daire kanalının kapatılmasını içerir. Cerrahi kararı mutlaka bir kulak burun boğaz uzmanı tarafından değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

BPPV atakları sırasında başınızı sabit tutmak en iyisidir. Ataklar arasında günlük yaşamınıza devam edebilirsiniz. Düşme riskine karşı evinizde halı kenarlarını sabitleyin, banyoda kaymaz paspas kullanın, merdivenleri iyi aydınlatın. Bir süre merdiven inip çıkmaktan kaçınmanız gerekebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Başınızı ani ve hızlı hareketlerden koruyun
• Yoga, pilates gibi başın sık pozisyon değiştirdiği aktivitelerde dikkatli olun
• Yatak başınızı yüksekte tutun
• Uzun süre baş aşağı eğilmeyi gerektiren işlerden (bahçe işleri, temizlik) kaçının
• Bol sıvı tüketin, yeterli uyuyun

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez. Ancak tuz alımını azaltmak iç kulak sıvı dengesine yardımcı olabilir. Denge egzersizleri (vestibüler rehabilitasyon) düzelmeyi hızlandırabilir ve denge kontrolünü artırabilir. Fizik tedavi uzmanınız size uygun egzersizleri gösterebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli baş dönmesi kaygıya, düşme korkusuna ve sosyal hayattan çekilmeye neden olabilir. Bu endişeler yaşam kalitesini düşürebilir. Tedavi sonrası belirtiler genellikle kaybolduğu için kaygı da azalır. Yine de endişeleriniz sürüyorsa doktorunuzla veya bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşmaktan çekinmeyin.

Önleme

BPPV'yi tamamen önlemek her zaman mümkün olmayabilir. Ancak kafa travmalarından kaçınmak (emniyet kemeri takmak, uygun koruyucu ekipman kullanmak) riski azaltabilir. Ayrıca uzun süre yatmak zorunda kalırsanız, mümkün olduğunca erken hareket etmeye başlamak faydalı olabilir.

Aşılar

BPPV ile ilgili bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

BPPV için herhangi bir tarama testi önerilmemektedir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Düşme ve buna bağlı yaralanmalar (kalça kırığı, kafa travması)
• Günlük aktivitelerde kısıtlanma (araba kullanamama, işe gidememe)
• Anksiyete (kaygı bozukluğu) ve düşme korkusu
• Nadiren, sürekli baş dönmesi nedeniyle depresyon

Uzun vadeli görünüm

BPPV tedaviye çok iyi yanıt verir. Hastaların büyük çoğunluğu bir veya birkaç seans manevra sonrası tamamen iyileşir. Bazı kişilerde bir süre sonra tekrarlayabilir, ancak aynı tedavi yeniden uygulanabilir. Yaşamı tehdit eden bir durum değildir ve uygun tedavi ile yaşam kalitesi hızla normale döner.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.