Bronchiectasis

Genel Bakış

Bronşektazi, akciğerlerinizdeki hava yollarının (bronş adı verilen tüpler) hasar görüp kalıcı olarak genişlemesi durumudur. Normalde esnek olan bu hava yolları genişler ve incelir, bu da mukus (balgam) birikmesine ve sık sık akciğer enfeksiyonlarına yol açar.

Bronşektazi, her yaşta görülebilir ancak dünya genelinde sanıldığı kadar nadir değildir. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı verilerine göre, kronik akciğer hastalıkları arasında önemli bir yere sahiptir.

Her yaştan insanı etkileyebilir, ancak en sık 50 yaş üstü yetişkinlerde teşhis edilir. Çocukluk çağında geçirilen ağır enfeksiyonlar sonrası da ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Günlük olarak bol miktarda balgam çıkaran kronik öksürük
• Nefes darlığı, özellikle eforla artan
• Sık sık tekrarlayan akciğer enfeksiyonları (zatürre veya bronşit)
• Hırıltılı solunum (nefes alırken ıslık sesi)
• Göğüs ağrısı
• Yorgunluk ve halsizlik
• İstemsiz kilo kaybı

Çocuklarda belirtiler

• Kronik öksürük ve sık zatürre atakları
• Büyüme ve gelişmede gerilik
• Parmak uçlarında çomaklaşma (parmak uçlarının şişip yuvarlaklaşması)
• Tekrarlayan orta kulak iltihabı veya sinüzit

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Şiddetli nefes darlığı ve günlük aktivitelerde kısıtlanma
• Zatürre veya bronşit gibi enfeksiyonlara bağlı sık hastaneye yatış
• Balgam miktarında ve renginde değişiklik (koyu yeşil veya sarı)
• Kilo kaybı, iştahsızlık

Nedenler

Ana nedenler

• Çocukluk veya erişkin dönemde geçirilen ağır akciğer enfeksiyonları (boğmaca, zatürre, tüberküloz gibi)
• Kistik fibrozis gibi doğuştan gelen hastalıklar
• Bağışıklık sistemi sorunları (yetersizlik veya otoimmün hastalıklar)
• Yabancı cisim aspirasyonu (akciğerlere kaçan cisimlerin yol açtığı tıkanıklık)
• İltihaplı bağırsak hastalığı veya romatoid artrit gibi bazı kronik iltihabi durumlar

Risk faktörleri

• Sigara içmek veya pasif içiciliğe maruz kalmak
• Sık tekrarlayan akciğer enfeksiyonları geçirmek
• Ailede bronşektazi veya kistik fibrozis öyküsü
• Bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar kullanmak
• Kronik asit reflüsü (gastroözofageal reflü) olması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda 'emergency' bölümünde belirtilen belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın
• Öksürük ile kan geliyorsa veya nefes almakta zorlanıyorsanız acil servise başvurun

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadır geçmeyen öksürük veya balgamınız varsa
• Sık sık akciğer enfeksiyonu geçiriyorsanız (yılda 2-3 kez)
• Kilo kaybı, iştahsızlık veya yorgunluk gibi genel sağlık sorunlarınız varsa
• Daha önce bronşektazi teşhisi konduysa ve semptomlarınız değiştiyse

Tanı

Doktorunuz öncelikle şikâyetlerinizi dinleyecek ve genel bir muayene yapacaktır. Akciğerlerinizi steteskopla dinlerken karakteristik sesler duyabilir. Şüphelenirse ileri tetkikler ister.

Yapılabilecek testler

• Akciğer grafisi (röntgen) – ilk bakılan testtir, ancak bronşektaziyi her zaman göstermeyebilir.
• Yüksek çözünürlüklü bilgisayarlı tomografi (HRCT) – kesin tanı koymak için en önemli görüntülemedir. Hava yollarındaki genişlemeyi net gösterir.
• Balgam kültürü – balgam örneğinden hangi mikrobun enfeksiyona neden olduğu anlaşılır.
• Solunum fonksiyon testleri (SFT) – akciğer kapasitenizi ve hava akışınızı ölçer.
• Kan testleri – enfeksiyon belirteçleri ve bağışıklık durumu değerlendirilir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle birkaç gün içinde tamamlanır. Doktorunuz sizden balgam örneği isteyebilir, birkaç nefes testi yapmanız gerekebilir. Bu testler ağrısızdır. Sonuçlar çıktıktan sonra doktorunuz size durumunuzu detaylıca anlatacak ve tedavi planınızı birlikte belirleyeceksiniz.

Tedavi

Tedavinin üç ana hedefi vardır: hava yollarını temiz tutmak, enfeksiyonları önlemek ve semptomları hafifletmek. Tedavi kişiye özeldir ve düzenli olarak gözden geçirilmelidir.

Evde kişisel bakım

• Her gün düzenli olarak postüral drenaj (baş aşağı pozisyonlarda balgam söktürme egzersizleri) yapın. Fizyoterapistinizden öğrenin.
• Bol su için – günde en az 8-10 bardak su, balgamı inceltir ve çıkarmayı kolaylaştırır.
• Nemsiz ortamlardan kaçının; evde nemlendirici kullanmak işe yarayabilir.
• Sigara içmeyin veya dumanına maruz kalmayın.
• Ellerinizi sık yıkayarak enfeksiyonlardan korunun.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, balgamı incelten ve hava yollarını genişleten ilaçlar (solunum yoluyla alınan) önerebilir. Enfeksiyon durumunda antibiyotik tedavisi gerekebilir, ancak hangi antibiyotiğin kullanılacağı balgam kültürüne göre belirlenir. Ayrıca, hava yollarındaki iltihabı azaltmak için kortikosteroid içeren inhaler ilaçlar da kullanılabilir. Tüm ilaçlarınızı doktorunuzun önerdiği şekilde düzenli kullanın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadir durumlarda, hasarlı bölge çok sınırlıysa ve diğer tedavilerle kontrol altına alınamıyorsa, akciğerin o kısmının cerrahi olarak çıkarılması (rezeksiyon) düşünülebilir. Bu kararı mutlaka göğüs cerrahisi uzmanı ile birlikte almalısınız.

Bu durumla yaşamak

Bronşektazi ile yaşamak, günlük rutininize birkaç ekstra adım eklemeyi gerektirir. Sabah ve akşam hava yolu temizleme egzersizlerinizi aksatmamanız önemlidir. Yorgunluğunuzu yönetmek için aktivitelerinizi iyi planlayın. Hastalığınızı iyi tanıyın ve kötüleşme belirtilerini erken fark edin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli olarak hava yolu temizleme tekniklerini uygulayın.
• Grip ve zatürre aşılarınızı zamanında yaptırın (Sağlık Bakanlığı takvimine uygun).
• Kendinizi aşırı yormayın; yeterli uyuyun.
• Bol sıvı tüketmeye özen gösterin.
• Hava kirliliğinden ve soğuk havadan korunun; gerekirse maske kullanın.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli bir beslenme programı uygulayın. Protein ve vitaminlerden zengin besinler tüketin. Doktorunuz onay verirse, nefes kapasitenizi artıracak hafif egzersizler (yürüyüş, yoga, nefes egzersizleri) yapabilirsiniz. Egzersiz yaparken nefes darlığı hissederseniz dinlenin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla başa çıkmak zaman zaman kaygı, üzüntü veya yalnızlık hissi yaratabilir. Bu duygularınızı doktorunuzla veya bir psikologla paylaşmaktan çekinmeyin. Sosyal destek almak çok önemlidir. Unutmayın, yalnız değilsiniz.

Önleme

Bronşektaziyi tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da, bazı önlemlerle risk azaltılabilir. Özellikle çocukluk çağı aşılarını tam yaptırmak ve akciğer enfeksiyonlarını erken tedavi ettirmek büyük önem taşır. Sigara ve hava kirliliğinden uzak durmak da koruyucudur.

Aşılar

Grip (influenza) ve zatürre (pnömokok) aşıları, bronşektazi hastalarında enfeksiyon riskini azalttığı için Sağlık Bakanlığı tarafından önerilmektedir. Aşı takviminiz için aile hekiminize danışabilirsiniz.

Tarama programları

Ailede kistik fibrozis gibi kalıtsal bir hastalık varsa, tarama testleri gerekebilir. Bunun dışında toplum taraması önerilmez.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tekrarlayan akciğer enfeksiyonları nedeniyle akciğer dokusunda kalıcı hasar
• Solunum yetmezliği (akciğerlerin yeterli oksijen sağlayamaması)
• Kalbin sağ tarafında büyüme ve yetmezlik (kor pulmonale)
• Amiloidoz (vücutta anormal protein birikimi)
• Akciğer apsesi veya kanama

Uzun vadeli görünüm

Bronşektazi kronik bir durumdur, ancak doğru tedavi ve düzenli takip ile çoğu insan aktif ve üretken bir yaşam sürebilir. Tedaviye erken başlamak, semptomları kontrol altına almak ve komplikasyonları önlemek açısından çok önemlidir. Bilimsel gelişmeler sayesinde tedavi seçenekleri sürekli artmaktadır. Umudunuzu kaybetmeyin ve sağlık ekibinizle iş birliği içinde olun.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.