Carotid artery stenosis

Genel Bakış

Şah damarı darlığı (karotis arter stenozu), boynunuzdaki ana atardamarların (karotis arterlerinin) daralmasıdır. Bu daralma genellikle damar duvarında plak denilen yağ birikintilerinin oluşmasından kaynaklanır. Beyne giden kan akışını azaltarak inme (felç) riskini artırabilir.

Özellikle 60 yaş üstü kişilerde ve damar sertliği (ateroskleroz) olanlarda oldukça yaygındır.

Genellikle ileri yaştaki kişileri, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, diyabet hastalarını, sigara içenleri ve ailesinde inme veya kalp hastalığı öyküsü olanları etkiler.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu zaman hiçbir belirti olmaz. Belirti olduğunda ise şunlar görülebilir:
• Yüzün veya vücudun bir tarafında ani uyuşma veya güçsüzlük
• Konuşmada zorluk veya anlama güçlüğü
• Bir gözde geçici görme kaybı
• Baş dönmesi veya denge kaybı

Nedenler

Ana nedenler

• Ateroskleroz (damar sertliği) – kolesterol, yağ ve kalsiyumdan oluşan plakların damar duvarında birikmesi
• Nadiren boyun bölgesine radyasyon tedavisi
• Vaskülit (damar iltihabı)
• Fibromüsküler displazi (damar duvarının anormal büyümesi)

Risk faktörleri

• Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• Yüksek kolesterol
• Diyabet (şeker hastalığı)
• Sigara içmek
• Aşırı kilo veya obezite
• Hareketsiz yaşam
• Sağlıksız beslenme (yüksek yağ, tuz ve şeker)
• Ailede inme veya kalp hastalığı öyküsü
• 60 yaş üstü olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil durum olarak belirtilen inme belirtilerinden herhangi biri varsa hemen 112’yi arayın.
• Geçici inme belirtileri (birkaç dakika süren ve düzelen) yaşarsanız aynı gün acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Risk faktörleriniz varsa ve 60 yaşın üzerindeyseniz, doktorunuzla şah damarı taraması hakkında konuşun.
• Doktorunuz muayene sırasında boynunuzda 'üfürüm' adı verilen bir ses duyarsa ileri tetkik önerebilir.

Tanı

Doktor öncelikle boynunuzu dinleyerek (steteskopla) üfürüm olup olmadığını kontrol eder, ardından görüntüleme testleri ister.

Yapılabilecek testler

• Karotis Doppler ultrason (ilk tercih edilen, ağrısız bir test)
• Bilgisayarlı tomografi anjiyografi (BTA)
• Manyetik rezonans anjiyografi (MRA)
• Geleneksel anjiyografi (kateterle yapılan, daha detaylı görüntüleme)

Randevunuzda neler beklenir

Ultrason testi boynunuza jel sürülerek yapılır ve ağrısızdır. Diğer testlerde damar yolundan kontrast madde verilebilir. Sonuçlar daralmanın derecesini gösterir ve tedavi planını belirler.

Tedavi

Tedavinin amacı inme riskini azaltmaktır. Seçenekler: yaşam tarzı değişiklikleri, risk faktörlerini kontrol altına alan ilaçlar ve ileri durumlarda cerrahi girişimlerdir.

Evde kişisel bakım

• Sigara içiyorsanız bırakın
• Kalp dostu beslenme alışkanlığı edinin (meyve, sebze, tam tahıl, az tuz ve doymuş yağ)
• Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz yapın (yürüyüş, yüzme gibi)
• Kilonuzu sağlıklı aralıkta tutun
• Kan basıncınızı, kolesterolünüzü ve kan şekerinizi düzenli olarak kontrol ettirin
• Stresten uzak durmaya çalışın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz tansiyon, kolesterol ve kan pıhtılaşmasını önlemeye yönelik ilaçlar reçete edebilir. İlaçlarınızı düzenli kullanmak ve önerilen dozda almak çok önemlidir. İlaç isimleri ve dozları kişiye özel olduğu için doktorunuzun talimatlarına uyun.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Damar darlığı %70’ten fazla ise ve/veya ilaçlara rağmen belirtiler devam ediyorsa cerrahi düşünülebilir. İki ana yöntem vardır: karotis endarterektomi (plak cerrahi olarak çıkarılır) ve karotis arter stentleme (daralan bölgeye küçük bir tüp yerleştirilir). Hangi yöntemin uygun olduğuna doktorunuz sizin genel sağlık durumunuza göre karar verir.

Bu durumla yaşamak

İlaçlarınızı düzenli alın, doktor kontrollerinize gidin, kan basıncı ve kolesterol değerlerinizi takip edin. İnme belirtilerini öğrenin ve acil bir durumda ne yapacağınızı bilin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve alkolden uzak durun
• Stres yönetimi için gevşeme teknikleri uygulayın
• Düzenli fiziksel aktivite yapın (yürüyüş, bisiklet, yüzme)
• Sağlıklı beslenme alışkanlıklarını sürdürün

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme önerilir: bol sebze, meyve, tam tahıl, zeytinyağı, balık; kırmızı et ve işlenmiş gıdalardan kaçının. Egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın. Hafif tempoda yürüyüşler iyi bir başlangıçtır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

İnme geçirme korkusu kaygıya neden olabilir. Bu durumu ailenizle veya bir danışmanla paylaşmaktan çekinmeyin. Unutmayın, tedaviyle risk büyük ölçüde azalır.

Önleme

Evet, risk faktörlerini kontrol ederek büyük ölçüde önlenebilir. Sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, sigara içmeme, tansiyon ve kolesterol kontrolü en etkili yöntemlerdir.

Aşılar

Doğrudan ilişkili olmasa da, grip ve zatürre aşıları kalp ve damar sağlığını korumaya yardımcı olabilir. Aşı takviminiz için doktorunuza danışın.

Tarama programları

Risk faktörleriniz varsa ve 60 yaş üzerindeyseniz ultrason taraması yaptırmayı doktorunuzla konuşabilirsiniz. Tarama herkese önerilmez, kişisel risk değerlendirmesi yapılmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• İnme (iskemik inme) – beyne giden kan akışının ani kesilmesi
• Geçici iskemik atak (mini inme) – geçici belirtiler, ancak kalıcı hasar olabilir
• Beyin hasarına bağlı kalıcı engellilik
• Ölüm

Uzun vadeli görünüm

Erken teşhis ve uygun tedavi ile inme riski önemli ölçüde azalır. Çoğu kişi yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaçlarla normal bir hayat sürdürebilir. Cerrahi girişimler başarılıdır ve komplikasyon oranı düşüktür. Düzenli takip ile sağlıklı bir gelecek mümkündür.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı Sağlıklı Hayat Merkezleri · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.