Katarakt: Beklerken ve Yaşarken Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Katarakt, göz merceğinin bulanıklaşması durumudur. Gözünüzün içinde, ışığı odaklamaya yardımcı olan doğal bir mercek vardır. Bu mercek zamanla saydamlığını kaybeder ve bulanık görmeye neden olur. Genellikle yaşlanmanın doğal bir sonucudur.

Evet, katarakt çok yaygındır. 60 yaş üstü kişilerin yarısından fazlasında katarakt başlangıcı görülür. 80 yaş üstünde ise neredeyse herkeste bir miktar katarakt vardır.

Katarakt en sık yaşlı yetişkinleri etkiler. Bununla birlikte, diyabet gibi hastalıklar, bazı ilaçlar, göz yaralanmaları veya doğuştan da olabilir. Çocuklarda nadirdir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bulanık veya puslu görme (sanki bir buğu camın arkasından bakıyormuş gibi)
• Renklerin soluk veya sararmış görünmesi
• Gece görüşünde zorluk, özellikle araba kullanırken far ışıklarının kamaştırması
• Işığa karşı hassasiyet veya ışıkların etrafında haleler görme
• Sık sık gözlük veya kontakt lens numarasının değişmesi
• Çift görme (tek gözle bakarken)

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde katarakt nadirdir ama doğuştan olabilir. Belirtileri şunlardır:
• Göz bebeğinde beyaz veya gri bir nokta (lökokori)
• Gözlerin kayması (şaşılık)
• Bebeğin nesnelere odaklanmaması veya sürekli gözlerini ovuşturması

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yukarıdaki belirtiler genellikle yavaş ilerler.
• Okuma, televizyon izleme veya merdiven çıkma gibi günlük işler zorlaşabilir.
• Renkleri ayırt etmek güçleşebilir.
• Ani görme kaybı yaşanmaz; bu durumda acil yardım alınmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Yaşlanma: En yaygın neden, 40 yaşından sonra göz merceğinin doğal olarak sertleşmesi ve bulanıklaşmasıdır.
• Doğuştan (konjenital): Bazı bebekler kataraktla doğar; bunun nedeni annenin hamilelikte geçirdiği enfeksiyonlar veya genetik bozukluklar olabilir.
• Göz yaralanmaları: Göze alınan darbeler veya delici yaralanmalar katarakta yol açabilir.
• Diğer hastalıklar: Diyabet, göz tansiyonu (glokom) gibi hastalıklar katarakt riskini artırır.
• Uzun süreli ilaç kullanımı: Kortikosteroid gibi bazı ilaçların uzun süre kullanımı katarakt oluşumuna neden olabilir.

Risk faktörleri

• İleri yaş (60 yaş ve üzeri)
• Sigara içmek
• Yoğun güneş ışığına korunmasız maruz kalmak
• Diyabet hastası olmak
• Obezite
• Yüksek tansiyon
• Ailede katarakt öyküsü
• Daha önce göz ameliyatı geçirmiş olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani görme kaybı yaşarsanız hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.
• Göz ağrısı, kızarıklık ve ışığa hassasiyet varsa aynı gün bir göz doktoruna başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Bulanık görme, gece araba kullanmada zorluk, renkleri ayırt edememe gibi belirtiler varsa bir göz doktoruna randevu alın.
• 40 yaşından sonra her 2-3 yılda bir rutin göz muayenesi yaptırın.
• Diyabet gibi kronik hastalığınız varsa yılda bir göz dibi muayenesi olun.

Tanı

Göz doktorunuz yapacağı kapsamlı bir göz muayenesi ile katarakt olup olmadığını belirler. Bu muayene ağrısızdır ve genellikle 30 dakika sürer.

Yapılabilecek testler

• Görme keskinliği testi: Harf tablosu ile görme düzeyiniz ölçülür.
• Yarık lamba muayenesi: Özel bir mikroskopla gözün ön kısmı incelenir, merceğin bulanıklığı değerlendirilir.
• Göz bebeği genişletme (dilatasyon): Göz damlası damlatılarak göz bebeğiniz büyütülür, böylece merceğin arkası daha iyi görülür.
• Göz içi basıncı ölçümü (tonometri): Glokom kontrolü için yapılır, ancak katarakt tanısına yardımcı olur.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında gözlerinize damla damlatılacak, bir süre sonra görüşünüz bulanıklaşabilir ve ışığa hassasiyet oluşabilir. Bu etkiler birkaç saat sürer, bu nedenle muayeneye gelirken yanınızda bir yakınınızın olması iyi olur. Doktorunuz size tanıyı açıklayacak ve gerekirse tedavi seçeneklerini anlatacaktır.

Tedavi

Katarakt tedavisinde ilk adım, belirtileri yönetmek ve günlük yaşamı kolaylaştırmaktır. Kataraktın ilerlemesini yavaşlatacak kesin bir ilaç yoktur. Tedavi seçenekleri gözlük, kontakt lens, daha iyi aydınlatma ve gerektiğinde ameliyattır.

Evde kişisel bakım

• Daha parlak ışıklar kullanın (okuma lambası, gün ışığı lambası gibi).
• Güneş gözlüğü takarak gözlerinizi UV ışınlarından koruyun.
• Büyüteç kullanarak okuma ve küçük işleri kolaylaştırın.
• Gözlük numaranızı düzenli olarak kontrol ettirin; katarakt ilerledikçe gözlük değişikliği gerekebilir.
• Gece araba kullanmaktan kaçının veya gerekirse karşıdan gelen farlardan korunmak için özel kaplamalı gözlük kullanın.

Tıbbi tedaviler

Kataraktı tamamen ortadan kaldıran tek tedavi cerrahi müdahaledir. Ameliyat kararı, görme kaybınızın günlük aktivitelerinizi ne kadar etkilediğine bağlıdır. Ameliyat sırasında bulanıklaşmış mercek çıkarılır ve yerine yapay bir mercek (göz içi lens) yerleştirilir. Bu ameliyat genellikle lokal anestezi altında yapılır ve aynı gün taburcu olabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı onaylı merkezlerde yapılan bu ameliyat oldukça güvenlidir. İlaç olarak sadece ameliyat sonrası enfeksiyonu önlemek ve iltihabı azaltmak için doktorunuzun önerdiği göz damlaları kullanılır. (Hiçbir ilaç adı verilmemiştir.)

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat genellikle görme sorunlarınız günlük yaşamınızı etkilemeye başladığında önerilir. Örneğin; kitap okuyamıyor, televizyon izleyemiyor, merdiven çıkmakta zorlanıyor veya araba kullanamıyorsanız ameliyat düşünülebilir. Acil bir durum olmadığı için zamanlamayı doktorunuzla birlikte belirleyebilirsiniz.

Bu durumla yaşamak

Kataraktla yaşarken günlük işlerinizi kolaylaştıracak bazı düzenlemeler yapabilirsiniz. Evinizde daha iyi aydınlatma sağlayın, kontrastı artırmak için koyu renkli masa örtüleri veya tabaklar kullanın. Gözlük numaranızı güncel tutun ve gerektiğinde büyüteç gibi yardımcı araçlar edinin. Özellikle gece dışarı çıkarken dikkatli olun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Güneş gözlüğü takın (UV korumalı).
• Sigara içiyorsanız bırakmayı deneyin.
• Sağlıklı beslenin, bol yeşil yapraklı sebze ve antioksidan içeren gıdalar tüketin.
• Kronik hastalıklarınızı (diyabet, tansiyon gibi) kontrol altında tutun.
• Düzenli göz muayenelerinizi aksatmayın.

Diyet ve egzersiz

Kataraktı önlemeye yönelik kesin bir diyet olmasa da, antioksidanlar açısından zengin beslenmek faydalı olabilir. A, C, E vitaminleri, lutein ve zeaksantin içeren besinler (ıspanak, lahana, yumurta sarısı, portakal gibi) göz sağlığını destekler. Ayrıca düzenli yürüyüş gibi hafif egzersizler genel sağlığı iyileştirir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Görme kaybı yaşamak kaygı, üzüntü veya çaresizlik hissine neden olabilir. Bu duygular normaldir. Unutmayın ki katarakt tedavi edilebilir. Ameliyat sonrası görme genellikle önemli ölçüde düzelir. Hislerinizi aileniz veya arkadaşlarınızla paylaşın, gerekirse bir psikologdan destek alın.

Önleme

Kataraktı tamamen önlemek mümkün değildir, ancak riski azaltmak için yapabilecekleriniz vardır: Güneş gözlüğü kullanmak, sigarayı bırakmak, sağlıklı beslenmek ve diyabet gibi hastalıkları kontrol altında tutmak.

Aşılar

Katarakta karşı doğrudan bir aşı yoktur.

Tarama programları

40 yaşından sonra düzenli göz muayenesi yaptırmak kataraktın erken tespitinde faydalıdır. Diyabet hastaları yılda bir kez göz dibi muayenesi olmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Giderek kötüleşen görme bulanıklığı
• Günlük aktivitelerde (okuma, araba kullanma, merdiven çıkma) zorluk artışı
• Düşme ve kaza riskinde artış
• Nadiren göz tansiyonu (glokom) gibi diğer sorunlara yol açabilir

Uzun vadeli görünüm

Kataraktın tedavisi vardır ve çoğu insan ameliyat sonrası çok daha iyi görür. Ameliyat olmayı beklerken bile görme kalitenizi artıracak basit yöntemler vardır. Katarakt, yaşam kalitenizi düşürse de kalıcı körlüğe neden olmaz; çünkü etkili bir tedavisi mevcuttur. Umudunuzu koruyun, düzenli doktor kontrollerinizi yaptırın.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.