Çocuklarda Katarakt: Bekleme ve Yaşam

Genel Bakış

Katarakt, göz merceğinin bulanıklaşmasıdır. Normalde saydam olan mercek bulanıklaştığında, görüntü retina üzerine net düşmez ve görme bulanıklaşır. Çocuklarda doğuştan olabilir veya sonradan gelişebilir. Tedavi edilmezse kalıcı görme kaybına yol açabilir. Bu yazıda çocuklarda katarakt olması durumunda bekleme sürecinde neler yapılacağı ve yaşam kalitesini nasıl koruyacağınız anlatılmıştır.

Çocuklarda katarakt nadir görülür. Her 10.000 canlı doğumda yaklaşık 1-3 bebekte doğuştan katarakta rastlanır. Ancak erken yaşta fark edilmezse ciddi sorunlara yol açabilir.

Doğuştan katarakt, bebekleri ve küçük çocukları etkiler. Ayrıca travma (göze darbe), bazı ilaçlar (örneğin kortikosteroidler) veya genetik hastalıklar nedeniyle daha büyük çocuklarda da görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bulanık veya puslu görme
• Renklerin soluk görünmesi
• Işığa karşı hassasiyet
• Geceleri görme zorluğu
• Gözlük numarasında sık değişme

Çocuklarda belirtiler

• Bebeğinizin göz bebeğinde beyaz veya gri bir nokta (lökokori) fark edebilirsiniz
• Bebeğiniz sizi veya oyuncakları takip etmiyorsa
• Gözlerde kayma (şaşılık)
• Sık sık gözlerini ovuşturma
• Işığa bakarken rahatsız olma veya kısma
• Görme gelişiminde gerilik (örneğin, geç yürüme, eşyalara çarpma)

Nedenler

Ana nedenler

• Doğuştan katarakt: Anne karnında geçirilen enfeksiyonlar (kızamıkçık, toksoplazma gibi), genetik faktörler veya metabolik hastalıklar (galaktozemi gibi).
• Travma: Göze künt darbe veya delici yaralanma.
• İkincil nedenler: Uzun süreli kortikosteroid ilaç kullanımı, diyabet, radyasyon maruziyeti.

Risk faktörleri

• Ailede çocukluk çağı kataraktı öyküsü
• Anne karnında enfeksiyon geçirilmesi
• Prematüre doğum
• Göz yaralanmaları
• Bazı genetik sendromlar (Down sendromu gibi)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bebeğinizin göz bebeğinde beyazlık veya gri leke fark ederseniz hemen göz doktoruna başvurun.
• Çocuğunuz bir göz kazası geçirdiyse ve ardından görme bulanıklaştıysa acil servise gidin.
• Ani görme kaybı durumunda vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çocuğunuzun rutin göz muayenelerini aksatmayın.
• Doğuştan katarakt riski olan bebekler (ailede öykü varsa) doğumdan sonraki ilk haftalarda göz doktoru tarafından değerlendirilmelidir.
• Çocuğunuzda şaşılık, göz kayması veya görme gelişiminde gecikme varsa bir göz doktoruna danışın.

Tanı

Göz doktoru, çocuğunuzun gözlerini detaylı bir şekilde muayene eder. Gerekirse göz bebeğini genişleten damlalar kullanarak göz merceğini ve ağ tabakasını (retina) inceler. Bebeklerde özel el aletleriyle muayene yapılır.

Yapılabilecek testler

• Göz dibi muayenesi (fundus muayenesi)
• Yarık lamba biyomikroskopisi
• Görme keskinliği testi (yaşa uygun yöntemlerle)
• Göz içi basıncı ölçümü
• Gerektiğinde ultrasonografi (gözün iç yapısını görüntülemek için)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında çocuğunuzun gözlerine damla damlatılabilir. Bu damlalar birkaç saat görme bulanıklığına ve ışığa hassasiyete neden olabilir. Bebeğiniz veya çocuğunuz rahatsız olabilir, ancak işlem ağrısızdır. Doktorunuz size teşhisi ve bekleme sürecini açıklayacaktır.

Tedavi

Çocuklarda katarakt tedavisinde amaç, bulanık merceğin çıkarılması ve görüntünün retinaya net ulaşmasını sağlamaktır. Tedavi yöntemi kataraktın tipine, çocuğun yaşına ve eşlik eden başka bir göz sorununa bağlıdır. Ameliyat genellikle ilk seçenektir. Ameliyat sonrası çocuğunuzun gözlük veya kontakt lens kullanması gerekebilir.

Evde kişisel bakım

• Çocuğunuzun göz hijyenine dikkat edin. Ellerini sık sık yıkayın.
• Ameliyat sonrası doktorun verdiği damlaları düzenli kullanın.
• Çocuğunuzu güneş ışığından korumak için UV korumalı gözlük takmasını sağlayın.
• Görme gelişimini desteklemek için çocuğunuzu renkli oyuncaklar ve görsel uyaranlarla oynamaya teşvik edin.

Tıbbi tedaviler

Çocuklarda katarakt için ilaç tedavisi yoktur. Kesin tedavi cerrahidir. Ameliyat sırasında bulanık mercek çıkarılır ve genellikle göz içi mercek (GİL) yerleştirilir. Ancak çok küçük bebeklerde göz içi mercek takılmayabilir, bunun yerine kontakt lens kullanılır. Ameliyat için en uygun zamanı doktorunuz belirleyecektir. Bekleme süresi boyunca, çocuğunuzda göz tembelliği gelişme riskine karşı doktorunuz izleme ve gerekirse tedavi planı yapacaktır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat genellikle doğuştan kataraktı olan bebeklerde hayatın ilk aylarında (genelde 6-8 hafta içinde) yapılır. Tek taraflı kataraktlarda daha erken müdahale gerekebilir. Çift taraflı kataraktlar da benzer şekilde erken ameliyat edilir. Ameliyatın gecikmesi, göz tembelliğine ve kalıcı görme kaybına yol açabilir.

Bu durumla yaşamak

Çocuğunuz katarakt tanısı aldıysa, sabırlı olmanız ve doktorunuzun önerilerine uymanız önemlidir. Ameliyat sonrası çocuğunuzun gözünü korumak için özel bir koruyucu kalkan takması gerekebilir. Çocuğunuzun göz numarasına uygun gözlük veya kontakt lens kullanması görme gelişimini destekler. Göz tembelliği gelişmişse, sağlam gözün kapatılması (kapama tedavisi) gibi yöntemler uygulanabilir. Kapama tedavisini doktorunuzun belirttiği şekilde düzenli yapın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Çocuğunuzun düzenli göz muayenelerine gitmesini sağlayın.
• Güneşli havalarda UV koruyucu güneş gözlüğü kullanın.
• Çocuğunuzun oyun ve sosyal aktivitelerine katılımını teşvik edin. Görme engeli olsa bile uygun destekle normal hayatını sürdürebilir.
• Ameliyat sonrası doktorun izin verdiği süre kadar çocuğunuzun gözüne su kaçırmamaya dikkat edin (banyo, yüzme).

Diyet ve egzersiz

Kataraktın doğrudan diyetle ilişkisi kanıtlanmamıştır. Ancak genel sağlıklı beslenme, göz sağlığı için önemlidir. Çocuğunuza bol sebze, meyve (özellikle A vitamini kaynakları) ve omega-3 içeren besinler vermeye çalışın. Egzersiz ve açık hava oyunları çocuğun genel gelişimi için faydalıdır. Ancak göz travması riski olan sporlarda (örneğin boks) koruyucu gözlük kullanılması önerilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Görme sorunu olan çocuklarda özgüven eksikliği, kaygı ve sosyal izolasyon görülebilir. Çocuğunuza durumunu yaşına uygun şekilde anlatın, onu dinleyin ve duygularını ifade etmesine izin verin. Başarılı tedavi ile çocuğunuz normal bir görme seviyesine ulaşabilir. Ayrıca çocuk psikoloğu veya okul rehberlik servisinden destek alabilirsiniz.

Önleme

Doğuştan kataraktın bir kısmı önlenebilir. Anne adaylarının hamilelikte kızamıkçık aşısı gibi aşılarını yaptırmaları, enfeksiyonlardan korunmaları önemlidir. Ailesel geçiş gösteren durumlarda genetik danışmanlık alınabilir. Travmatik kataraktı önlemek için çocukları göz yaralanmalarına karşı koruyun (örneğin kimyasallardan uzak tutma, spor sırasında koruyucu gözlük).

Aşılar

Kızamıkçık aşısı, doğuştan katarakt riskini azaltan önemli bir aşıdır. Sağlık Bakanlığı'nın aşı takvimine uygun olarak çocuğunuza tüm aşıları yaptırın.

Tarama programları

Yenidoğan bebeklerin doğumdan sonra göz muayenesi yapılması önerilir. Ailede katarakt öyküsü varsa, bebeğiniz bir göz doktoru tarafından değerlendirilmelidir. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın 'Ulusal Yenidoğan İşitme Taraması' ve 'Ulusal Göz Taraması' programları kapsamında belirli merkezlerde göz taramaları yapılmaktadır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Görme kaybı (ambliyopi - göz tembelliği) kalıcı hale gelebilir.
• Şaşılık (göz kayması) gelişebilir.
• Göz titremesi (nistagmus) oluşabilir.
• İlerleyen dönemde glokom (göz tansiyonu) riski artar.

Uzun vadeli görünüm

Erken teşhis ve uygun tedavi ile çocuklarda kataraktın prognozu genellikle iyidir. Çoğu çocuk ameliyat sonrası iyi bir görme keskinliğine ulaşır ve normal bir hayat sürdürebilir. Düzenli kontroller, gözlük/kontakt lens kullanımı ve gerektiğinde kapama tedavisi ile görme gelişimi desteklenir. Unutmayın, her çocuğun durumu farklıdır; doktorunuz size en doğru bilgiyi verecektir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Türk Oftalmoloji Derneği ↗ · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı - Göz Sağlığı Sayfası ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.