Chronic kidney disease stages overview

Genel Bakış

Kronik böbrek hastalığı, böbreklerin zamanla hasar görmesi ve normal görevlerini yapamaz hale gelmesidir. Böbrekler, kanı süzerek vücuttaki atık maddeleri ve fazla sıvıyı idrarla dışarı atar. Bu hastalıkta böbrekler yavaş yavaş işlevini kaybeder. Hastalık 5 aşamaya ayrılır. İlk aşamalarda böbrekler hala büyük ölçüde çalışırken, ilerleyen aşamalarda işlev kaybı artar. Son aşamada böbrekler neredeyse hiç çalışamaz hale gelir ve diyaliz veya böbrek nakli gerekebilir.

Evet, kronik böbrek hastalığı oldukça yaygındır. Dünya genelinde her 10 yetişkinden yaklaşık 1'inde böbrek hastalığı vardır. Türkiye'de de sık görülen bir sağlık sorunudur ve Sağlık Bakanlığı tarafından önemli bir halk sağlığı sorunu olarak kabul edilmektedir.

Kronik böbrek hastalığı her yaşta görülebilir, ancak daha çok 40 yaş üstü erişkinlerde yaygındır. Şeker hastalığı, yüksek tansiyon, kalp hastalığı, böbrek iltihabı (glomerülonefrit) gibi durumları olan kişiler risk altındadır. Ayrıca ailede böbrek hastalığı öyküsü olanlar ve bazı ilaçları uzun süre kullananlar da etkilenebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• İştahsızlık ve bulantı
• Ellerde, ayaklarda veya yüzde şişlik (ödem)
• İdrar miktarında değişiklik (azalma veya artma)
• İdrar renginin koyulaşması veya köpüklü olması
• Uyku sorunları
• Kaşıntı
• Kas krampları, özellikle geceleri

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme ve gelişimde gecikme
• İştahsızlık ve kilo alamama
• Yorgunluk ve halsizlik
• İdrar kaçırma veya idrar yaparken zorlanma
• Yüksek tansiyon

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha belirsiz olabilir, oftalmis yorgunluk ve iştahsızlık ile başvurabilirler.
• Kilo kaybı ve kas erimesi (sarkopeni)
• İlaç dozlarının ayarlanması gerektiğinden, böbrek yetmezliği ilaç yan etkilerini artırabilir.
• Zihinsel bulanıklık veya konsantrasyon güçlüğü

Nedenler

Ana nedenler

• Şeker hastalığı (diyabet): Yüksek kan şekeri böbrek damarlarına zarar verir.
• Yüksek tansiyon (hipertansiyon): Yüksek kan basıncı böbreklerdeki ince damarları zedeler.
• Böbrek iltihabı (glomerülonefrit): Böbreklerin süzme birimlerinin iltihaplanması.
• Böbrek kistleri (polikistik böbrek hastalığı): Kalıtsal bir hastalık olup böbreklerde sıvı dolu keseler oluşur.
• İdrar yolu tıkanıklıkları: Böbrek taşları, prostat büyümesi gibi nedenlerle idrar akışının engellenmesi.

Risk faktörleri

• 40 yaş üstü olmak
• Ailede kronik böbrek hastalığı öyküsü
• Şeker hastalığı veya yüksek tansiyon tanısı almak
• Obezite veya aşırı kilo
• Sigara kullanmak
• Uzun süreli ağrı kesici kullanımı (özellikle reçetesiz satılan bazı ilaçlar)
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil durum belirtilerinden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Hastanın şiddetli kusması, bilinç bulanıklığı veya nefes darlığı varsa acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yorgunluk, iştahsızlık, idrar alışkanlıklarında değişiklik gibi belirtiler birkaç haftadır devam ediyorsa aile hekiminize veya bir iç hastalıkları (dahiliye) uzmanına başvurun.
• Şeker hastalığı veya yüksek tansiyonunuz varsa düzenli kontrollerinizi ihmal etmeyin. Doktorunuza böbrek sağlığınızı sorgulamayı unutmayın.

Tanı

Kronik böbrek hastalığı tanısı genellikle kan ve idrar testleri ile konur. Doktorunuz bu testlerle böbrek işlevini değerlendirir ve hastalığın hangi aşamada olduğunu belirler. Tanı için bazen görüntüleme yöntemleri (ultrason gibi) veya böbrek biyopsisi (küçük bir parçanın incelenmesi) de gerekebilir. Hastalığın 5 aşaması vardır; 1. aşamada böbrek işlevi neredeyse normaldir, 5. aşamada ise böbrekler çok az çalışır.

Yapılabilecek testler

• Kan testi (kreatinin düzeyi ve glomerüler filtrasyon hızı - GFR ölçümü)
• İdrar testi (protein veya kan varlığına bakılması)
• Böbrek ultrasonu (böbreklerin yapısını ve büyüklüğünü görmek için)
• Böbrek biyopsisi (bazı durumlarda tanıyı kesinleştirmek için)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde doktorunuz size önce şikayetlerinizi ve tıbbi geçmişinizi soracak, ardından fizik muayene yapacaktır. Kan ve idrar tahlilleri için örnekler alınacaktır. Sonuçlar çıktığında doktorunuz sizinle hastalığın evresini, tedavi seçeneklerini ve yaşam tarzı önerilerini paylaşacaktır. Bu süreçte endişelerinizi doktorunuza açıkça iletmekten çekinmeyin.

Tedavi

Kronik böbrek hastalığının tedavisi, altta yatan nedeni kontrol altına almayı ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmayı amaçlar. Tedavi, hastalığın evresine ve kişinin genel sağlık durumuna göre kişiselleştirilir. Erken evrelerde yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaç tedavisi yeterli olabilirken, ileri evrelerde diyaliz (böbreklerin işini yapay olarak üstlenen bir tedavi) veya böbrek nakli gerekebilir.

Evde kişisel bakım

• Kan basıncınızı düzenli olarak ölçtürün ve yüksekse doktorunuzun önerdiği şekilde kontrol altında tutun.
• Sağlıklı beslenin: Tuz, şeker ve işlenmiş gıdalardan kaçının. Doktorunuzun önereceği diyete uyun (örneğin, düşük potasyum veya düşük fosfor diyeti).
• Düzenli egzersiz yapın, ancak aşırı yormadan.
• Sigara ve alkolden uzak durun.
• Doktorunuza danışmadan reçetesiz ilaç (ağrı kesici, bitkisel ürünler) kullanmayın.
• Yeterli sıvı tüketin; ancak böbrek yetmezliği ilerledikçe sıvı kısıtlaması gerekebilir. Bu konuda doktorunuzun talimatlarına uyun.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, böbrek hastalığının nedenine ve evresine göre çeşitli ilaçlar reçete edebilir. Örneğin, kan basıncını düşüren ilaçlar, şeker hastalığına yönelik ilaçlar veya böbrek işlevini destekleyen ilaçlar kullanılabilir. Ayrıca, kansızlık (anemi) ve kemik hastalıkları gibi yan etkileri önlemek için de ilaçlar verilebilir. İleri evrelerde diyaliz (hemodiyaliz veya periton diyalizi) veya böbrek nakli seçenekleri değerlendirilir. Tedavi planınızı doktorunuzla ayrıntılı olarak konuşmanız önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Böbrek nakli, son dönem böbrek yetmezliği olan hastalar için en etkili tedavi yöntemidir. Nakil, uygun bir vericiden (canlı veya kadavra) sağlıklı bir böbreğin hastaya cerrahi olarak yerleştirilmesidir. Nakil sonrası ömür boyu bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar kullanılması gerekir. Bu seçenek, doktorunuz ve bir nakil ekibi tarafından değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Kronik böbrek hastalığı olan kişiler günlük yaşamlarına dikkat ederek hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilir ve yaşam kalitelerini artırabilir. İlaçlarınızı düzenli almak, kontrolleri aksatmamak, sağlıklı beslenmek ve susuz kalmamak önemlidir. Yorgunluk hissettiğinizde dinlenin, ancak tamamen hareketsiz kalmayın. Günlük aktivitelerinizi enerjinize göre planlayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli olarak doktor kontrolüne gidin.
• Kan basıncı ve kan şekeri takibini yaptırın.
• Stres yönetimi teknikleri (nefes egzersizleri, meditasyon) uygulayın.
• İlaçları doktor tavsiyesi dışında değiştirmeyin.
• Hastalığınız hakkında bilgi edinin, ancak güvenilir kaynaklardan (doktor, diyetisyen, Sağlık Bakanlığı yayınları) bilgi alın.

Diyet ve egzersiz

Diyetiniz, böbrek işlevinizin durumuna göre ayarlanmalıdır. Genel olarak tuzu kısıtlamak, potasyum ve fosfor alımını sınırlamak, protein miktarını dengelemek gerekir. Her hasta için özel bir diyet planı hazırlanmalıdır; bu konuda bir diyetisyen veya doktor yardımı alın. Egzersiz konusunda, haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta aerobik aktivite (hızlı yürüyüş, bisiklet) önerilir, ancak aşırı yorulmamaya dikkat edilmelidir. Yürüyüş, yüzme ve hafif yoga gibi aktiviteler uygun olabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, üzüntü veya depresyona yol açabilir. Bu duygularınızı doktorunuzla veya size destek olabilecek bir ruh sağlığı uzmanıyla paylaşmaktan çekinmeyin. Sosyal destek önemlidir; aileniz ve arkadaşlarınıza durumunuzu anlatın. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten yardım alabilirsiniz. Unutmayın, bu duygular normaldir ve profesyonel destek mevcuttur.

Önleme

Kronik böbrek hastalığının tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmasa da, riski azaltmak için yapılabilecek birçok şey vardır. Sağlıklı bir yaşam tarzı (dengeli beslenme, düzenli egzersiz, sigara ve aşırı alkolden kaçınma), kan basıncını kontrol altında tutma, kan şekerini düzenleme, böbreklere zarar verebilecek ilaçlardan kaçınma (özellikle reçetesiz ağrı kesiciler) ve düzenli sağlık kontrolleri riski önemli ölçüde azaltabilir. Ailede böbrek hastalığı varsa daha sık kontrol önerilir.

Aşılar

Kronik böbrek hastalığı olan kişilerin enfeksiyonlara karşı daha hassas olabileceğini unutmayın. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşılama takvimine uymak önemlidir. Özellikle grip ve zatürre aşıları doktorunuzun tavsiyesiyle yapılabilir. Aşı kararlarınızı mutlaka doktorunuzla konuşun.

Tarama programları

Erken teşhis için risk grubundaki kişilerin düzenli olarak böbrek işlev testi (kan kreatinin ve idrar testi) yaptırmaları önerilir. Şeker hastalığı veya yüksek tansiyonu olan bireylerin yılda en az bir kez böbrek testi yaptırması gerekebilir. Aile hekiminiz veya dahiliye uzmanınız size uygun tarama sıklığını belirleyecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Böbrek işlevinin giderek kaybı (ileri evrelere geçiş)
• Yüksek tansiyonun kötüleşmesi
• Kansızlık (anemi)
• Kemik hastalıkları (böbrekler kalsiyum-fosfor dengesini sağlayamadığından)
• Kalp ve damar hastalıkları (kalp krizi, felç riskinde artış)
• Vücutta sıvı birikmesi (ödem, akciğerde sıvı toplanması)
• Bağışıklık sisteminin zayıflaması (enfeksiyonlara yatkınlık)

Uzun vadeli görünüm

Kronik böbrek hastalığı ciddi bir durum olsa da, erken teşhis ve uygun tedavi ile birçok kişi uzun yıllar kaliteli bir yaşam sürebilir. Hastalığın ilerlemesi yavaşlatılabilir ve belirtiler kontrol altına alınabilir. İleri evrelerde diyaliz veya böbrek nakli hayat kurtarıcı olabilir. Günümüzde tıptaki gelişmeler ve destekleyici tedaviler sayesinde hastaların yaşam süresi ve yaşam kalitesi giderek artmaktadır. Umutlu olmak için birçok neden var; doktorunuzla iş birliği yaparak en iyi bakımı alabilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.