Çocuklarda Siroz ile Günlük Yaşam

Genel Bakış

Siroz, karaciğerin uzun süreli hasar nedeniyle sertleşmesi ve yara dokusu oluşmasıdır. Karaciğer vücudumuzun en önemli organlarından biridir; kanı temizler, sindirime yardımcı olur ve enerji depolar. Siroz bu işleri yapmayı zorlaştırır.

Çocuklarda siroz yetişkinlere göre daha az görülür. Ancak bazı kalıtsal hastalıklar, doğumsal safra yolu sorunları veya enfeksiyonlar nedeniyle ortaya çıkabilir.

Siroz, yenidoğanlardan ergenlere kadar her yaştaki çocuğu etkileyebilir. En sık nedenlerden biri safra yollarının doğuştan tıkalı olmasıdır (biliyer atrezi).

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• İştahsızlık ve kilo alamama
• Karın şişliği (asit denilen sıvı birikmesi)
• Ciltte ve gözlerde sararma (sarılık)
• Kolay morarma ve kanama

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme geriliği ve gelişim sorunları
• Kemik ağrıları ve zayıf kemikler
• Kaşıntı (özellikle safra birikimi nedeniyle)
• Sık enfeksiyon geçirme
• Öğrenme güçlüğü veya davranış değişiklikleri

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bu konu çocuklara odaklandığından yetişkinler için maddeler istenmemiştir.

Nedenler

Ana nedenler

• Doğumsal safra yolu sorunları (biliyer atrezi gibi)
• Metabolik ve genetik hastalıklar (örneğin Wilson hastalığı, alfa-1 antitripsin eksikliği)
• Hepatit B veya C gibi kronik enfeksiyonlar
• Bazı ilaçların veya toksinlerin uzun süreli etkisi
• Otoimmün hepatit (bağışıklık sisteminin karaciğere saldırması)

Risk faktörleri

• Ailede karaciğer hastalığı öyküsü
• Safra yollarıyla ilgili doğumsal anomaliler
• Kontrolsüz diyabet veya obezite
• Bazı genetik sendromlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Çocuğunuzda ani sarılık artışı, şiddetli karın ağrısı veya kafa karışıklığı fark ederseniz.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çocuğunuzda uzun süreli yorgunluk, iştahsızlık veya kilo alamama varsa
• Sarılık, kaşıntı veya karında şişlik gibi belirtiler hafif de olsa devam ediyorsa
• Daha önce siroz teşhisi konmuşsa düzenli doktor kontrollerini aksatmayın.

Tanı

Doktor öncelikle çocuğunuzun sağlık öyküsünü dinler ve fizik muayene yapar. Ardından karaciğer fonksiyonlarını değerlendirmek için testler ister.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (karaciğer enzimleri, bilirubin, pıhtılaşma testleri)
• Görüntüleme yöntemleri (ultrason, BT veya MR)
• Karaciğer biyopsisi (karaciğerden küçük bir parça alınarak incelenmesi)
• Elastografi (karaciğer sertliğini ölçen özel bir ultrason)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Karaciğer biyopsisi genellikle hastanede yapılır ve çocuğunuzun birkaç saat gözlem altında kalması gerekebilir. Doktorunuz tüm işlemleri size ayrıntılı olarak açıklayacaktır.

Tedavi

Sirozun tedavisinde amaç karaciğer hasarını yavaşlatmak, belirtileri kontrol altına almak ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi altta yatan nedene göre planlanır.

Evde kişisel bakım

• Düşük tuzlu diyet uygulayın (karında sıvı birikmesini azaltır)
• Çocuğunuzun yeterli dinlenmesini ve uyumasını sağlayın
• Doktorun önerdiği aşıları (hepatit A ve B, pnömokok, grip) yaptırın
• Çocuğunuzun ağrı kesici veya bitkisel ürünleri doktora danışmadan kullanmayın

Tıbbi tedaviler

Karaciğer hasarını yavaşlatan ilaçlar, safra akışını artıran tedaviler ve beslenme desteği verilebilir. Bazı durumlarda bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar kullanılabilir. Tüm ilaçlar mutlaka doktor kontrolünde kullanılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Siroz ilerlediğinde ve karaciğer yetersizliği geliştiğinde karaciğer nakli gerekebilir. Nakil, sağlıklı bir vericiden alınan karaciğerin hasta çocuğa nakledilmesi işlemidir.

Bu durumla yaşamak

Sirozlu bir çocuğa bakmak sabır ve özen gerektirir. Çocuğunuzun enerjisini dengeli kullanması, aşırı yorulmaması önemlidir. Düzenli kontroller, ilaçlar ve diyet hayatın bir parçası haline gelir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Çocuğunuzu okul ve sosyal aktivitelerden tamamen uzaklaştırmayın; ancak aşırı yorucu faaliyetlerden kaçının.
• Ellerin sık sık yıkanması gibi enfeksiyonlardan korunma önlemlerini uygulayın.
• Doktor tavsiyesi olmadan herhangi bir ilaç veya bitkisel ürün vermeyin.
• Alkol kullanımını (ergenlerde) kesinlikle engelleyin.

Diyet ve egzersiz

Diyet genellikle düşük tuzlu, yüksek proteinli ve kalorili olacak şekilde düzenlenir. Küçük ve sık öğünler tercih edilir. Hafif yürüyüş gibi aktiviteler teşvik edilebilir ancak yorucu egzersizlerden kaçınılmalıdır. Beslenme planı için bir diyetisyenle çalışmak faydalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak çocuklar ve aileleri için duygusal olarak zordur. Çocuğunuz endişeli, üzgün veya öfkeli hissedebilir. Duyguları hakkında konuşmasına izin verin ve profesyonel destek almaktan çekinmeyin.

Önleme

Bazı siroz nedenleri önlenebilir. Örneğin hepatit B aşısı, sağlıklı beslenme ve toksinlerden kaçınma. Ancak genetik nedenler tamamen önlenemez.

Aşılar

Çocuğunuza hepatit A, hepatit B, pnömokok ve mevsimsel grip aşılarını Sağlık Bakanlığı takvimine uygun şekilde yaptırın.

Tarama programları

Ailede karaciğer hastalığı öyküsü varsa doktorunuz düzenli tarama testleri önerebilir. Erken tanı için kan testleri ve ultrason faydalı olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Karaciğer yetmezliği (karaciğerin işlevini ciddi şekilde kaybetmesi)
• Safra yolu enfeksiyonları
• Beslenme sorunları ve büyüme geriliği
• Karın boşluğunda sıvı birikmesi (asit)

Uzun vadeli görünüm

Siroz ilerleyici bir hastalık olsa da günümüzde tedavi seçenekleri çok daha iyidir. Erken tanı, düzenli takip ve uygun tedavi ile birçok çocuk uzun ve kaliteli bir yaşam sürebilir. Karaciğer nakli gereken durumlarda bile sonuçlar ümit vericidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.