Coeliac disease

Genel Bakış

Çölyak hastalığı, bağırsakların gluten adlı bir proteine karşı verdiği bağışıklık tepkisidir. Gluten, buğday, arpa ve çavdarda bulunur. Hastalık, ince bağırsağın iç yüzeyine zarar vererek besinlerin emilimini bozar.

Çölyak hastalığı dünyada her 100 kişiden yaklaşık 1'inde görülür. Türkiye'de de sık rastlanan bir hastalıktır.

Her yaşta ortaya çıkabilir, ancak en sık çocukluk ve genç erişkinlik döneminde tanı konur. Kadınlarda erkeklere göre biraz daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• İshal veya kabızlık
• Karın şişkinliği ve gaz
• Karın ağrısı
• Halsizlik ve yorgunluk
• Kilo kaybı veya kilo alamama
• Bulantı ve kusma

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme geriliği
• Kansızlık (demir eksikliği)
• Kronik ishal
• Karın şişliği
• Huzursuzluk ve iştahsızlık
• Diş minesinde bozukluklar

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kemik ağrısı ve kırıklar (osteoporoz)
• Kansızlık
• Yorgunluk
• Depresyon veya anksiyete
• Deride kaşıntılı döküntüler (Dermatitis herpetiformis)

Nedenler

Ana nedenler

• Gluten (buğday, arpa, çavdar) tüketmek
• Genetik yatkınlık (HLA-DQ2 veya HLA-DQ8 genleri)
• Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla ince bağırsağa saldırması

Risk faktörleri

• Ailede çölyak hastalığı olması
• Tip 1 diyabet, Down sendromu, Turner sendromu gibi diğer otoimmün hastalıklar
• İrritabl bağırsak sendromu (IBS) gibi bağırsak rahatsızlıkları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Şiddetli karın ağrısı veya kanlı ishal
• Aşırı halsizlik veya bayılma hissi

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sindirim sorunları, yorgunluk veya kilo kaybı 2-3 haftadan uzun sürüyorsa
• Çocuklarda büyüme geriliği fark ediliyorsa
• Ailede çölyak hastalığı varsa

Tanı

Doktor öncelikle belirtilerinizi dinler ve fizik muayene yapar. Daha sonra kan testleri ve gerekirse ince bağırsaktan doku örneği alınarak (biyopsi) kesin tanı konur.

Yapılabilecek testler

• Kan testi (doku transglutaminaz IgA antikoru)
• Endoskopi ile ince bağırsak biyopsisi
• Genetik test (HLADQ2/DQ8) – nadiren gerekir

Randevunuzda neler beklenir

Tanı koymadan önce gluten içeren yiyecekleri bırakmayın, aksi takdirde test sonuçları güvenilmez olur. Endoskopi sırasında hafif sedasyon uygulanabilir; işlem yaklaşık 15-20 dakika sürer.

Tedavi

Çölyak hastalığının tek etkili tedavisi ömür boyu glutensiz beslenmedir. Gluteni tamamen bırakmak bağırsakların iyileşmesini sağlar ve belirtileri önler.

Evde kişisel bakım

• Glutensiz diyet uygulayın: buğday, arpa, çavdar ve bunları içeren tüm gıdalardan kaçının.
• Pirinç, mısır, patates, kinoa gibi glutensiz tahılları tercih edin.
• Yiyecek etiketlerini dikkatlice okuyun, 'gluten içerebilir' uyarılarına dikkat edin.
• Dışarıda yemek yerken glutensiz seçeneklerin olduğu restoranları tercih edin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, bağırsak hasarına bağlı olarak vitamin ve mineral takviyeleri (demir, folik asit, D vitamini, kalsiyum gibi) önerebilir. Ayrıca, ciddi belirtileri olan bazı hastalarda bağışıklık baskılayıcı ilaçlar kullanılabilir. Ancak ilaç tedavisi herkes için gerekli değildir ve mutlaka doktor kontrolünde yapılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çölyak hastalığına bağlı olarak bağırsakta tıkanma veya ciddi yaralanma varsa cerrahi müdahale gerekebilir, ancak bu çok nadirdir.

Bu durumla yaşamak

Glutensiz diyet yaşamınızın bir parçası haline gelir. Alışveriş yaparken glutensiz ürünleri tanımayı öğrenirsiniz. Zamanla bu durum kolaylaşır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Aile ve arkadaşlarınızı glutensiz beslenme konusunda bilgilendirin.
• Seyahat ederken yanınızda glutensiz atıştırmalıklar bulundurun.
• Lokantada garsonla glutensiz yemek ihtiyacınızı açıkça konuşun.

Diyet ve egzersiz

Dengeli glutensiz beslenme; sebze, meyve, et, balık, yumurta, süt ürünleri ve glutensiz tahıllarla mümkündür. Düzenli egzersiz genel sağlığınızı destekler.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli diyet kısıtlamaları sosyal yaşamda zorluk yaratabilir ve kaygıya neden olabilir. Bu duygular normaldir. Destek almak önemlidir.

Önleme

Çölyak hastalığını tamamen önlemek mümkün değildir, çünkü genetik yatkınlık söz konusudur. Ancak, bebeklerin glutenle tanıştırılma yaşı ve anne sütü alımı gibi faktörlerin hastalığın gelişimini etkileyebileceği düşünülmektedir.

Tarama programları

Ailede çölyak hastalığı varsa doktorunuz belirti olmasa da kan testi önerebilir. Rutin tarama herkes için önerilmez.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Osteoporoz (kemik erimesi)
• Kansızlık (demir, folik asit, B12 vitamini eksikliği)
• İnfertilite (kısırlık)
• Karaciğer yağlanması
• İnce bağırsak kanseri (nadir ancak risk artar)

Uzun vadeli görünüm

Glutensiz diyete sıkı sıkıya bağlı kalındığında bağırsaklar genellikle birkaç ay içinde iyileşir ve belirtiler kaybolur. Çölyak hastalığı yönetilebilir bir durumdur. Doğru beslenme ve düzenli doktor takibi ile sağlıklı, uzun bir yaşam mümkündür.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Çölyak Derneği · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.