Coeliac disease living in children

Genel Bakış

Çölyak hastalığı, bağırsakların glüten adı verilen bir proteine karşı verdiği bağışıklık tepkisidir. Glüten buğday, arpa ve çavdarda bulunur. Hastalık, bağırsakların besinleri emmesini zorlaştırır.

Çölyak hastalığı dünyada her 100 kişiden yaklaşık 1'inde görülür. Türkiye'de de sık rastlanan bir durumdur.

Her yaştan insanı etkileyebilir, ancak genellikle bebeklik ve çocukluk döneminde belirti vermeye başlar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karın ağrısı ve şişkinlik
• İshal veya kabızlık
• Kilo alamama veya istem dışı kilo kaybı

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme geriliği (boy kısalığı)
• Kronik yorgunluk ve halsizlik
• Kemik ağrıları ve diş minesinde lekeler
• Huysuzluk veya dikkat dağınıklığı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kemik erimesi (osteoporoz)
• Anemi (kansızlık)
• Ciltte kaşıntılı döküntüler (dermatit herpetiformis)

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin glütene karşı anormal tepki vermesi
• Genetik yatkınlık (özellikle HLA-DQ2 ve HLA-DQ8 genleri)

Risk faktörleri

• Ailede çölyak hastalığı olması
• Tip 1 diyabet, Down sendromu gibi bazı otoimmün hastalıklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Çocuğunuzda yukarıdaki acil belirtiler varsa hemen 112'yi arayın.
• Şiddetli karın ağrısı veya susuzluk belirtileri acil tıbbi yardım gerektirir.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çocuğunuz sürekli karın ağrısı çekiyorsa
• Kilo almıyor veya gelişimi geriden geliyorsa
• Sık sık ishal veya kabızlık oluyorsa

Tanı

Çölyak hastalığı kan testleri ve bağırsak biyopsisi ile teşhis edilir. Önce kanda antikorlar aranır, ardından ince bağırsaktan küçük bir doku örneği alınır.

Yapılabilecek testler

• Kan testi (doku transglutaminaz IgA antikoru)
• Üst endoskopi ile bağırsak biyopsisi

Randevunuzda neler beklenir

Teşhis süreci birkaç hafta sürebilir. Çocuğunuzun glüten tüketmeye devam etmesi gerekir, aksi halde test sonuçları yanıltıcı olabilir. Doktorunuz süreç boyunca size rehberlik edecektir.

Tedavi

Çölyak hastalığının tek tedavisi ömür boyu glütensiz beslenmedir. Glüten içeren tüm yiyeceklerden (buğday, arpa, çavdar) uzak durmak gerekir.

Evde kişisel bakım

• Glütensiz etiketli gıdaları tercih edin.
• Evde ayrı mutfak eşyaları kullanarak çapraz bulaşmayı önleyin.
• Beslenme alışkanlıklarınızı bir diyetisyenle planlayın.

Tıbbi tedaviler

Tedavi temelde diyet yönetimine dayanır. Bazı durumlarda vitamin ve mineral takviyeleri gerekebilir (örneğin demir, kalsiyum, D vitamini). Bağırsak hasarını iyileştirmek için özel ilaçlar kullanılmaz, ancak belirtilere yönelik destek tedavileri uygulanabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çölyak hastalığında cerrahi tedavi gerekmez.

Bu durumla yaşamak

Glütensiz beslenme başta zor gelebilir, ancak zamanla alışkanlık haline gelir. Çocuğunuz için okulda, arkadaş ziyaretlerinde ve tatillerde glütensiz seçenekler bulmak mümkündür. Etiketleri okumak ve güvenilir markaları bilmek önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Glütensiz alışveriş listesi hazırlayın.
• Çocuğunuza çölyak hastalığı hakkında yaşına uygun bilgiler verin.
• Okul öğretmenleri ve arkadaş aileleriyle durumu paylaşın.

Diyet ve egzersiz

Glütensiz beslenme düzenine uyarken yeterli ve dengeli beslenmeye özen gösterin. Doğal glütensiz besinler (pirinç, mısır, patates, sebze, meyve, et ve süt ürünleri) tüketilebilir. Düzenli fiziksel aktivite çocuğunuzun gelişimini destekler.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Çölyak hastalığı çocuğunuzda kaygı, üzüntü veya sosyal zorluklara yol açabilir. Özellikle özel günlerde farklı hissetmek normaldir. Duygusal destek almak için bir psikolog veya rehberlik servisinden yardım isteyebilirsiniz. Unutmayın, yalnız değilsiniz.

Önleme

Çölyak hastalığı genetik olduğu için önlenmesi mümkün değildir. Ancak glütensiz beslenme ile bağırsak hasarı ve belirtiler önlenebilir.

Tarama programları

Ailede çölyak hastalığı varsa veya risk grubundaki çocuklarda doktorunuz düzenli aralıklarla kan testi önerebilir. Tarama testleri erken teşhise yardımcı olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kemik erimesi (osteoporoz)
• Kansızlık (anemi)
• Büyüme ve gelişme geriliği
• Kısırlık ve nörolojik sorunlar

Uzun vadeli görünüm

Glütensiz beslenmeye uyulduğunda bağırsaklar iyileşir, belirtiler kaybolur ve çocuk sağlıklı bir gelişim gösterebilir. Erken teşhis ve doğru yönetim ile çölyak hastalığı yaşam kalitesini etkilemez.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.