Coeliac disease living in infants

Genel Bakış

Çölyak hastalığı, glutene (buğday, arpa, çavdar gibi tahıllarda bulunan bir protein) karşı vücudun bağışıklık sisteminin verdiği anormal bir yanıttır. Bu yanıt ince bağırsağa zarar verir ve besinlerin emilimini zorlaştırır. Bebeklerde genellikle glutenli ek gıdalara başlandıktan sonra belirtiler ortaya çıkar.

Dünyada her 100 kişiden yaklaşık 1'inde çölyak hastalığı vardır. Bebeklerde ve çocuklarda da aynı sıklıkta görülebilir.

Her yaşta ortaya çıkabilir, ancak bebeklerde gluten içeren ek gıdaların başlanmasından sonra (genellikle 6-12 ay arası) belirtiler başlar. Ailede çölyak hastası varsa risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• İshal veya kabızlık
• Karın şişkinliği ve gaz
• Kilo alamama veya kilo kaybı
• Huzursuzluk ve huysuzluk
• Yorgunluk

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme geriliği (boy ve kilo beklenenin altında)
• Kronik ishal veya yağlı, kötü kokulu dışkı
• Karın ağrısı ve şişkinlik
• Kansızlık (ciltte solukluk, halsizlik)
• Diş minesinde renk değişikliği veya çukurcuklar

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bu bölüm bebeklere odaklanmıştır, ancak çölyak her yaşta görülebilir. Yetişkinlerde eklem ağrıları, deri döküntüsü (dermatitis herpetiformis) ve yorgunluk yaygındır.

Nedenler

Ana nedenler

• Çölyak hastalığı genetik yatkınlığı olan kişilerde gluten tüketimi sonucu bağışıklık sisteminin ince bağırsağa saldırmasıyla oluşur.
• Bağırsaklardaki hasar, besinlerin emilimini bozar.

Risk faktörleri

• Ailede çölyak hastalığı veya Tip 1 diyabet gibi otoimmün hastalıkların bulunması
• Down sendromu, Turner sendromu gibi genetik durumların varlığı
• Bebeğin glutenle çok erken veya geç tanışması (ancak kesin neden bilinmiyor)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bebekte hızlı kilo kaybı, şiddetli ishal ve kusma varsa
• Büyüme eğrileri beklenenin çok altında kalıyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Bebeğinizde sürekli karın ağrısı, ishal veya huysuzluk fark ediyorsanız bir çocuk doktoruna başvurun.
• Ailede çölyak varsa ve bebekte belirti olmasa bile doktora danışarak gerekli testleri yaptırın.

Tanı

Tanı, çocuk doktoru veya çocuk gastroenteroloğu tarafından yapılır. Önce kan testi yapılır, şüphe varsa ince bağırsaktan biyopsi (küçük doku örneği) ile kesin tanı konur.

Yapılabilecek testler

• Kan testi (doku transglutaminaz IgA antikoru ve total IgA ölçümü)
• Üst gastrointestinal endoskopi ve biyopsi (genel anestezi altında yapılır, bebekler için uygun koşullarda)

Randevunuzda neler beklenir

Doktor öncelikle kan testi ister. Eğer sonuçlar yüksek çıkarsa, bebek gluten tüketmeye devam ederken bir endoskopi planlanır. Testler sırasında bebeğinizi yanınızda tutabilir, sağlık ekibi size yol gösterir.

Tedavi

Çölyak hastalığının tek tedavisi ömür boyu sıkı glutensiz beslenmedir. Gluten içeren tüm yiyecekler (buğday, arpa, çavdar ve bunların türevleri) diyetten çıkarılır. Bebeklerde bu, anne sütü devam ederken ek gıdaların glutensiz seçilmesi anlamına gelir.

Evde kişisel bakım

• Bebeğin tüm besinlerini etiketlerini okuyarak seçin. 'Glutensiz' veya 'gluten içermez' etiketini arayın.
• Mama, püre ve bisküvi gibi hazır bebek gıdalarının içeriğini kontrol edin.
• Pirinç, mısır, patates, kinoa gibi doğal glutensiz tahılları tercih edin.
• Evde ayrı bir glutensiz alan oluşturun (kesme tahtası, kaşık gibi araçları ayırın) ve çapraz bulaşmayı önleyin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, bebeğinizin emilim bozukluğuna bağlı vitamin ve mineral eksikliklerini (demir, folat, B12, D vitamini gibi) takviye etmenizi önerebilir. Ancak hangi takviyenin ne kadar kullanılacağına sağlık uzmanı karar vermelidir. Glutensiz diyet dışında ilaç tedavisi yoktur.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çölyak hastalığı için cerrahi gerekmez. Ancak nadir durumlarda (örneğin bağırsak tıkanması gibi komplikasyonlar) cerrahi gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

Glutensiz beslenmek başta zor görünebilir, ancak alıştıkça kolaylaşır. Bebeğinizin tüm öğünlerini evde hazırlamak en güvenli yoldur. Dışarıda yemek yerken restoranlara durumu açıkça anlatın. Çölyak hastalığı olan bebekler normal aktivitelerine devam edebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Bebeğinizin büyüme ve gelişimini düzenli olarak doktor kontrolünde takip ettirin.
• Aile bireylerini glutensiz beslenme konusunda bilgilendirin ve desteğini alın.
• Bebek büyüdükçe ona çölyak hakkında yaşına uygun şekilde bilgi verin.

Diyet ve egzersiz

Glutensiz beslenme dışında özel bir diyet gerekmez. Bebekler için normal fiziksel aktivite (emekleme, yürüme, oyun) teşvik edilir. Yeterli besin aldığından emin olmak için bir beslenme uzmanından yardım alabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Ebeveynler olarak sürekli etiket okuma ve çapraz bulaşma endişesi yaşayabilirsiniz. Bu normaldir. Bebeğiniz büyüdükçe sosyal durumlarda (doğum günü, okul) farklı hissedebilir. Endişelerinizi doktorunuz veya bir psikologla paylaşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Çölyak hastalığının şu an için bilinen bir önleme yöntemi yoktur. Anne sütüyle beslenmenin ve gluteni belirli bir zamanda (4-6 ay arası) vermenin riski azalttığına dair bazı çalışmalar vardır, ancak kesin koruma sağlamaz. Sağlık Bakanlığı'nın bebek beslenmesi önerilerine uymak en doğrusudur.

Tarama programları

Ailede çölyak varsa, bebek belirti göstermese bile doktor kontrolünde kan testi yapılması önerilebilir. Sağlık Bakanlığı rutin bir tarama programı yürütmemektedir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Büyüme geriliği ve boy kısalığı
• Kansızlık ve kemik zayıflığı
• Diş problemleri
• Sinir sistemi etkilenebilir (denge sorunları, nöbetler)

Uzun vadeli görünüm

Tedavi (glutensiz diyet) ile bağırsaklar genellikle birkaç ay içinde iyileşir, belirtiler kaybolur ve çocuk normal büyümesine devam eder. Erken tanı ve sıkı diyetle çölyak hastalığı olan bebekler tamamen sağlıklı bir yaşam sürebilir. Düzenli doktor takibi önemlidir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Çölyakla Yaşam Derneği · Türkiye
• Türkiye Çölyak Derneği · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.