Coeliac disease living in older adults

Genel Bakış

Çölyak hastalığı, bağırsaklarınızın glüten adlı bir proteine karşı alerji benzeri bir tepki vermesidir. Glüten buğday, arpa, çavdar gibi tahıllarda bulunur. Vücut glütenle karşılaştığında bağırsaklar zarar görebilir ve besinler yeterince emilemez.

Çölyak hastalığı toplumda her 100-200 kişiden yaklaşık 1'inde görülür. Ancak birçok kişiye henüz tanı konmamış olabilir.

Herkesi etkileyebilir, ancak ailesinde çölyak hastalığı olan kişilerde, Tip 1 diyabet veya otoimmün tiroid hastalığı gibi bağışıklık sistemi sorunları olanlarda daha sık görülür. İleri yaşta tanı alanlar da vardır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karın ağrısı, şişkinlik, gaz.
• İshal veya kabızlık.
• Yorgunluk, halsizlik.
• Kilo kaybı veya kilo alamama.

Çocuklarda belirtiler

• Gelişme geriliği, boy kısalığı.
• Kronik ishal, karın şişliği.
• Sinirlilik, huzursuzluk.
• Diş minesinde bozukluklar.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kemik ağrısı ve osteoporoz (kemik erimesi).
• Demir eksikliği anemisi (kansızlık).
• Deri döküntüleri (Dermatitis herpetiformis adı verilen kaşıntılı kabarcıklar).
• Yorgunluk ve halsizlik çok belirgin olabilir.
• İshal, kabızlık veya reflü gibi sindirim sorunları.

Nedenler

Ana nedenler

• Çölyak hastalığı, bağışıklık sisteminin yanlışlıkla vücudun kendi bağırsak hücrelerine saldırmasına neden olan bir otoimmün hastalıktır. Tetikleyici faktör, glüten proteinidir.

Risk faktörleri

• Ailede çölyak hastalığı öyküsü.
• Tip 1 diyabet, otoimmün tiroid hastalığı veya Down sendromu gibi diğer bağışıklık sistemi hastalıkları.
• İleri yaşta tanı almak mümkün olsa da, herhangi bir yaşta risk vardır.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil belirtiler varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.
• Kilo kaybı hızlıysa veya şiddetli halsizlik nedeniyle günlük işlerinizi yapamıyorsanız.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sürekli karın ağrısı, şişkinlik veya ishal şikayetiniz varsa.
• Nedeni bilinmeyen kansızlık (anemi) veya kemik erimesi (osteoporoz) tespit edilmişse.
• Diyet değişikliği düşünüyorsanız, doktorunuza danışın.

Tanı

Çölyak hastalığı tanısı genellikle kan testi ve ardından ince bağırsaktan biyopsi (parça alınması) ile konulur. Tanı için glüten içeren bir diyet yapıyor olmanız gerekir.

Yapılabilecek testler

• Kan testi: Anti-doku transglutaminaz (anti-tTG) antikorlarına bakılır.
• Endoskopi: Bir kamera ile ince bağırsaktan küçük bir doku örneği alınır.
• Genetik test: Bazen HLA-DQ2 ve HLA-DQ8 genleri aranabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size önce bir diyetisyene yönlendirebilir. Tanı sürecinde glütenli beslenmeniz gerekir; diyeti bırakmadan önce mutlaka doktorunuza danışın. Tanı konulduktan sonra glütensiz diyet başlatılır.

Tedavi

Çölyak hastalığının tek tedavisi, ömür boyu sıkı bir glütensiz diyet uygulamaktır. Diyetle bağırsaklar iyileşir, belirtiler azalır. İlaç tedavisi yoktur, ancak vitamin ve mineral takviyeleri gerekebilir.

Evde kişisel bakım

• Glüten içeren tüm yiyeceklerden (buğday, arpa, çavdar) tamamen kaçının.
• Glütensiz etiketli ürünleri tercih edin.
• Yemek hazırlarken çapraz bulaşmayı önleyin (örneğin ayrı kesme tahtası ve ekmek kızartma makinesi).
• Diyetisyeninizle düzenli görüşün.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, gerekirse demir, folik asit, B12 vitamini veya D vitamini gibi takviyeler önerebilir. Kemik erimesi riski varsa kemik sağlığını destekleyici ilaçlar (kalsiyum, D vitamini) verilebilir. Herhangi bir ilaç kullanmadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çölyak hastalığı için cerrahi gerekli değildir. Ancak bazı komplikasyonlar (örneğin bağırsakta daralma veya lenfoma) nadiren cerrahi gerektirebilir.

Bu durumla yaşamak

Glütensiz diyet hayatınızın bir parçası haline gelir. Dışarıda yemek yerken dikkatli olmalı, glütensiz seçenekler sunan restoranları tercih etmelisiniz. Alışveriş yaparken etiketleri okumayı alışkanlık haline getirin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Glütensiz beslenmeye odaklanın.
• Diyetisyen desteği alın.
• Düzenli egzersiz yapın.
• Aile ve arkadaşlarınıza durumunuzu anlatın.

Diyet ve egzersiz

Glütensiz diyette doğal olarak glütensiz besinler (pirinç, mısır, patates, sebze, meyve, et, balık, yumurta, süt ürünleri) tüketin. Egzersiz kemik sağlığını korur ve enerji seviyenizi artırır. Yürüyüş, yüzme gibi aktiviteler iyi bir seçenektir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sıkı bir diyet uygulamak bazen stresli ve sosyal yaşamı zorlayıcı olabilir. Üzüntü, kaygı veya yalnızlık hissederseniz bunun normal olduğunu bilin. Doktorunuz veya bir psikolog bu konuda yardımcı olabilir. Depresyon belirtileri yaşıyorsanız mutlaka bir sağlık profesyoneline başvurun.

Önleme

Çölyak hastalığı genetik yatkınlıkla ilgilidir ve tam olarak önlenmesi mümkün değildir. Ancak erken tanı ve diyetle komplikasyonlar önlenebilir.

Tarama programları

Ailesinde çölyak hastalığı olan kişilerde, özellikle belirtiler varsa doktor test önerebilir. Rutin tarama herkes için önerilmez, ancak risk grubundakiler düzenli kontrol yaptırmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kemik erimesi (osteoporoz) ve kırıklar.
• Kansızlık (anemi) ve beslenme yetersizlikleri.
• İnfertilite (kısırlık) veya düşük riski.
• Nadir görülen bağırsak lenfoması (bir tür kanser).

Uzun vadeli görünüm

Tedavi edilmezse ciddi sorunlara yol açabilir, ancak glütensiz diyete başlandığında bağırsaklar iyileşir, belirtiler kaybolur ve çoğu kişi sağlıklı bir yaşam sürer. Düzenli doktor takibi önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.