Coeliac disease living in pregnancy

Genel Bakış

Çölyak hastalığı, bağışıklık sisteminizin buğday, arpa ve çavdarda bulunan glüten adlı bir proteine karşı anormal tepki vermesidir. Bu tepki ince bağırsağın iç yüzeyine zarar verir ve besinlerin emilimini bozar. Hamilelikte çölyak hastalığı, annenin sağlığı ve bebeğin gelişimi için özel dikkat gerektirir.

Çölyak hastalığı dünyada yaklaşık 100 kişiden 1'inde görülür, ancak birçok kişiye henüz tanı konulmamıştır. Hamilelik çağındaki kadınlarda da benzer oranda görülür.

Çölyak hastalığı her yaşta ortaya çıkabilir, ancak en sık çocukluk veya genç erişkinlik döneminde teşhis edilir. Kadınlarda erkeklere göre biraz daha sıktır. Hamilelikte bu hastalık, anne adayının diyetine özellikle dikkat etmesini gerektirir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karın ağrısı ve şişkinlik
• İshal veya kabızlık
• Yorgunluk ve halsizlik
• Kansızlık (demir eksikliği anemisi)
• Kemik ağrısı (D vitamini eksikliği nedeniyle)

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme geriliği
• Kilo alamama
• Huzursuzluk
• Karın şişliği
• Kronik ishal

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Osteoporoz (kemik erimesi)
• Tekrarlayan kansızlık
• Dengesiz vitamin eksiklikleri
• Sinir sistemi sorunları (örneğin el ve ayaklarda uyuşma)

Nedenler

Ana nedenler

• Çölyak hastalığının ana nedeni, bağışıklık sisteminin glüten proteinine karşı anormal bir reaksiyon vermesidir. Bu reaksiyon ince bağırsağın iç yüzeyindeki villus adı verilen parmak benzeri yapıları tahrip eder ve besin emilimini bozar. Genetik yatkınlık da önemli bir rol oynar.

Risk faktörleri

• Ailede çölyak hastalığı öyküsü
• Tip 1 diyabet, otoimmün tiroid hastalığı gibi başka bir otoimmün hastalığa sahip olmak
• Down sendromu veya Turner sendromu gibi bazı genetik durumlar
• Irk olarak Kuzey Avrupa kökenli olmak (ancak Türkiye'de de sık görülür)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Hamilelikte şiddetli karın ağrısı, sürekli kusma veya ishal varsa
• Bebeğin hareketlerinde belirgin azalma hissederseniz
• Susuzluk belirtileri (ağız kuruluğu, gözyaşı azlığı, idrar yapamama) yaşarsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çölyak hastalığınız varsa ve hamile kalmayı planlıyorsanız mutlaka bir doktorla görüşün.
• Hamilelik boyunca düzenli aralıklarla beslenme durumunuzu ve bebeğin gelişimini takip ettirin.
• Glütensiz diyete sıkı uyduğunuzdan emin olmak için diyetisyen desteği alın.

Tanı

Çölyak hastalığı tanısı için önce kan testleri yapılır. Bu testlerde bağışıklık sisteminin glütene karşı ürettiği bazı antikorlar (örneğin doku transglutaminaz antikoru) aranır. Eğer testler pozitif çıkarsa, tanıyı kesinleştirmek için ince bağırsaktan bir biyopsi (küçük doku örneği) alınır. Tanı konmadan önce glütensiz diyete başlanmamalıdır, çünkü bu test sonuçlarını yanıltabilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testi (doku transglutaminaz antikoru ve total IgA düzeyi)
• İnce bağırsak biyopsisi (endoskopi ile alınır)
• Genetik test (HLA-DQ2 ve HLA-DQ8 tipleri) – bazen kullanılır
• Hamilelikte tanı için güvenli testler tercih edilir; endoskopi genellikle güvenlidir ancak doktorunuza danışmalısınız.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz önce kan testi isteyecek. Eğer sonuçlar çölyak hastalığını işaret ederse, bir gastroenteroloji uzmanına yönlendirileceksiniz. Endoskopi işlemi sırasında sedasyon (hafif uyku) verilir ve bu genellikle güvenlidir. Hamileyseniz, doktorunuz riskleri ve faydaları değerlendirir. Tanı konulduktan sonra bir diyetisyenle çalışarak glütensiz diyete başlarsınız.

Tedavi

Çölyak hastalığının tedavisi ömür boyu sürecek olan sıkı bir glütensiz diyetten oluşur. Diyette buğday, arpa, çavdar ve yulaf (çoğu durumda) gibi glüten içeren tüm tahıllardan kaçınılır. Hamilelikte ek olarak demir, folik asit, kalsiyum, D vitamini ve B12 vitamini gibi besin öğelerinin yeterli alımı çok önemlidir. Gerekirse doktorunuz bu eksiklikleri gidermek için takviye önerebilir.

Evde kişisel bakım

• Glüten içeren tüm yiyeceklerden (ekmek, makarna, börek, kurabiye, bira, bazı soslar ve işlenmiş ürünler) kaçının.
• Glütensiz olarak etiketlenmiş pirinç, mısır, kinoa, karabuğday gibi tahılları tercih edin.
• Yemek hazırlarken çapraz bulaşmaya dikkat edin (ayrı kaplar, kesme tahtaları kullanın).
• Hamilelikte düzenli olarak doktor ve diyetisyen kontrolüne gidin.
• Beslenme günlüğü tutarak glüten alımını izleyin.

Tıbbi tedaviler

Tedavinin temeli glütensiz diyettir. Diyete rağmen devam eden şikayetlerde doktorunuz, ince bağırsak hasarını değerlendirmek için kontroller yapabilir. Ayrıca vitamin ve mineral eksiklikleri tespit edilirse, doktorunuzun önerisi doğrultusunda takviyeler (demir, folik asit, kalsiyum, D vitamini gibi) kullanılabilir. Hamilelikte folik asit takviyesi rutin olarak önerilir; ancak dozunu doktorunuz belirlemelidir. Kesinlikle doktorunuza danışmadan herhangi bir ilaç veya takviye kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat çölyak hastalığının tedavisinde gerekli değildir. Çok nadir durumlarda, komplikasyonlar (örneğin bağırsak lenfoması) cerrahi gerektirebilir, ancak bu hamilelikte olası değildir.

Bu durumla yaşamak

Günlük hayatınızda glüten içermeyen besinleri seçmek ilk başta zor gelebilir, ancak zamanla alışırsınız. Alışveriş yaparken etiketleri dikkatlice okuyun. 'Glütensiz' ibaresi olan ürünleri tercih edin. Dışarıda yemek yerken restoranlara durumunuzu açıkça belirtin. Hamilelikte bu özellikle önemlidir, çünkü küçük bir glüten alımı bile bağırsak hasarına yol açabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Glütensiz diyet listesi oluşturun ve evde glütensiz malzemeler bulundurun.
• Ailenize ve arkadaşlarınıza durumunuzu anlatarak destek alın.
• Hamilelikte düzenli egzersiz yapın (yürüyüş, hafif yoga gibi) – ancak önce doktorunuza danışın.
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri veya meditasyon deneyin.
• Bir diyetisyenle düzenli görüşmek beslenmenizi optimize eder.

Diyet ve egzersiz

Glütensiz diyet, sağlıklı bir hamilelik için gerekli tüm besinleri almanızı engellemez. Doğal olarak glütensiz olan meyve, sebze, et, balık, yumurta, süt ürünleri, baklagiller, pirinç, mısır, patates gibi besinleri tüketebilirsiniz. Glütensiz unlar (pirinç unu, mısır unu, badem unu) ile evde ekmek ve hamur işleri yapabilirsiniz. Egzersiz olarak yürüyüş, yüzme veya hamile yogası iyi seçeneklerdir. Haftada en az 150 dakika orta tempolu egzersiz önerilir, ancak başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Çölyak hastalığı ile yaşamak, özellikle sosyal ortamlarda zorluk yaşatabilir ve kaygıya yol açabilir. Hamilelikte bu duygular daha da yoğunlaşabilir. Glütensiz diyete uyma konusunda endişeleriniz olabilir. Bir psikolog veya destek grubu yardımıyla bu duygularla başa çıkabilirsiniz. Ruh sağlığınızı ihmal etmeyin; gerekirse doktorunuzdan destek isteyin.

Önleme

Çölyak hastalığı genetik bir yatkınlık sonucu ortaya çıktığı için tam olarak önlenemez. Ancak, erken tanı ve sıkı glütensiz diyet ile hastalığın neden olduğu hasarlar önlenebilir. Hamilelikte diyete uymak, komplikasyon riskini azaltır.

Aşılar

Çölyak hastalığını önleyen bir aşı yoktur. Ancak hamilelikte mevsimsel grip aşısı gibi rutin aşıları doktorunuza danışarak yaptırmalısınız.

Tarama programları

Ailede çölyak hastalığı varsa veya bağışıklık sistemi ile ilgili başka bir hastalığınız varsa, hamile kalmadan önce taranmanız önerilebilir. Tarama için kan testi yapılabilir. Sağlık Bakanlığı'nın rutin bir tarama programı yoktur; ihtiyacı doktorunuz belirler.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bebekte düşük doğum ağırlığı, erken doğum veya rahim içi büyüme geriliği
• Anneda demir, folik asit, D vitamini ve kalsiyum eksikliği
• Osteoporoz (kemik erimesi) riski
• Tiroid hastalıkları gibi diğer otoimmün hastalıkların gelişme riski
• Nadir de olsa bağırsak lenfoması gibi ciddi durumlar

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu: Çölyak hastalığı olan kadınlar, glütensiz diyete sıkı sıkı uyarlarsa ve düzenli tıbbi takip altında olurlarsa, sağlıklı bir hamilelik geçirebilir ve sağlıklı bebekler dünyaya getirebilirler. Diyet hayat boyu devam etse de, günümüzde çölyak hastalığı ile yaşam oldukça yönetilebilir. Umudunuzu kaybetmeyin, doğru adımlarla her şey yolunda gidecektir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Celiac Disease Foundation
• Coeliac UK

Yerel kuruluşlar

• Çölyakla Yaşam Derneği · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Müdürlükleri · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.