Coeliac disease living patient overview

Genel Bakış

Çölyak hastalığı, bağırsakların glüten adlı bir proteine karşı verdiği bağışıklık tepkisidir. Glüten buğday, arpa ve çavdarda bulunur. Bu hastalıkta bağırsaklar hasar görür ve besinlerin emilimi bozulur.

Çölyak hastalığı dünyada yaklaşık her 100 kişiden 1'inde görülür, ancak birçok kişiye henüz tanı konmamıştır.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Kadınlarda erkeklere oranla daha sık görülür. Ailede çölyak hastalığı olan kişilerde risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karın ağrısı ve şişkinlik
• Kronik ishal veya kabızlık
• Yorgunluk
• Kansızlık (anemi)
• Kemik ağrıları
• Deri döküntüsü (Dermatitis herpetiformis)

Çocuklarda belirtiler

• İshal ve kusma
• Büyüme geriliği
• Kilo alamama
• Konsantrasyon bozukluğu
• Tahriş olmuş davranışlar

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kemik erimesi (osteoporoz)
• Kansızlık
• Yorgunluk
• Sinir hasarına bağlı uyuşma
• Eklem ağrıları

Nedenler

Ana nedenler

• Çölyak hastalığı genetik yatkınlık ve çevresel faktörlerin birleşimi sonucu ortaya çıkar.
• Glüten proteinine karşı bağışıklık sisteminin anormal tepkisi.
• Bağırsak iç yüzeyinde hasar oluşması.

Risk faktörleri

• Ailede çölyak hastalığı olması
• Tip 1 diyabet gibi başka otoimmün hastalıklar
• Down sendromu
• İnsan lökosit antijeni (HLA) DQ2 veya DQ8 genlerine sahip olmak
• Glüten içeren besinleri erken yaşta yoğun tüketmek

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Şiddetli karın ağrısı, kusma veya ishal nedeniyle susuz kalma belirtileri
• Kilo kaybı veya büyüme geriliği fark ederseniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sürekli sindirim sorunları yaşıyorsanız
• Kansızlık veya yorgunluk şikayetiniz varsa
• Ailenizde çölyak hastalığı olan biri varsa ve sizde de belirtiler görüyorsanız

Tanı

Çölyak hastalığı tanısı kan testleri ve ince bağırsak biyopsisi ile konur. Kan testlerinde antikorlar aranır, biyopside bağırsak hasarı değerlendirilir. Tanı için glüten içeren besinler tüketiyor olmanız gerekir.

Yapılabilecek testler

• Kan testi (doku transglutaminaz antikoru gibi)
• Üst endoskopi ile ince bağırsak biyopsisi
• Genetik test (HLA DQ2 ve DQ8)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Kan testi için aç olmanız gerekmez. Biyopsi için sedasyon uygulanabilir. Sonuçlar doktorunuz tarafından değerlendirilir.

Tedavi

Çölyak hastalığının tek tedavisi ömür boyu glutensiz beslenmedir. Glüten içeren hiçbir yiyecek tüketilmemelidir. Glutensiz beslenme ile bağırsak iyileşir ve belirtiler kaybolur.

Evde kişisel bakım

• Tüm etiketleri okuyarak glüten içeriğini kontrol edin.
• Glutensiz olduğu onaylanmış ürünleri tercih edin.
• Dışarıda yemek yerken glütensiz seçenekleri sorun.
• Çapraz bulaşmayı önlemek için mutfakta ayrı alanlar kullanın.

Tıbbi tedaviler

Glutensiz beslenmeye ek olarak, bazı hastalarda vitamin ve mineral eksikliklerini gidermek için takviyeler gerekebilir. Ağır vakalarda doktorunuz bağışıklık sistemini baskılayıcı ilaçlar önerebilir. Ancak tüm tedaviler doktor kontrolünde uygulanmalıdır. Herhangi bir ilacı doktorunuza danışmadan kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çölyak hastalığında genellikle cerrahi gerekmez. Nadiren bağırsak hasarı çok ilerlemişse veya kanser gelişmişse cerrahi düşünülebilir.

Bu durumla yaşamak

Çölyak hastalığı ile yaşamak başlangıçta zorlayıcı olabilir, ancak glutensiz beslenmeye alıştıkça günlük yaşam normale döner. Alışveriş listenizi güncellemek, yemek tariflerini glutensiz hale getirmek önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Glütensiz beslenme listesi oluşturun.
• Yemek pişirirken ayrı malzemeler kullanın.
• Seyahat ederken glutensiz yiyecekler taşıyın.
• Çölyak derneklerine üye olun, bilgi alışverişi yapın.

Diyet ve egzersiz

Glutensiz bir diyet, aynı zamanda dengeli ve sağlıklı olmalıdır. Meyve, sebze, et, balık, yumurta, baklagiller ve glütensiz tahıllar (pirinç, mısır, kinoa) tüketebilirsiniz. Egzersiz için herhangi bir kısıtlama yoktur; düzenli yürüyüş veya spor genel sağlık için faydalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Çölyak hastalığı tanısı ve sürekli diyet kısıtlamaları kaygı, depresyon veya sosyal izolasyona yol açabilir. Duygularınızı paylaşmak ve destek almak önemlidir. Unutmayın, yalnız değilsiniz.

Önleme

Çölyak hastalığı tam olarak önlenemez. Ancak genetik yatkınlığı olan bireylerde belirtileri erken fark etmek ve glutensiz beslenmeye başlamak hasarı azaltabilir.

Tarama programları

Ailesinde çölyak hastalığı olan kişilere doktor tarafından tarama testi önerilebilir. Ancak belirtisi olmayan herkese genel tarama yapılmaz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kemik erimesi (osteoporoz)
• Kansızlık ve vitamin eksiklikleri
• Kısırlık
• Bağırsakta lenfoma gibi kanser riskinde artış
• Sinir sistemi bozuklukları

Uzun vadeli görünüm

Glutensiz beslenmeye sıkı sıkıya uyan çoğu kişi sağlıklı ve uzun bir yaşam sürer. Bağırsak hasarı zamanla iyileşir. Tedavi edilmeyen vakalarda ciddi komplikasyonlar görülebilir, ancak erken tanı ve diyetle bu riskler büyük ölçüde azalır. Umutlu olmak için her neden var.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.