Gençlerde Kolorektal Kanser Sonrası Yaşam

Genel Bakış

Kolorektal kanser, kalın bağırsak (kolon) ve rektumda başlayan bir kanser türüdür. Ergenlikte görülmesi çok nadirdir, ancak bu dönemde hastalığı geçiren gençler için tedavi sonrası yaşam, sağlık takibi, duygusal destek ve sağlıklı alışkanlıklarla dolu bir süreçtir. 'Hayatta kalma' (survivorship) terimi, kanser tedavisi tamamlandıktan sonra yaşamın tüm yönlerini kapsar.

Hayır. Kolorektal kanser ergenlerde çok nadirdir. Tüm kolorektal kanser vakalarının yalnızca %1'inden azı 20 yaşın altındaki kişilerde görülür.

Bu durum, çocukluk veya ergenlik döneminde kolorektal kanser tanısı alıp tedavi görmüş gençleri etkiler. Ayrıca, bu kansere yol açan genetik sendromlara sahip olanlar daha yakından izlenir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Dışkılama alışkanlıklarında değişiklik (örneğin uzun süren kabızlık veya ishal)
• Dışkıda kan veya koyu renkli dışkı
• Karın ağrısı, kramp veya şişkinlik
• İstemsiz kilo kaybı
• Yorgunluk ve halsizlik

Çocuklarda belirtiler

• Aynı belirtiler görülebilir, ancak çocuklarda bu belirtiler genellikle başka sorunlarla karıştırılır.
• Büyüme ve gelişmede gerilik
• Kansızlık (anemi) nedeniyle solgunluk ve yorgunluk

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bağırsak alışkanlıklarında belirgin değişiklik
• Dışkıda kan
• Karın ağrısı ve kilo kaybı
• Bağırsak tıkanıklığı belirtileri

Nedenler

Ana nedenler

• Kolorektal kanserin kesin nedeni bilinmemektedir.
• Çoğu vakada, bağırsak iç yüzeyindeki hücrelerin anormal büyümesi (polip) zamanla kansere dönüşür.
• Ergenlerde sıklıkla Lynch sendromu veya familyal adenomatöz polipozis gibi kalıtsal genetik bozukluklar rol oynar.

Risk faktörleri

• Ailede kolorektal kanser veya polip öyküsü
• Kalıtsal kanser sendromları (Lynch sendromu gibi)
• İnflamatuvar bağırsak hastalığı (Crohn, ülseratif kolit)
• Obezite ve hareketsiz yaşam
• İşlenmiş et ve düşük lifli beslenme

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yeni başlayan veya kötüleşen karın ağrısı
• Dışkıda kan görülmesi
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Geçmeyen ishal veya kabızlık

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Tedavi sonrası kontrol randevularını aksatmamak
• Herhangi bir sindirim şikayetinde doktora danışmak
• Aile öyküsü nedeniyle düzenli tarama yaptırmak

Tanı

Kolorektal kanser tanısı, doktorun muayenesi ve çeşitli testler sonucunda konur. Tedavi sonrasında düzenli kontrollerle kanserin geri gelme riski izlenir.

Yapılabilecek testler

• Dışkıda gizli kan testi (dışkıda gözle görülmeyen kanı arar)
• Kolonoskopi (ince, esnek bir tüp ile kalın bağırsağın incelenmesi)
• Biyopsi (şüpheli dokudan küçük bir örnek alınması)
• Bilgisayarlı tomografi (BT) gibi görüntüleme testleri

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde doktorunuz size adım adım bilgi verecektir. Genellikle kolonoskopi sırasında uyku verilir ve ağrı hissedilmez. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar; sonuçları beklerken endişelenmeniz normaldir, ancak doktorunuz tüm süreci sizinle paylaşacaktır.

Tedavi

Tedavi, kanserin evresine ve gencin genel sağlık durumuna göre planlanır. Ergen hastalar genellikle kanser merkezlerinde multidisipliner bir ekip tarafından izlenir.

Evde kişisel bakım

• Tedavi sonrası bol su içmek ve posa (lif) açısından zengin beslenmek
• Doktorun önerdiği şekilde düzenli egzersiz yapmak
• Sigara ve alkolden uzak durmak
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri veya hobilerle uğraşmak

Tıbbi tedaviler

Tedavi seçenekleri arasında cerrahi (tümörün çıkarılması), kemoterapi (ilaçlarla kanser hücrelerinin öldürülmesi) ve radyoterapi (yüksek enerjili ışınlar) yer alabilir. Hangi tedavinin uygulanacağına doktorlar karar verir; ilaç isimleri ve dozları hastaya göre belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi genellikle tümörün bulunduğu bölümün ve çevresindeki dokuların çıkarılmasıdır. Erken evrelerde ameliyat tek başına yeterli olabilir.

Bu durumla yaşamak

Tedavi sonrası günlük hayat yavaşça normale döner. Yorgunluk, sindirim değişiklikleri ve duygusal iniş çıkışlar yaşanabilir. Okul ve sosyal yaşama uyum için öğretmenler ve arkadaşlarla açık iletişim önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftanın çoğu günü orta düzeyde egzersiz (örneğin yürüyüş) yapmak
• Lifli gıdalar, meyve ve sebze tüketimini artırmak
• Aşırı işlenmiş gıdalardan kaçınmak
• Düzenli uyku düzeni oluşturmak

Diyet ve egzersiz

Sindirimi kolaylaştırmak için az ve sık yemek yemek, yemekleri iyi çiğnemek, posa alımını kademeli artırmak faydalıdır. Egzersiz, hem enerjiyi artırır hem de bağırsak hareketlerini düzenler. Ancak herhangi bir diyet veya egzersiz programına başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanser yaşantısı gençlerde kaygı, üzüntü, öfke ve sosyal izolasyon hissine yol açabilir. Bu duygular normaldir. Bir psikolog veya psikiyatristten destek almak, duyguları ifade etmek için güvenli bir alan sağlar. Unutmayın, yardım istemek güçlülük işaretidir. Eğer kendinize zarar verme veya yaşamda umutsuzluk gibi düşünceler yaşıyorsanız, derhal 112'yi arayın.

Önleme

Kolorektal kanserin kesin olarak önlenmesi her zaman mümkün olmasa da, sağlıklı yaşam tarzı ve düzenli taramalar riski azaltabilir. Tedavi sonrasında korunma, nüksü önlemeye odaklanır.

Tarama programları

Ergenlerde rutin tarama önerilmez; ancak ailesinde veya kendinde genetik sendrom varsa doktorlar daha erken yaşta düzenli kolonoskopi ve diğer tarama testlerini önerebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kanserin bağırsak duvarının dışına yayılması
• Bağırsak tıkanıklığı
• Kilo kaybı ve yetersiz beslenme
• Ağrı ve kanama

Uzun vadeli görünüm

Kolorektal kanser tedavisi gören gençlerin çoğu, tedavi sonrasında uzun ve sağlıklı bir yaşam sürebilir. Düzenli takip, sağlıklı alışkanlıklar ve güçlü bir destek ağı ile geleceğe umutla bakmak mümkündür. Her bireyin iyileşme süreci farklıdır; kendinize zaman tanıyın.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.