Constipation chronic in older adults

Genel Bakış

Kronik kabızlık, haftada üçten az dışkılama yapmak, dışkının sert ve kuru olması veya bağırsağı tam boşaltamama hissi gibi belirtilerle seyreden, uzun süreli (genellikle 3 aydan fazla) bir sindirim sorunudur. Yaşlı yetişkinlerde sık görülür ve günlük yaşamı olumsuz etkileyebilir.

Evet, kronik kabızlık özellikle 65 yaş üstü yetişkinlerde çok yaygın bir sorundur. Yaklaşık her 3 yaşlı yetişkinden 1'i bu durumdan etkilenmektedir.

Kronik kabızlık herkesi etkileyebilir, ancak yaşlı yetişkinlerde, kadınlarda, hareketsiz yaşam sürenlerde ve çok sayıda ilaç kullananlarda daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Haftada 3'ten az dışkılama
• Sert, kuru veya topak topak dışkı
• Dışkılama sırasında aşırı ıkınma
• Bağırsağın tam boşalmadığı hissi
• Karında şişlik, gaz ve rahatsızlık

Çocuklarda belirtiler

• Bu yazı özellikle yaşlı yetişkinleri ele almaktadır. Çocuklardaki belirtiler farklılık gösterebilir; çocuğunuzda kabızlık şüpheniz varsa bir çocuk doktoruna danışın.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Dışkı kaçırma (sıvı dışkının sert dışkı etrafından sızması)
• Karın ağrısı ve huzursuzluk
• İştahsızlık ve bulantı
• Zihin karışıklığı veya dalgınlık (özellikle bakımevlerinde yaşayanlarda)
• Tuvalet alışkanlıklarında değişiklik

Nedenler

Ana nedenler

• Yetersiz lif alımı (meyve, sebze, tam tahıl az tüketmek)
• Yetersiz sıvı içmek
• Hareketsiz yaşam tarzı veya uzun süre yatakta kalma
• Bazı ilaçların yan etkileri (ağrı kesiciler, tansiyon ilaçları, demir takviyeleri gibi)
• Bağırsak hareketlerini erteleme alışkanlığı
• Bağırsak kaslarının zayıflaması (yaşa bağlı)

Risk faktörleri

• 65 yaş üstü olmak
• Kadın olmak
• Yatak istirahati veya tekerlekli sandalye kullanımı
• Çok sayıda ilaç kullanmak (polifarmasi)
• Diyabet, tiroid hastalıkları veya Parkinson gibi kronik hastalıklar
• Daha önce pelvik bölge ameliyatı geçirmek

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil durum belirtilerinden herhangi biri varsa (şiddetli karın ağrısı, kusma, gaz-dışkı çıkaramama)
• Dışkıda kan görülürse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kabızlık 3 haftadan uzun süredir devam ediyorsa
• Yaşam kalitenizi etkiliyorsa (ağrı, rahatsızlık, iştahsızlık)
• Evde denediğiniz yöntemler (lifli beslenme, bol sıvı) işe yaramıyorsa
• Yeni başlayan ve ilerleyen kabızlık varsa (özellikle 50 yaş üstü)

Tanı

Doktorunuz öncelikle size şikayetlerinizi, beslenme alışkanlıklarınızı, kullandığınız ilaçları ve tıbbi geçmişinizi soracaktır. Fizik muayene yapabilir ve gerekirse bazı testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (tiroid, şeker, böbrek fonksiyonları gibi)
• Rektal muayene (parmakla rektumun kontrolü)
• Karın röntgeni veya ultrason
• Kolonskopi (kalın bağırsağın kamera ile incelenmesi) – özellikle alarm belirtileri varsa

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle basittir. Doktorunuz sorularınızı yanıtlayacak ve size uygun tedavi planını belirleyecektir. Testler ağrısızdır, ancak kolonskopi öncesinde bağırsak temizliği gerekebilir.

Tedavi

Kronik kabızlığın tedavisi öncelikle yaşam tarzı değişikliklerine dayanır. Doktorunuz sizin için en uygun tedaviyi önerecektir. İlaç tedavisi gerekli olabilir, ancak bu ilaçları doktor kontrolünde kullanmalısınız.

Evde kişisel bakım

• Her gün en az 8-10 bardak su veya diğer sıvıları için.
• Lifli gıdaları artırın: kepekli ekmek, yulaf, meyve (elma, armut, kuru erik), sebze (brokoli, ıspanak), baklagiller.
• Günde en az 30 dakika hafif egzersiz yapın (yürüyüş, bisiklet, yüzme).
• Tuvalet ihtiyacınızı ertelemeyin, her gün aynı saatte tuvalete oturma alışkanlığı edinin.
• Yemeklerden sonra (özellikle kahvaltıdan sonra) bağırsak hareketleri daha aktiftir, bu zamanı değerlendirin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz gerekli görürse bazı ilaçlar önerebilir. Bunlar dışkıyı yumuşatıcılar, bağırsak hareketlerini artırıcılar veya ozmotik laksatifler (bağırsağa su çeken) gibi gruplardan olabilir. Reçetesiz satılan bazı ürünler de bulunur, ancak bunları kullanmadan önce mutlaka bir sağlık uzmanına danışın. Uzun süreli laksatif kullanımı doktor kontrolünde olmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kronik kabızlık için cerrahi çok nadiren gerekir. Genellikle bağırsak tıkanıklığı gibi başka bir sorun varsa veya yaşam tarzı ve ilaç tedavilerine yanıt alınamayan çok ileri durumlarda düşünülür.

Bu durumla yaşamak

Kronik kabızlıkla yaşamak zor olabilir, ancak düzenli bir rutin oluşturarak belirtileri kontrol altına almak mümkündür. Her gün aynı saatte yemek yemek, bol sıvı tüketmek ve tuvalet alışkanlığı oluşturmak işe yarar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sabahları bir bardak ılık su içerek güne başlayın.
• Öğünlerinize mutlaka lifli gıdalar ekleyin.
• Her gün kısa da olsa yürüyüş yapmaya çalışın.
• Stresten uzak durmaya çalışın; derin nefes alma, meditasyon gibi rahatlama tekniklerini deneyin.
• Düzenli olarak doktor kontrolüne gidin.

Diyet ve egzersiz

Lif, su ve egzersiz kronik kabızlığın yönetiminde üç temel taştır. Günde 25-30 gram lif tüketmeye çalışın. Lif alımını yavaş yavaş artırın, aksi takdirde gaz ve şişkinlik yapabilir. Egzersiz bağırsak hareketlerini uyarır; düzenli tempolu yürüyüş en iyi seçeneklerden biridir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli kabızlık yaşamak can sıkıcı ve stresli olabilir. Kişi tuvalet sorunları nedeniyle sosyal aktivitelerden kaçınabilir. Bu durum kaygı ve depresyona yol açabilir. Endişelerinizi doktorunuzla paylaşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Kronik kabızlık tamamen önlenemese de, yukarıda bahsedilen yaşam tarzı değişiklikleri ile kabızlık riski büyük ölçüde azaltılabilir. Özellikle yaşlılık döneminde sağlıklı beslenme, yeterli sıvı alımı ve düzenli fiziksel aktivite çok önemlidir.

Aşılar

Geçerli değil. Kabızlık için bir aşı yoktur.

Tarama programları

Düzenli bir tarama testi yoktur, ancak 50 yaş üstü bireylerde kolon kanseri taraması (gaitada gizli kan testi veya kolonskopi) önerilir. Bu taramalar kabızlığın nedenini bulmaya da yardımcı olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Hemoroid (basur) – ıkınma nedeniyle rektumdaki toplardamarların şişmesi
• Anal fissür – makat çevresinde çatlak ve kanama
• Fekal impaksiyon – sertleşmiş dışkının bağırsakta sıkışması
• Bağırsak tıkanıklığı (acil durum)
• Dışkı kaçırma (sıvı dışkı sızıntısı)

Uzun vadeli görünüm

Kronik kabızlık tedavi edilebilir bir durumdur. Yaşam tarzı değişiklikleri ve uygun tıbbi destekle çoğu kişi belirtilerini kontrol altına alabilir. Erken müdahale, komplikasyon riskini azaltır ve yaşam kalitesini artırır. Doktorunuzla iş birliği içinde olmanız önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.