COPD living day to day in teenagers

Genel Bakış

KOAH (Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı), akciğerlerdeki hava yollarının daralması ve hasar görmesi sonucu nefes almayı zorlaştıran uzun süreli bir akciğer hastalığıdır. Genellikle ileri yaşlarda görülse de, nadiren gençlerde de ortaya çıkabilir.

Gençlerde KOAH oldukça nadirdir. Hastalık genellikle 40 yaş üstü yetişkinlerde, özellikle sigara içenlerde görülür.

KOAH gençlerde nadir olsa da, genetik yatkınlığı olan (örneğin ailede KOAH öyküsü), pasif sigara dumanına maruz kalan veya şiddetli astımı olan gençler risk altında olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı (özellikle egzersizle artan)
• Kronik öksürük (genellikle balgamlı)
• Hırıltılı solunum
• Göğüste sıkışma hissi

Çocuklarda belirtiler

• Bu belirtiler gençlerde de benzerdir, ancak bazen astım ile karışabilir.
• Sık sık solunum yolu enfeksiyonu geçirme
• Aktivite sırasında çabuk yorulma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler genellikle daha ağır seyreder ve nefes darlığı günlük işleri yapmayı zorlaştırabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Gençlerde KOAH’ın en sık nedeni alfa-1 antitripsin eksikliği adı verilen genetik bir hastalıktır.
• Uzun süreli şiddetli astım da KOAH benzeri bir tabloya yol açabilir.
• Pasif sigara dumanına yoğun maruziyet riski artırabilir.

Risk faktörleri

• Ailede KOAH veya alfa-1 antitripsin eksikliği öyküsü
• Erken yaşta sigara içmeye başlamak (ancak gençlerde nadir)
• Kronik solunum yolu enfeksiyonları
• Hava kirliliğine fazla maruz kalmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığı aniden kötüleşirse
• Dudak veya tırnaklarda morarma fark ederseniz
• Balgam rengi sarı veya yeşile dönerse ve ateş varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sürekli öksürüğünüz veya nefes darlığınız varsa bir doktora başvurun.
• Ailenizde KOAH veya alfa-1 antitripsin eksikliği varsa ve belirtileriniz varsa kontrole gidin.

Tanı

Doktor öncelikle semptomlarınızı ve tıbbi geçmişinizi dinler. Fizik muayene yapar ve solunum fonksiyon testi (spirometre) ile akciğerlerin ne kadar iyi çalıştığını ölçer.

Yapılabilecek testler

• Solunum fonksiyon testi (spirometre)
• Göğüs röntgeni veya tomografi
• Kan testi (alfa-1 antitripsin düzeyi ölçümü)
• Oksijen satürasyonu ölçümü

Randevunuzda neler beklenir

Tanı genellikle bir göğüs hastalıkları uzmanı tarafından konur. Testler basit ve ağrısızdır. Tanı konulduktan sonra doktorunuz size uygun bir tedavi planı hazırlayacaktır.

Tedavi

KOAH tedavisinin amacı belirtileri kontrol altına almak, alevlenmeleri önlemek ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi kişiye özeldir ve düzenli doktor takibi gerektirir.

Evde kişisel bakım

• Sigara dumanından ve hava kirliliğinden uzak durun
• Düzenli egzersiz yapın (doktorunuzun önerdiği şekilde)
• Sağlıklı beslenin ve kilonuzu kontrol edin
• Solunum egzersizleri öğrenin (doktor veya fizyoterapist rehberliğinde)

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz nefes almayı kolaylaştıran inhaler ilaçlar (nefes açıcılar) reçete edebilir. Gerektiğinde alevlenmeleri tedavi etmek için kısa süreli ilaçlar kullanılabilir. Bazı hastalar düzenli oksijen tedavisine ihtiyaç duyabilir. Spesifik ilaç isimleri veya dozları burada belirtilmemiştir; doktorunuz size en uygun tedaviyi önerecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadir durumlarda, ileri evre KOAH’ta akciğer volüm küçültme cerrahisi veya nadiren akciğer nakli düşünülebilir, ancak bu gençler için oldukça istisnai bir durumdur.

Bu durumla yaşamak

KOAH ile yaşamak, nefes darlığını yönetmeyi ve alevlenmeleri önlemeyi gerektirir. Günlük aktiviteleri planlamak, enerjinizi korumak önemlidir. Yavaş ve düzenli hareket edin, dinlenme araları verin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içilmez, pasif sigara dumanından kaçının
• Ellerinizi sık yıkayarak enfeksiyonlardan korunun
• Grip ve zatürre aşılarını yaptırın (Sağlık Bakanlığı önerileri doğrultusunda)
• Stresten uzak durmaya çalışın, gevşeme teknikleri uygulayın

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme akciğer sağlığı için önemlidir. Bol sebze ve meyve tüketin. Nefes darlığına neden olmayan hafif egzersizler (yürüyüş gibi) kas gücünüzü korur. Egzersiz programınızı doktorunuzla planlayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

KOAH gibi kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, üzüntü veya yalnızlık hissine yol açabilir. Bu duygular normaldir. Duygularınızı ailenizle veya bir uzmanla paylaşmaktan çekinmeyin. Gerekirse psikolojik destek alabilirsiniz.

Önleme

Gençlerde KOAH tamamen önlenemeyebilir, ancak risk faktörlerinden kaçınmak (sigara dumanı, hava kirliliği) ve genetik yatkınlık varsa erken teşhis ile ilerlemesi yavaşlatılabilir.

Aşılar

Grip ve zatürre (pnömokok) aşıları, KOAH hastalarında enfeksiyon riskini azaltır. Sağlık Bakanlığı'nın aşı takvimine uygun olarak yaptırılması önerilir.

Tarama programları

Ailede alfa-1 antitripsin eksikliği öyküsü varsa genetik test yapılabilir. Belirtileriniz varsa doktorunuz gerekli testleri isteyecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık akciğer enfeksiyonu (zatürre, bronşit)
• Akciğer fonksiyonlarında hızlı ilerleyen kayıp
• Kalp sorunları (pulmoner hipertansiyon gibi)
• Aşırı kilo kaybı ve kas güçsüzlüğü

Uzun vadeli görünüm

KOAH tamamen iyileştirilemez, ancak uygun tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri ile belirtiler kontrol altına alınabilir ve kaliteli bir yaşam sürülebilir. Gençlerde erken tanı ve düzenli takip, hastalığın ilerlemesini yavaşlatır. Umut etmek için nedenler var; birçok kişi KOAH ile aktif ve üretken bir hayat yaşamaktadır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease (GOLD) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Solunum Araştırmaları Derneği (TÜSAD) ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.