Critical limb ischaemia awareness

Genel Bakış

Kritik bacak iskemisi (KBI), bacak atardamarlarının ileri derecede daralması veya tıkanması sonucu bacak dokularına yeterli kan gidememesi durumudur. Bu, bacakta şiddetli ağrı, yaralar ve doku ölümüne yol açabilir. Kısaca 'bacakta kan dolaşımının çok bozulması' olarak düşünülebilir.

Kritik bacak iskemisi nispeten nadir görülür ancak yaşlılarda, diyabet hastalarında ve sigara içenlerde daha sık rastlanır.

Genellikle 60 yaş üstü, diyabet, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol hastalığı olan ve sigara içen kişilerde görülür. Ayrıca erkeklerde kadınlara oranla biraz daha sıktır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bacakta veya ayakta istirahat halinde bile geçmeyen şiddetli ağrı
• Ayak veya parmaklarda iyileşmeyen yara veya ülser
• Ayak veya bacakta soğukluk hissi
• Etkilenen bacakta soluk veya mavimsi renk değişikliği
• Bacak kıllarında dökülme
• Ayak tırnaklarında kalınlaşma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda semptomlar daha belirsiz olabilir; ağrıya karşı duyarsızlık veya hareket kısıtlılığı ön planda olabilir.
• Diyabetli yaşlılarda yaralar fark edilmeyebilir, bu nedenle düzenli ayak kontrolü önemlidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Ateroskleroz (damar duvarında yağ ve kolesterol plaklarının birikmesi)
• Pıhtı atması (emboli) veya damar içi pıhtılaşma (tromboz)
• Damar iltihabı (vaskülit) gibi daha nadir durumlar

Risk faktörleri

• Sigara içmek (en önemli risk faktörü)
• Diyabet (şeker hastalığı)
• Yüksek tansiyon
• Yüksek kolesterol
• İleri yaş (60 yaş üstü)
• Obezite
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Ailede damar hastalığı öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bacakta istirahatte geçmeyen şiddetli ağrı varsa
• Ayak veya bacakta iyileşmeyen yara, siyahlaşma veya soğukluk varsa
• Yürümekte zorlanma ve ağrı nedeniyle uyuyamıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Diyabet veya damar hastalığı riskiniz varsa düzenli olarak ayak muayenesi yaptırın.
• Başka nedenlerle bile olsa her kontrolde bacak nabızlarınızı kontrol ettirin.

Tanı

Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler ve fizik muayene yapar, bacak nabızlarınızı kontrol eder. Ayak bileği-kol basınç indeksi (ABI) adı verilen basit bir test ile bacak kan akımınız değerlendirilir. Gerekirse ultrason, anjiyografi gibi görüntüleme yöntemleri kullanılır.

Yapılabilecek testler

• Ayak bileği-kol basınç indeksi (ABI) testi
• Doppler ultrasonografi (damarların ultrasonla görüntülenmesi)
• Bilgisayarlı tomografi anjiyografi veya manyetik rezonans anjiyografi (detaylı damar görüntüleme)
• Kan testleri (şeker, kolesterol, böbrek fonksiyonları)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle birkaç gün içinde tamamlanır. Fizik muayene ve ABI testi kolay ve ağrısızdır. Görüntüleme yöntemleri sırasında damar içine boya verilebilir; bu hafif bir ısı hissi yaratabilir. Sonuçlar netleştikten sonra tedavi planı doktorunuzla birlikte belirlenir.

Tedavi

Kritik bacak iskemisi tedavisinin amacı bacak kan akımını yeniden sağlamak, ağrıyı gidermek, yaraların iyileşmesini desteklemek ve bacak kaybını önlemektir. Tedavi yaşam tarzı değişiklikleri, ilaç tedavisi ve girişimsel işlemleri içerebilir.

Evde kişisel bakım

• Sigara ve tütün ürünlerinden kesinlikle uzak durun.
• Ayaklarınızı her gün kontrol edin ve nemlendirin.
• Rahat, sıkıştırmayan ayakkabılar giyin.
• Yaralara dokunmayın, bandajlamayın, doktor önerisi olmadan krem sürmeyin.
• Düzenli yürüyüş yapın (doktorunuzun önerdiği şekilde).

Tıbbi tedaviler

Tedavide kan akışını artırıcı ilaçlar (vazodilatatörler) ve pıhtılaşmayı önleyici ilaçlar kullanılabilir. Kolesterol ve tansiyon kontrolüne yönelik ilaçlar da sıklıkla eklenir. Doktorunuz size en uygun ilaç tedavisini düzenleyecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaç tedavisi yetersiz kaldığında anjiyoplasti (balonla damar açma) veya baypas cerrahisi (damar grefti) gibi girişimsel yöntemler uygulanabilir. Çok ileri vakalarda ampütasyon (bacak kesilmesi) gerekebilir, ancak bu son çaredir.

Bu durumla yaşamak

Kritik bacak iskemisi tanısı alan hastaların günlük yaşamı, ağrı ve yaralar nedeniyle kısıtlanabilir. Ağrıyla baş etmek, yara bakımına özen göstermek ve düzenli doktor kontrollerine gitmek önemlidir. Evde basit ayak bakımı alışkanlıkları kazanmak gerekir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yürüyüşe yavaş başlayıp zamanla süreyi artırın.
• Otururken bacaklarınızı uzatın, çok fazla bükmekten kaçının.
• Ayaklarınızı soğuktan ve sıcaktan koruyun.
• Tırnaklarınızı düz kesin, batmamasına dikkat edin.

Diyet ve egzersiz

Diyabet ve kolesterolü kontrol altında tutmak için sağlıklı beslenme (sebze, meyve, tam tahıl, sağlıklı yağlar) önerilir. Aşırı tuzdan kaçının. Hafif egzersiz (doktor onayıyla yürüyüş) bacak kan dolaşımına yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ağrı ve bacak kaybı korkusu kaygı, depresyon ve sosyal izolasyona yol açabilir. Duygularınızı ailenizle veya bir uzmanla paylaşmaktan çekinmeyin. Psikolojik destek almak iyileşme sürecini olumlu etkiler.

Önleme

Kritik bacak iskemisini tamamen önlemek mümkün olmasa da risk faktörlerini kontrol ederek hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilirsiniz. Sigarayı bırakmak, kan şekeri, tansiyon ve kolesterolü düzenli takip etmek en etkili önlemlerdir.

Tarama programları

Diyabet ve periferik arter hastalığı riski taşıyan bireylerde düzenli ABI testi ve ayak muayenesi yapılması önerilir. Risk faktörleriniz varsa yılda bir kez kontrol yaptırın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• İyileşmeyen yaralar (ülserler)
• Dokuda kangren (doku ölümü) gelişmesi
• Bacak ampütasyonu (kesilmesi)
• Yaşam kalitesinde ciddi düşüş

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve uygun tedavi ile kritik bacak iskemisinin ilerlemesi durdurulabilir ve birçok hasta bacaklarını kurtarabilir. Tedaviye uyum, yaşam tarzı değişiklikleri ve düzenli takip ile sonuçlar oldukça iyimserdir. Hiçbir zaman umudunuzu kaybetmeyin, her aşamada tıbbi yardım mevcuttur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.