Dialysis awareness for patients

Genel Bakış

Diyaliz, böbrekleriniz artık yeterince çalışamadığında kanınızı temizlemek için kullanılan bir tıbbi işlemdir. Böbrekleriniz vücudunuzdaki atık maddeleri ve fazla suyu süzerek idrarla atar. Diyaliz, bu işi yapay bir makine (hemodiyaliz) veya karın zarınız (periton diyalizi) aracılığıyla yapar. Diyaliz bir tedavi değildir, ancak böbrek yetmezliği olan kişilerin yaşamını sürdürmesine yardımcı olur.

Evet, böbrek yetmezliği dünyada milyonlarca insanı etkiler ve diyaliz bu hastalığın en yaygın tedavilerinden biridir.

Diyaliz, kronik böbrek hastalığının son evresine ulaşmış kişilerde uygulanır. Diyabet, yüksek tansiyon, bazı iltihaplı hastalıklar ve genetik faktörler böbrek yetmezliğine yol açabilir. Yaşlılar, ailesinde böbrek hastalığı olanlar ve şeker hastaları daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• Vücutta özellikle bacaklarda ve göz çevresinde şişlik (ödem)
• İdrar miktarında azalma veya hiç idrar çıkmaması
• Nefes darlığı
• Bulantı, kusma ve iştahsızlık

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme ve gelişme geriliği
• Kemik ağrıları
• Dikkat dağınıklığı ve okul başarısında düşüş

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler sıklıkla yaşlanmaya bağlanır ve gözden kaçabilir
• Kafa karışıklığı veya unutkanlık
• Düşme riskinde artış

Nedenler

Ana nedenler

• Kronik böbrek hastalığının son evreye ulaşması (glomerülonefrit gibi hastalıklar)
• Diyabet (şeker hastalığı) böbrek hasarına yol açar
• Uzun süreli kontrolsüz yüksek tansiyon

Risk faktörleri

• Diyabet veya yüksek tansiyon öyküsü
• Ailede böbrek hastalığı veya diyaliz öyküsü
• Obezite
• Sigara kullanımı
• Sık tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İdrar miktarınızda ciddi azalma veya tamamen kesilme
• Hızlı kilo alımı ve şişlikler
• Nefes darlığı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Daha önce böbrek hastalığı tanısı aldıysanız düzenli kontrollerinizi aksatmayın
• Yılda bir kez böbrek fonksiyon testi yaptırın

Tanı

Doktorunuz fizik muayene yapar ve böbrek fonksiyonlarınızı değerlendirmek için kan ve idrar tahlilleri ister. Böbrek yetmezliği tanısı konulduktan sonra diyalize başlama kararı birlikte verilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testi (kreatinin, BUN, elektrolitler)
• İdrar tahlili (protein veya kan varlığı)
• Böbrek ultrasonu (böbreklerin yapısını görmek için)
• Glomerüler filtrasyon hızı (GFR) hesaplaması

Randevunuzda neler beklenir

Diyalize başlamadan önce size bir vasküler erişim yolu (hemodiyaliz için) veya periton kateteri takılır. Bu küçük bir cerrahi işlemdir. Hemodiyaliz için genellikle haftada 3 kez, her seans 3-5 saat hastaneye gelmeniz gerekir. Periton diyalizi evde yapılabilir. Sağlık ekibiniz size nasıl yapılacağını öğretecektir.

Tedavi

Diyaliz, böbrek yetmezliğinin en yaygın tedavisidir. İki ana türü vardır: hemodiyaliz ve periton diyalizi. Ayrıca böbrek nakli de uygun hastalar için bir seçenektir. Diyaliz size sağlıklı bir yaşam sunmaz, ancak hayatta kalmanızı sağlar.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği sıvı kısıtlamasına uyun
• Tuz, potasyum ve fosfor içeren yiyecekleri sınırlayın
• Düzenli olarak diyaliz seanslarınıza gidin
• Ellerinizi sık sık yıkayın ve enfeksiyon belirtilerine karşı dikkatli olun

Tıbbi tedaviler

Diyaliz tedavisi, bir makine yardımıyla kanın filtrelenmesini (hemodiyaliz) veya karın zarı kullanılarak vücuttaki atıkların temizlenmesini (periton diyalizi) içerir. Ayrıca kan basıncını kontrol altında tutmak, kansızlığı düzeltmek ve kemik sağlığını korumak için çeşitli ilaçlar kullanılır. Doktorunuz size en uygun diyaliz türünü ve ilaç tedavisini önerecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Böbrek nakli, uygun donör bulunduğunda diyalize alternatif bir tedavidir. Nakil sonrası diyaliz ihtiyacı ortadan kalkar, ancak ömür boyu bağışıklık sistemini baskılayıcı ilaçlar kullanmanız gerekir.

Bu durumla yaşamak

Diyaliz alışkanlık gerektiren bir tedavidir. Haftalık programınıza diyaliz seanslarınızı yerleştirmeniz gerekir. Kendinizi yorgun hissedebilirsiniz, bu normaldir. Dinlenmeye ve enerjinizi korumaya özen gösterin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Diyet ve sıvı kısıtlamalarına uyun
• Sigara ve alkolden uzak durun
• Düzenli hafif egzersizler yapın (doktorunuz onaylarsa)
• Enfeksiyonlara karşı hijyeninize dikkat edin

Diyet ve egzersiz

Böbrek diyeti, tuz, potasyum, fosfor ve sıvı alımını sınırlar. Diyetisyeniniz size kişisel bir beslenme planı hazırlar. Egzersiz, haftada birkaç kez 20-30 dakika yürüyüş gibi hafif aktiviteler şeklinde olmalıdır. Ancak ağır egzersizden kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyaliz tedavisi psikolojik olarak zorlayıcı olabilir. Kaygı, üzüntü ve çaresizlik hissi yaşamanız doğaldır. Bu duygular hakkında doktorunuzla veya bir psikologla konuşmaktan çekinmeyin. Gerekirse bir kriz destek hattını arayarak yardım alabilirsiniz.

Önleme

Böbrek yetmezliğinin ilerlemesi, altta yatan nedenler kontrol edilerek yavaşlatılabilir. Kan basıncınızı ve kan şekerinizi düzenli kontrol ettirin. Sağlıklı beslenin, düzenli egzersiz yapın ve sigarayı bırakın. Ancak tamamen önlemek her zaman mümkün olmayabilir.

Aşılar

Böbrek hastaları için grip ve zatürre aşıları önerilir. Ayrıca hepatit B aşısı da yapılmalıdır. Aşı takviminiz için Sağlık Bakanlığı rehberine veya doktorunuza danışın.

Tarama programları

Risk grubundaysanız (diyabet, hipertansiyon, aile öyküsü) yılda bir kez böbrek fonksiyon testi yaptırmanız önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kanda biriken atıklar nedeniyle koma ve ölüm
• Kalp yetmezliği, sıvı yüklenmesi
• Kemik hastalıkları ve kırıklar

Uzun vadeli görünüm

Diyaliz tedavisi sayesinde böbrek yetmezliği olan kişiler uzun yıllar yaşayabilir. Tedavinize düzenli devam eder, sağlıklı beslenir ve doktor kontrollerinizi aksatmazsanız yaşam kaliteniz önemli ölçüde artar. Böbrek nakli de başarılı olduğunda diyaliz ihtiyacını tamamen ortadan kaldırabilir. Unutmayın, tıp her geçen gün ilerlemektedir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Uluslararası Nefroloji Derneği (ISN)

Yerel kuruluşlar

• Türk Nefroloji Derneği · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.