Endometriosis living in adults

Genel Bakış

Endometriozis, rahmin içini kaplayan dokuya (endometrium) benzeyen dokunun rahim dışında, genellikle yumurtalıklar, tüpler veya karın zarı gibi bölgelerde büyümesidir. Her ay bu doku kanar ancak vücuttan atılamaz, bu da iltihaplanma, ağrı ve yapışıklıklara yol açar.

Evet, endometriozis oldukça yaygındır. Doğurganlık çağındaki her 10 kadından yaklaşık 1'ini etkiler. Ancak birçok kişi belirtileri hafif olduğu için doktora başvurmaz, bu yüzden gerçek sayı daha yüksek olabilir.

Endometriozis en sık 25-40 yaş arası kadınlarda görülür. Ancak ergenlikten menopoza kadar her yaşta ortaya çıkabilir. Ailesinde endometriozis olan kadınlarda risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Adet döneminde şiddetli kasık ağrısı (birkaç gün sürebilir)
• Adet dışı dönemde de devam eden pelvik ağrı
• Cinsel ilişki sırasında ağrı
• Adet kanamasının çok fazla olması veya adet dönemleri arasında lekelenme
• İdrar yaparken veya dışkılarken ağrı
• Kısırlık (gebe kalmada zorluk)
• Kronik yorgunluk
• Sindirim sorunları (şişkinlik, ishal, kabızlık) adet döneminde daha belirgin

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Menopoz sonrası endometriozis belirtileri genellikle azalır, ancak hormon tedavisi alanlarda belirtiler devam edebilir.
• Yaşla birlikte ağrı daha az yoğun hale gelebilir, ancak yapışıklıklar veya kistler sorun yaratmaya devam edebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Endometriozisin kesin nedeni bilinmemektedir. En yaygın teori, adet kanının rahim dışına kaçarak (retrograd menstruasyon) endometrial hücrelerin karın boşluğuna yerleşmesidir.
• Bağışıklık sistemi sorunlarının, bu hücrelerin temizlenmesini engelleyebileceği düşünülmektedir.
• Genetik faktörler de rol oynar; ailede endometriozis öyküsü riski artırır.

Risk faktörleri

• Ailede (anne, kız kardeş) endometriozis öyküsü olması
• Hiç doğum yapmamış olmak
• Adet görmeye erken yaşta başlamak (12 yaşından önce)
• Sık ve uzun süren adet dönemleri (27 günden kısa döngü, 7 günden uzun kanama)
• Rahim veya genital sistemde doğuştan yapısal farklılıklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil durum olarak belirtilen belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın veya acile gidin.
• Adet ağrınız günlük yaşamınızı engelliyorsa (okula/işe gitmek, sosyal aktiviteler) doktora başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Adet dönemleriniz düzenli olarak ağrılıysa ve ağrı kesicilere rağmen geçmiyorsa
• Cinsel ilişki sırasında ağrı yaşıyorsanız
• 1 yıldır korunmasız ilişkiye rağmen gebe kalamadıysanız (kısırlık şüphesi)
• Ailenizde endometriozis varsa ve belirtileriniz varsa

Tanı

Endometriozis tanısı koymak için doktorunuz önce tıbbi öykünüzü dinler ve pelvik muayene yapar. Kesin tanı koymak için genellikle laparoskopi adı verilen bir cerrahi işlem gerekir. Laparoskopi, karın duvarından küçük bir kesi yapılarak kameralı bir aletle karın içine bakılmasıdır.

Yapılabilecek testler

• Pelvik muayene (rahim ve yumurtalıkların elle kontrolü)
• Ultrason (vajinal veya karın üzerinden yapılır, kistleri gösterebilir)
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR) (daha ayrıntılı görüntüleme)
• Laparoskopi (kesin tanı ve bazen aynı anda tedavi için yapılır)
• Kan testleri (CA-125 gibi belirteçler yardımcı olabilir, ancak tek başına tanı koydurmaz)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci zaman alabilir. Önce aile hekiminize veya bir kadın hastalıkları uzmanına (jinekolog) başvurursunuz. Doktorunuz size belirtilerinizi sorar, muayene yapar ve gerekli tetkikleri ister. Laparoskopi planlanırsa hastanede kısa süreli bir yatış gerekebilir. Tanı konulduktan sonra doktorunuz sizinle tedavi seçeneklerini konuşacaktır.

Tedavi

Endometriozisin kesin bir tedavisi yoktur, ancak belirtileri kontrol altına almak ve yaşam kalitesini artırmak için birçok yöntem vardır. Tedavi kişiye özeldir; yaşınıza, belirtilerinizin şiddetine ve çocuk sahibi olma isteğinize bağlı olarak değişir.

Evde kişisel bakım

• Adet ağrısı için bel bölgesine sıcak su torbası koymak veya ılık banyo yapmak
• Düzenli egzersiz (yürüyüş, yüzme, yoga gibi hafif aktiviteler)
• Stres yönetimi için nefes egzersizleri veya meditasyon
• Ağrı kesiciler (doktor önerisiyle, reçetesiz satılan basit ağrı kesiciler kullanılabilir)
• Beslenmede anti-enflamatuar gıdaları artırmak (meyve, sebze, balık gibi)

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, hormon seviyelerini etkileyerek endometriozis dokusunun büyümesini durdurmaya yönelik ilaçlar önerebilir. Bunlar doğum kontrol hapları, hormon salgılayan rahim içi araçlar (spiral) veya diğer hormon düzenleyiciler olabilir. Ağrı kesici ilaçlar da semptomları hafifletmek için kullanılır. Tedaviye başlamadan önce doktorunuz seçenekleri size detaylıca anlatacaktır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaç tedavisi yetersiz kaldığında veya kısırlık gibi sorunlar varsa cerrahi düşünülebilir. Laparoskopi ile endometriozis odakları çıkarılabilir. Gerekli durumlarda daha kapsamlı cerrahi (örneğin bir yumurtalığın alınması) yapılabilir. Cerrahi sonrası belirtiler tekrarlayabilir, uzun süreli tedavi planı önemlidir.

Bu durumla yaşamak

Endometriozis ile yaşamak bazen zor olsa da, belirtileri yöneterek aktif bir hayat sürmek mümkündür. Ağrılı günlerinizde dinlenmeye zaman ayırın, iş ve okul programınızı buna göre düzenleyin. Doktorunuzla düzenli iletişim halinde olun ve tedavi planınıza sadık kalın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku düzeni oluşturun, yorgunluk ağrıyı artırabilir.
• Stresi azaltmak için hobiler edinin, sosyal destek alın.
• Ağrı günlerinde sıcak uygulama yapın.
• Egzersizi günlük rutininize ekleyin (haftada 3-4 kez 30 dakika yürüyüş).

Diyet ve egzersiz

Beslenmede işlenmiş gıdalardan, aşırı şeker ve kırmızı etten kaçınmak; bol sebze, meyve, tam tahıl ve omega-3 kaynağı balık tüketmek iltihabı azaltmaya yardımcı olabilir. Egzersiz, ağrıyı hafifletir ve genel sağlığı destekler, ancak aşırı zorlayıcı aktivitelerden kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ağrı ve kısırlık gibi sorunlar kaygı, depresyon ve çaresizlik hissine yol açabilir. Bu duygular normaldir. Bir psikolog veya psikiyatristten destek almak, size ve yakınlarınıza iyi gelebilir. Unutmayın, yalnız değilsiniz.

Önleme

Endometriozisin önlenmesi şu an için mümkün değildir. Ancak erken tanı ve uygun tedavi ile belirtiler kontrol altına alınabilir ve komplikasyonlar azaltılabilir. Sağlıklı yaşam tarzı ve düzenli doktor kontrolleri faydalı olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kronik (uzun süreli) pelvik ağrı
• Kısırlık (gebe kalamama)
• Yumurtalıklarda kist (endometrioma) oluşumu
• Karın içi yapışıklıklar (organların birbirine yapışması)
• Bağırsak ve idrar yolları sorunları (ciddi vakalarda)

Uzun vadeli görünüm

Endometriozis kronik bir hastalık olmasına rağmen, çoğu kadın tedavi ile belirtilerini kontrol altına alabilir ve kaliteli bir yaşam sürdürebilir. Kısırlık sorunu yaşayanlar için yardımcı üreme teknikleri (tüp bebek gibi) mevcuttur. Umut verici gelişmeler sayesinde yeni tedavi seçenekleri de araştırılmaktadır. Doktorunuzla düzenli iletişim ve tedaviye uyum başarıyı artırır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.