Endometriosis living in children

Genel Bakış

Endometriozis, rahim içini döşeyen dokuya benzer bir dokunun rahim dışında, genellikle yumurtalıklar, tüpler ve karın içi zarlar gibi bölgelerde büyümesidir. Bu doku her adet döneminde kanar ve ağrıya, iltihaba ve zamanla yapışıklıklara neden olabilir. Ergenlik dönemindeki kızlarda da görülebilir.

Endometriozis, doğurganlık çağındaki her 10 kadından yaklaşık 1'ini etkiler. Ergenlerde tam sıklığı bilinmemekle birlikte, kronik karın ağrısı çeken genç kızlarda daha sık görüldüğü düşünülmektedir.

Çoğunlukla adet görmeye başlamış genç kızları ve genç kadınları etkiler. Nadiren adet öncesi dönemde de başlayabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Adet döneminde şiddetli kramp tarzında ağrı
• Karın, kasık veya bel bölgesinde sürekli veya aralıklı ağrı
• Adet kanamasının yoğun veya uzun sürmesi
• Ağrılı idrar yapma veya dışkılama (özellikle adet döneminde)
• Yorgunluk ve halsizlik hissi
• Bazı gençlerde cinsel ilişki sırasında ağrı (cinsel aktifse)

Çocuklarda belirtiler

• Ergenlerde belirtiler daha çok adet dönemi dışında hafif sürekli karın ağrısı olarak kendini gösterebilir.
• Okul devamsızlığına yol açacak kadar şiddetli ağrı atakları yaşanabilir.
• Ağrı bazen tek taraflı olabilir ve büyüme ağrısı ile karıştırılabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Kesin nedeni bilinmemektedir.
• En yaygın kuram 'retrograd menstruasyon'dur: adet kanının bir kısmının tüpler yoluyla karın boşluğuna geri kaçması.
• Bağışıklık sisteminin bu kaçan hücreleri temizleyememesi rol oynayabilir.
• Ailesel yatkınlık (genetik faktörler) etkili olabilir.

Risk faktörleri

• Ailede endometriozis öyküsü (anne, teyze, abla gibi)
• Erken yaşta adet görmeye başlama (11 yaşından önce)
• Adet dönemlerinin sık veya uzun sürmesi
• Doğuştan rahim veya tüp yapısında anormallikler (nadir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil durum olarak belirtilen belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Ani ve şiddetli karın ağrısı ile birlikte kusma, ateş veya bayılma varsa.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Adet sancıları giderek şiddetleniyor ve okul/yaşam kalitenizi etkiliyorsa bir sağlık kuruluşuna başvurun.
• Adet dönemleri dışında da tekrarlayan karın ağrınız varsa.
• Aile hekiminize veya bir kadın hastalıkları uzmanına (jinekolog) danışın.

Tanı

Endometriozis tanısı koymak için öncelikle belirtiler ve tıbbi öykü değerlendirilir. Ergenlerde fizik muayene genellikle yeterli olmayabilir; tanıyı kesinleştirmek için görüntüleme yöntemleri ve bazen ameliyat gerekir.

Yapılabilecek testler

• Pelvik (karın alt bölgesi) ultrason: Yumurtalıklardaki endometriozis kistlerini (çikolata kisti) gösterebilir.
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR): Daha ayrıntılı görüntü sağlar.
• Laparoskopi: Göbek deliğinden ince bir kamera ile karın içine bakılması. Bu yöntem tanıyı kesinleştiren en güvenilir yöntemdir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz öncelikle şikayetlerinizi dinleyecek ve gerekli muayeneyi yapacaktır. Ultrason gibi ağrısız bir görüntüleme ile başlanır. Kesin tanı için laparoskopi önerilebilir; bu işlem genel anestezi altında yapılır, aynı anda tanıya yönelik tedavi de uygulanabilir.

Tedavi

Tedavinin amacı ağrıyı azaltmak, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak ve yaşam kalitesini artırmaktır. Her hasta için tedavi farklılık gösterir. Ergenlerde tedavi seçenekleri genellikle daha dikkatli seçilir.

Evde kişisel bakım

• Sıcak su torbası veya ılık banyo ile karın bölgesine sıcak uygulama yapmak ağrıyı hafifletebilir.
• Hafif egzersizler (yürüyüş, yoga, yüzme) ağrıyı azaltmaya yardımcı olabilir.
• Yeterli uyumak ve stresten uzak durmaya çalışmak önemlidir.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz ağrı kesiciler (steroid olmayan antiinflamatuar ilaçlar) önerebilir. Hormonal tedaviler (doğum kontrol hapları gibi) adet döngüsünü düzenleyerek ağrıyı azaltır. Ergenlerde kullanılan hormonal tedaviler, büyüme ve gelişmeyi etkilemeyecek şekilde seçilir. Tedavi seçeneği doktor tarafından kişiye özel belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaçlara yanıt alınamayan veya yumurtalık kistleri gibi komplikasyonlar gelişen durumlarda laparoskopik cerrahi ile endometriozis odakları temizlenebilir. Cerrahi sonrası tedaviye devam edilmesi gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

Endometriozis kronik bir durumdur; ancak uygun tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle belirtiler kontrol altına alınabilir. Ağrılı günlerde dinlenmek, okulda veya işte mola vermek önemlidir. Planlı bir günlük rutin oluşturmak yardımcı olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapmak (haftada en az 3 gün 30 dakika)
• Stresi yönetmek için meditasyon, nefes egzersizleri veya hobiler edinmek
• Düzenli uyku alışkanlığı (gecede 8-10 saat)
• Adet takvimi tutarak belirtileri ve ağrı günlerini kaydetmek

Diyet ve egzersiz

Antiinflamatuar (iltihap giderici) beslenme önerilebilir: bol sebze, meyve, tam tahıllar, sağlıklı yağlar (zeytinyağı, balık). İşlenmiş gıdalar, şeker ve kırmızı etin azaltılması faydalı olabilir. Egzersiz, kasları güçlendirir ve kan dolaşımını artırarak ağrıyı hafifletebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ağrı ve belirsizlik, kaygı ve depresyona yol açabilir. Ergenlik döneminde bu durum daha zorlayıcı olabilir. Duygularınızı aileniz veya güvendiğiniz bir yetişkinle paylaşmak önemlidir. Gerekirse bir psikolog veya danışmandan destek almak faydalıdır.

Önleme

Endometriozisi tamamen önlemenin bilinen bir yolu yoktur. Ancak erken belirtileri fark edip tedaviye başlamak, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilir ve yaşam kalitesini artırabilir.

Tarama programları

Toplumda tarama yöntemi önerilmemektedir. Ailede endometriozis öyküsü olan genç kızların, adet dönemi ağrıları konusunda dikkatli olmaları ve şikayetlerinde doktora başvurmaları önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kronik ağrıya bağlı yaşam kalitesinde düşüş ve okul devamsızlığı
• Yumurtalıklarda endometrioma (çikolata kisti) oluşumu
• Karın içinde yapışıklıklar (adhezyonlar) ve skar dokusu
• İlerleyen yaşlarda doğurganlık sorunları (infertilite)

Uzun vadeli görünüm

Endometriozis tedavi edilebilir bir hastalıktır. Ergenlikte başlayan olgularda uygun tedavi ile belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Çoğu genç kız, tedavi ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle normal bir hayat sürdürebilir. Umutlu olmak ve sağlık ekibinizle işbirliği yapmak önemlidir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Endometriosis Foundation of America
• Endometriosis UK

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.