Endometriosis living in older adults

Genel Bakış

Endometriosis (rahim iç tabakasına benzer dokunun rahim dışında büyümesi) genellikle doğurganlık çağındaki kadınlarda görülür. Ancak menopoz sonrası da devam edebilir veya yeni başlayabilir. Vücutta bu dokunun bulunduğu yerlerde iltihaplanma, ağrı ve yapışıklıklara yol açabilir.

Endometriozis, doğurganlık çağındaki her 10 kadından yaklaşık 1'inde görülür. Menopoz sonrası dönemde ise daha az yaygındır, ancak bazı kadınlarda belirtiler devam edebilir.

Endometriozis en sık 25-35 yaş arası kadınları etkiler. Ancak genç kızlarda ve menopoz sonrası kadınlarda da görülebilir. İleri yaşta endometriozis genellikle daha önce teşhis konmuş veya tedavi edilmiş olanlarda devam eder.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Adet döneminde şiddetli kasık ağrısı
• Adet dışı dönemde de pelvik ağrı
• Aşırı veya düzensiz kanama
• Cinsel ilişki sırasında ağrı
• Kabızlık, ishal, şişkinlik gibi bağırsak sorunları
• İdrar yaparken ağrı
• Yorgunluk

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Menopoz sonrası ağrının azalması veya tamamen kaybolması yaygındır, ancak bazı kadınlarda ağrı devam eder.
• Kronik pelvik ağrı (sürekli alt karın bölgesinde ağrı) yaşanabilir.
• Yumurtalık kistleri (endometrioma) menopoz sonrası da büyüyebilir ve ağrıya neden olabilir.
• Hormon tedavisi kullanmayanlarda belirtiler yeniden ortaya çıkabilir.
• Yapışıklıklara bağlı bağırsak veya idrar yolu sorunları görülebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Endometriozisin kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir. En yaygın teori, adet kanının geriye doğru tüplerden karın boşluğuna kaçmasıdır (retrograd menstruasyon).
• Bir diğer teori, bağışıklık sisteminin bu yanlış yerleşmiş dokuyu temizleyememesidir.
• Genetik yatkınlık da rol oynayabilir; ailede endometriozis öyküsü riski artırır.

Risk faktörleri

• Erken yaşta adet görmeye başlamak (12 yaşından önce)
• Kısa adet döngüleri (27 günden kısa)
• Uzun süren adet kanamaları (7 günden fazla)
• Hiç doğum yapmamış olmak
• Rahim veya rahim ağzında doğuştan gelen yapısal sorunlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani başlayan ve dayanılmaz karın ağrısı
• Yüksek ateşle birlikte karın ağrısı
• Şiddetli kanama (saatte bir ped veya tampon değiştirmeyi gerektirecek kadar)
• Bayılma hissi veya baş dönmesi

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Adet dönemlerinizde ağrı günlük hayatınızı etkiliyorsa
• Cinsel ilişki sırasında ağrı yaşıyorsanız
• Kronik pelvik ağrınız varsa
• Bağırsak veya idrar yolu şikayetleriniz adet döngünüzle ilişkiliyse

Tanı

Endometriozis tanısı koymak genellikle zaman alabilir. Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler ve jinekolojik muayene yapar. Kesin tanı için genellikle görüntüleme yöntemleri ve laparoskopi adı verilen bir ameliyat gerekir.

Yapılabilecek testler

• Pelvik muayene (doktorun eliyle rahim ve yumurtalıkları kontrol etmesi)
• Ultrason (karından veya vajinadan yapılan ses dalgası ile görüntüleme)
• MR (manyetik rezonans görüntüleme, detaylı doku görüntüsü)
• Laparoskopi (karından küçük bir kesiyle kameralı cihazla içerinin görülmesi, kesin tanı yöntemi)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde birden fazla doktora gitmeniz gerekebilir. Ultrason ve MR gibi testler ağrısızdır. Laparoskopi genel anestezi altında yapılır ve genellikle aynı gün taburcu olabilirsiniz. Tanı konulduktan sonra tedavi planı kişiselleştirilir.

Tedavi

Endometriozisin tedavisi belirtilerinize, yaşınıza ve hastalığın yaygınlığına göre değişir. Tedavinin amacı ağrıyı azaltmak, yapışıklıkları önlemek ve yaşam kalitesini artırmaktır. Menopoz sonrası dönemde tedavi seçenekleri farklılık gösterebilir.

Evde kişisel bakım

• Sıcak su torbası veya sıcak banyo kasık ağrısına iyi gelebilir.
• Hafif egzersiz (yürüyüş, yüzme) ağrıyı azaltabilir.
• Yeterli uyku ve dinlenme önemlidir.
• Stres yönetimi için nefes egzersizleri veya meditasyon deneyebilirsiniz.
• Beslenmenize dikkat etmek (işlenmiş gıdalardan kaçınmak) bazı kadınlarda faydalı olabilir.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz ağrı kesiciler, hormon düzenleyici ilaçlar veya doğum kontrol hapları önerebilir. Menopoz sonrası dönemde bazen hormon replasman tedavisi kullanılıyorsa ayarlamalar yapılabilir. Bu ilaçların hepsi reçete ile alınır ve doktor kontrolünde kullanılmalıdır. Kendi başınıza ilaç kullanmayınız.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaç tedavisine yanıt alınamayan, şiddetli ağrısı olan veya büyük kistleri bulunan hastalarda laparoskopik cerrahi düşünülebilir. Bu ameliyatla endometriozis odakları temizlenir ve yapışıklıklar açılır. Nadiren, ileri vakalarda rahim ve yumurtalıkların alınması gerekebilir. Cerrahi kararı mutlaka doktorunuzla birlikte verilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Endometriozis ile yaşamak bazen zor olabilir. Ağrılı dönemlerde iş veya sosyal hayatınız etkilenebilir. Kendinize karşı sabırlı olun. Ağrı günlüğü tutarak hangi durumların ağrınızı tetiklediğini fark edebilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapın (yürüyüş, pilates gibi düşük etkili aktiviteler).
• Sağlıklı ve dengeli beslenmeye özen gösterin (bol sebze, meyve, tam tahıl).
• Stresten uzak durmaya çalışın; yoga veya meditasyon faydalı olabilir.
• Sigara ve alkolden kaçının.
• Uyku düzeninize dikkat edin, yetersiz uyku ağrıyı artırabilir.

Diyet ve egzersiz

Bazı araştırmalar, anti-enflamatuar beslenmenin (işlenmiş gıdalar, kırmızı et, süt ürünlerini azaltmak; zerdeçal, zencefil gibi baharatları artırmak) endometriozis belirtilerini hafifletebileceğini göstermektedir. Ancak kesin bir diyet yoktur, kişisel denemelerle size iyi geleni bulabilirsiniz. Egzersiz, kan dolaşımını artırarak ağrıyı azaltabilir ve ruh halinizi iyileştirebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ağrı ve belirsizlik kaygı, depresyon ve yorgunluğa yol açabilir. Üzgün veya çaresiz hissetmek normaldir. Bu duygularınızı doktorunuzla veya bir psikologla paylaşmaktan çekinmeyin. Kendinizi yalnız hissetmeyin; destek almak önemlidir.

Önleme

Endometriozisi tamamen önlemek mümkün değildir. Ancak erken tanı ve tedavi, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilir ve komplikasyon riskini azaltabilir. Hormonal doğum kontrol yöntemleri bazı kadınlarda koruyucu etki gösterebilir.

Tarama programları

Endometriozis için rutin bir tarama testi yoktur. Belirtileriniz varsa doktorunuza başvurmanız en iyi yaklaşımdır. Düzenli jinekolojik kontroller, erken teşhise yardımcı olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kronik pelvik ağrı yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürebilir.
• Yumurtalıklarda endometrioma adı verilen çikolata kistleri oluşabilir.
• Bağırsak ve idrar yollarında yapışıklıklar meydana gelebilir.
• Doğurganlık çağındaki kadınlarda kısırlığa yol açabilir.
• Nadir durumlarda bağırsak tıkanıklığı gibi ciddi sorunlar görülebilir.

Uzun vadeli görünüm

Endometriozis tedavi edilebilir bir hastalıktır. Belirtileriniz menopoz sonrası genellikle hafifler. Uygun tedavi ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle ağrınız kontrol altına alınabilir ve günlük aktivitelerinize devam edebilirsiniz. Düzenli doktor takibi ile komplikasyon riski en aza indirilir. Umutlu olun, birçok kadın bu hastalıkla başarılı bir şekilde yaşamaktadır.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Endometriozis ve Adenomyozis Derneği (Türkiye) · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.