Endometriosis living in teenagers

Genel Bakış

Endometriozis, rahmin içini döşeyen dokuya benzer bir dokunun rahim dışında, genellikle yumurtalıklar, tüpler ve karın içi zar gibi bölgelerde büyümesidir. Bu doku her adet döngüsünde kanar ve ağrıya, iltihaplanmaya yol açar. Genç kızlarda bu durum günlük yaşamı etkileyebilir.

Endometriozisin her 10 kadından 1'ini etkilediği düşünülmektedir. Ancak ergenlerde tam sayı bilinmemektedir çünkü birçok genç kız yaşadığı şikayetleri doktora söylemez.

Genellikle ilk adetten sonra başlar ve ergenlik çağındaki kızları etkileyebilir. Ailede endometriozis öyküsü olanlarda daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Adet döneminde şiddetli kramp tarzı ağrı (günlük aktiviteleri engelleyen)
• Adet dönemi dışında da alt karın veya bel bölgesinde ağrı
• Cinsel ilişki sırasında ağrı (ergenlerde nadir olsa da olabilir)
• Bağırsak hareketleri veya idrar yaparken ağrı
• Ağır adet kanaması (ped/tampon sık değiştirme gerektiren)
• Kronik yorgunluk
• Şişkinlik, mide bulantısı, ishal veya kabızlık

Çocuklarda belirtiler

• Yukarıdaki belirtilere ek olarak, ergenlerde sık sık okula gidememe, spora katılamama gibi sosyal etkilenmeler olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Kesin nedeni bilinmemekle birlikte, en yaygın teori 'retrograd menstruasyon'dur. Bu, adet kanının rahimden tüplere ve karın boşluğuna geri kaçmasıdır.
• Bağışıklık sistemi sorunları (vücudun yanlış yerde büyüyen dokuyu temizleyememesi)
• Genetik yatkınlık (ailede endometriozis olması riski artırır)

Risk faktörleri

• Ailede (anne, teyze, kız kardeş) endometriozis öyküsü
• Erken yaşta (11 yaşından önce) adet görmeye başlamak
• Kısa adet döngüleri (27 günden kısa)
• Uzun süren veya ağır adet kanamaları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil durum belirtileri varsa hemen 112'yi arayın veya acil servise gidin.
• Adet ağrısı nedeniyle bulantı, kusma veya bayılma oluyorsa.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Adet sancıları derslere, sosyal etkinliklere katılımı engelliyorsa
• Ağrı kesiciler (örneğin ibuprofen gibi) adet ağrısını hafifletmiyorsa
• Adet düzensizliği veya çok ağır kanama varsa
• Ailenizde endometriozis öyküsü varsa ve şikayetleriniz başladıysa

Tanı

Doktor öncelikle şikayetlerinizi ve tıbbi geçmişinizi dinler. Fizik muayene yapabilir (gerekirse). Daha sonra sizi bir kadın hastalıkları uzmanına (jinekolog) yönlendirebilir. Kesin tanı genellikle 'laparoskopi' adı verilen küçük bir cerrahi işlemle konulur.

Yapılabilecek testler

• Ultrason (karın veya vajinal ultrasan) – yumurtalık kistlerini veya endometrioma adı verilen kistleri görmek için
• MRI (manyetik rezonans görüntüleme) – detaylı görüntüleme için
• Laparoskopi – göbek deliğinden küçük bir kamera ile karın içine bakılması; şüpheli dokudan biyopsi alınarak kesin tanı konur

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci biraz zaman alabilir. Belirtilerinizi ayrıntılı olarak anlatmanız çok önemli. Doktorunuz sizi dinleyecek, gerekli tetkikleri isteyecek ve doğru teşhis için adımları atacaktır. Endişelenmeyin, bu süreçte yanınızdayız.

Tedavi

Endometriozisin tam tedavisi yoktur, ancak belirtileri kontrol altına almak ve yaşam kalitesini artırmak için birçok seçenek vardır. Tedavi kişiye özeldir; doktorunuz size en uygun planı önerecektir.

Evde kişisel bakım

• Sıcak su torbası veya ılık banyo karın ağrısını hafifletebilir.
• Hafif egzersiz (yürüyüş, yoga, yüzme) ağrıyı azaltmaya yardımcı olabilir.
• Yeterli uyku ve dinlenme önemlidir.
• Stresi azaltacak aktiviteler (müzik, hobi, derin nefes) yapın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz ağrıyı hafifletmek için reçetesiz veya reçeteli ağrı kesiciler (örneğin ibuprofen gibi ilaçlar) önerebilir. Hormonal tedaviler – doğum kontrol hapları, hormonlu rahim içi araç veya diğer hormon düzenleyiciler – adet döngüsünü kontrol ederek belirtileri hafifletebilir. Bu ilaçların adını ve dozunu doktorunuz belirleyecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Eğer ilaçlar ve diğer yöntemler yeterli gelmezse, laparoskopi ile endometriozis dokuları çıkarılabilir. Ancak bu işlem ergenlerde ilk seçenek değildir; genellikle şiddetli vakalarda düşünülür.

Bu durumla yaşamak

Adet dönemlerinizi takip edin ve ağrı olacağını bildiğiniz günler için önceden hazırlık yapın. Okulda veya dışarıdayken yedek ağrı kesici, ped ve sıcak su torbası bulundurun. Öğretmenlerinize ve arkadaşlarınıza durumunuzu anlatmaktan çekinmeyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapın (yürüyüş, bisiklet, yüzme gibi orta düzey aktiviteler).
• Uyku düzeninize dikkat edin (her gece en az 8-9 saat uyuyun).
• Stresi yönetmek için günlük tutmak, meditasyon veya nefes egzersizleri deneyin.

Diyet ve egzersiz

Anti-enflamatuar beslenme önerilir: bol sebze, meyve, tam tahıl, sağlıklı yağlar (zeytinyağı, balık). Hazır gıdalar, kafein, şekerli ve yağlı yiyecekler sınırlanmalıdır. Egzersiz düzenli olarak yapıldığında ağrıyı azaltabilir ve ruh halinizi iyileştirebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli ağrı ve belirsizlik kaygı, üzüntü veya sosyal izolasyona yol açabilir. Bu duygular normaldir. Lütfen güvendiğiniz bir yetişkinle (aile, okul rehber öğretmeni) konuşun. İhtiyacınız olursa bir ruh sağlığı uzmanından destek almaktan çekinmeyin.

Önleme

Endometriozisi tamamen önlemek mümkün değildir. Ancak erken belirtileri fark etmek, sağlıklı yaşam alışkanlıkları edinmek ve düzenli doktor kontrolleri ile hastalığın etkileri azaltılabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kronik pelvik ağrı (uzun süreli karın ağrısı)
• Yumurtalık kistleri (endometrioma) oluşumu
• Yapışıklıklar (karın içi organların birbirine yapışması)
• Gelecekte doğurganlık sorunları (ancak endometriozisi olan birçok kadın sağlıklı çocuk sahibi olabilmektedir)

Uzun vadeli görünüm

Endometriozis kronik bir durumdur ancak uygun tedavi ve yaşam tarzı düzenlemeleri ile belirtiler kontrol altına alınabilir. Ergenlikte başlayan endometrioziste erken tanı ve multidisipliner yaklaşım sayesinde çoğu genç kız normal bir yaşam sürebilir, hedeflerine ulaşabilir. Umutlu olun, yalnız değilsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.