Endometriosis pain

Genel Bakış

Endometriosis (okunuşu: endo-met-ri-o-sis), rahim içini döşeyen dokuya benzeyen bir dokunun rahim dışında, genellikle yumurtalıklar, tüpler, bağırsaklar veya mesane gibi bölgelerde büyümesi durumudur. Bu doku her adet döngüsünde kalınlaşır, parçalanır ve kanar, ancak vücuttan atılamaz. Bu durum iltihaplanmaya, yapışıklıklara ve şiddetli ağrıya yol açar.

Evet, endometriosis oldukça yaygındır. Doğurganlık çağındaki her 10 kadından yaklaşık 1'ini etkilediği tahmin edilmektedir.

Endometriosis en sık 25-40 yaş arası kadınlarda görülür. Ancak ergenlikten menopoza kadar her yaşta ortaya çıkabilir. Ailesinde endometriosis olanlarda risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Adet döneminde şiddetli kramp benzeri ağrı (dismenore)
• Adet öncesi ve sırasında bel ve karın ağrısı
• Cinsel ilişki sırasında veya sonrasında ağrı
• Adet düzensizlikleri, aşırı kanama veya ara kanamalar
• Kronik (uzun süreli) pelvik ağrı
• Bağırsak hareketleri veya idrar yaparken ağrı
• Yorgunluk, bulantı, şişkinlik

Çocuklarda belirtiler

• Ergenlikten itibaren şiddetli ve günlük yaşamı etkileyen adet sancıları
• Okula devamsızlığa neden olan ağrı
• Adet dönemi dışında da pelvik ağrı
• Sindirim sorunları (ishal, kabızlık)
• Yorgunluk
• Tanı konmamış olabilir, çocuklarda da endometriosis görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Menopoza yaklaşırken ağrı azalabilir ancak tamamen kaybolmayabilir.
• Hormon tedavisi kullananlarda ağrı geri dönebilir.
• Kronik pelvik ağrı ve yorgunluk devam edebilir.
• Rahim ve yumurtalık cerrahisi geçirenlerde şikayetler değişebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Endometriosisin kesin nedeni bilinmemektedir.
• Retrograd menstrüasyon (adet kanının bir kısmının fallop tüplerinden karın boşluğuna geri akması) en yaygın teoridir.
• Bağışıklık sistemi sorunları vücudun yanlış yerde büyüyen dokuyu temizleyememesine neden olabilir.
• Genetik faktörler (ailede görülmesi riski artırır).
• Çevresel faktörler (toksinler) ve hormonal dengesizlikler de rol oynayabilir.

Risk faktörleri

• Ailede endometriosis öyküsü (anne, kız kardeş, teyze)
• Hiç doğum yapmamış olmak
• Adet döngüsünün kısa olması (27 günden az) ve adet kanamasının uzun sürmesi (7 günden fazla)
• Erken yaşta adet görmeye başlamak (11 yaşından önce)
• Rahim veya üreme sistemi anomalileri
• Bağışıklık sistemini etkileyen hastalıklar (örneğin lupus, romatoid artrit)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Adet ağrınız günlük aktivitelerinizi engelliyorsa
• Ağrı kesiciler işe yaramıyorsa
• Cinsel ilişki sırasında veya sonrasında ağrınız varsa
• Adet düzensizliği, ara kanama veya aşırı kanamanız varsa
• Kısırlık (çocuk sahibi olamama) sorunu yaşıyorsanız
• Kronik pelvik ağrınız varsa ve nefes darlığı gibi acil belirtiler yoksa en kısa sürede doktora başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yıllık jinekolojik muayene sırasında ağrı şikayetlerinizi mutlaka belirtin.
• Adet ağrıları zamanla değişiyorsa veya artıyorsa bir uzmana danışın.
• Endometriosis tanısı aldıysanız düzenli kontrollerinizi ihmal etmeyin.

Tanı

Endometriosis teşhisi genellikle hikaye, jinekolojik muayene ve bazı görüntüleme testleri ile konur. Kesin tanı için laparoskopi adı verilen bir ameliyat gerekebilir.

Yapılabilecek testler

• Pelvik muayene (rahim, yumurtalıklar ve çevre dokuların elle kontrolü)
• Ultrason (karın veya vajinal prob ile yapılan görüntüleme)
• MR (manyetik rezonans görüntüleme) daha ayrıntılı bilgi verebilir.
• Laparoskopi: Karında küçük bir kesiden kameralı bir aletle karın içine bakılması ve şüpheli dokulardan biyopsi (doku örneği) alınması işlemidir. Bu, kesin tanı koydurtur.
• Kan testleri (CA-125 gibi) yardımcı olabilir ancak tek başına tanı koydurmaz.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz önce semptomlarınızı ayrıntılı olarak dinleyecek ve bir jinekolojik muayene yapacaktır. Gerekirse ultrason veya MR istenir. Tanı koymak genellikle zaman alabilir. Laparoskopi planlanırsa, işlem hastanede genel anestezi altında yapılır ve aynı gün taburcu olabilirsiniz. Teşhis sonrası doktorunuz tedavi seçeneklerini sizinle birlikte değerlendirir.

Tedavi

Endometriosis tedavisinde amaç ağrıyı kontrol altına almak, semptomları hafifletmek ve doğurganlık isteği varsa buna yardımcı olmaktır. Tedavi kişiye özeldir; ağrının şiddetine, hastalığın yaygınlığına, yaşınıza ve çocuk sahibi olma planlarınıza göre değişir.

Evde kişisel bakım

• Sıcak su torbası veya sıcak banyo kasları gevşeterek ağrıyı azaltabilir.
• Düzenli egzersiz (yürüyüş, yüzme, yoga) kan akışını artırır ve ağrıyı hafifletebilir.
• Stres yönetimi (meditasyon, derin nefes alma) ağrı algısını azaltabilir.
• Yeterli uyku ve dinlenme vücudun iyileşmesine yardımcı olur.
• Ağrıyı tetikleyen yiyeceklerden (işlenmiş gıdalar, kafein, alkol) kaçınmak faydalı olabilir.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz ağrıyı hafifletmek için reçetesiz veya reçeteli ağrı kesiciler önerebilir. Hormonal tedaviler (doğum kontrol hapları, rahim içi araç, hormon enjeksiyonları) adet döngüsünü düzenleyerek ağrıyı azaltabilir. Ayrıca, gonadotropin salgılatıcı hormon agonistleri gibi ilaçlar geçici bir menopoz benzeri durum yaratarak endometriotik dokunun küçülmesini sağlayabilir. Tüm ilaçlar doktor kontrolünde kullanılmalıdır. Sağlık Bakanlığı onaylı tedaviler hakkında en doğru bilgiyi doktorunuzdan alabilirsiniz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat genellikle ilaç tedavisine yanıt alınamayan şiddetli ağrı, büyük kistler (endometrioma) veya kısırlık durumlarında düşünülür. Laparoskopi ile endometriotik dokular çıkarılabilir. İlerlemiş vakalarda rahim ve yumurtalıkların alınması gibi daha büyük ameliyatlar gerekebilir, ancak bu karar kişinin yaşı, doğurganlık isteği ve semptomların şiddetine göre doktor tarafından değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Endometriosis ile yaşam, ağrıyı yönetmek ve yaşam kalitesini korumak için stratejiler geliştirmeyi gerektirir. Ağrıyı takip etmek, tetikleyicileri belirlemek ve bir rutin oluşturmak önemlidir. İş, okul ve sosyal yaşamınızı ağrınıza göre planlamak zorunda kalabilirsiniz. Kendinize karşı sabırlı olun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli hafif egzersiz (yürüyüş, pilates, yüzme) yapın.
• Stresi azaltmak için hobiler edinin, gevşeme tekniklerini deneyin.
• Uyku düzeninize özen gösterin (her gün aynı saatte yatıp kalkmak).
• Ağrı günlerinizi takvime işaretleyerek örüntüyü anlamaya çalışın.
• Gerektiğinde iş veya okuldan izin almaktan çekinmeyin.

Diyet ve egzersiz

Beslenme alışkanlıkları endometriosis semptomlarını etkileyebilir. Bazı kadınlar anti-inflamatuar (iltihap giderici) diyetlerden fayda görür: bol sebze, meyve, omega-3 yağ asitleri (balık, ceviz) tüketmek; işlenmiş gıdalar, şeker, trans yağlar ve kırmızı eti azaltmak. Kafein ve alkol ağrıyı artırabilir, sınırlamak faydalı olabilir. Egzersiz, endorfin salgılayarak doğal ağrı kesici etkisi yapar. Ancak aşırıya kaçmamak ve ağrılı dönemlerde dinlenmek gerekir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ağrı depresyon, anksiyete (kaygı) ve sosyal izolasyona yol açabilir. Bu durumun normal olduğunu bilmek ve destek aramak önemlidir. Duygularınızı paylaşacak bir terapist, psikolog veya destek grubu bulmak iyi gelebilir. Kendinize iyi bakmayı ihmal etmeyin.

Önleme

Maalesef endometriosis tam olarak önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak bazı faktörler riski azaltabilir: düzenli egzersiz yapmak, sağlıklı vücut ağırlığını korumak, alkol ve kafeini sınırlamak, doğum kontrol hapları kullanmak (doktor önerisiyle) semptomların şiddetini azaltabilir.

Tarama programları

Endometriosis için özel bir tarama testi yoktur. Erken teşhis, semptomların fark edilmesi ve gecikmeden doktora başvurulmasıyla mümkündür. Düzenli jinekolojik muayeneler, şikayetleriniz olsa da önemlidir.

Komplikasyonlar

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.