Yetişkinlerde Epilepsi ile Yaşamak

Genel Bakış

Epilepsi, beyindeki anormal elektrik sinyallerinin neden olduğu tekrarlayan nöbetlerle (nöbet atakları) kendini gösteren bir durumdur. Nöbet sırasında kişi bilincini kaybedebilir, vücudu kasılabilir veya dalgınlaşabilir. Epilepsi kronik bir hastalıktır ancak tedavilerle nöbetler kontrol altına alınabilir.

Epilepsi oldukça yaygın bir durumdur. Dünya genelinde milyonlarca insanı etkiler. Türkiye'de de sık görülen nörolojik hastalıklardan biridir.

Her yaşta, her cinsiyet ve etnik kökenden insanı etkileyebilir. Genellikle çocukluk ve yaşlılık dönemlerinde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kısa süreli bilinç kaybı veya dalma
• Kol ve bacaklarda kontrolsüz kasılmalar
• Vücudun tamamında kasılmalar (tonik-klonik nöbetler)
• Anormal duyusal hisler (örneğin garip kokular hissetme)
• Zihinsel karışıklık ve boş bakma
• Ağızdan köpük gelmesi
• Nöbet sonrası yorgunluk ve kafa karışıklığı

Çocuklarda belirtiler

• Sadece dalgınlık ve kısa süreli bakma
• Okulda dikkat dağınıklığı gibi görünebilir
• İstemsiz göz kırpmaları veya baş sallamaları
• Bebeklerde emme hareketleri gibi tekrarlayan hareketler

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Karışıklık ve hafıza sorunları
• Düşme sonucu yaralanma riski daha yüksektir
• Nöbetler bazen inme sonrası ortaya çıkabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Genetik yatkınlık
• Doğum sırasında oluşan oksijen yetersizliği
• Beyin enfeksiyonları (menenjit, ensefalit)
• Kafa travması veya beyin yaralanması
• İnme veya beyin tümörü
• Beyindeki yapısal anormallikler

Risk faktörleri

• Ailede epilepsi öyküsü
• Beyin enfeksiyonu geçirmiş olmak
• Kafa travması
• İnme geçirmek
• Aşırı yorgunluk ve uykusuzluk
• Alkol veya uyuşturucu kullanımı
• Yüksek ateşli hastalıklar (bebeklerde)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İlk kez nöbet geçirildiğinde
• Nöbet sırasında yaralanma veya nefes darlığı olduysa
• Nöbet sonrası 15 dakikadan uzun süren bilinç bulanıklığı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Düzenli nöbetleriniz varsa ve tedavi altında değilseniz
• İlaç yan etkileri yaşıyorsanız
• Nöbet sıklığında artış olursa
• Hamilelik planlıyorsanız veya hamileyseniz

Tanı

Epilepsi tanısı, nöbetlerin öyküsü, fizik muayene ve bazı tetkiklerle konur. Doktorunuz size nöbetlerinizin ayrıntılarını soracak ve gerekli testleri isteyecektir.

Yapılabilecek testler

• Elektroensefalogram (EEG) - Beyin dalgalarını ölçer
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR) - Beyin yapısına bakar
• Kan testleri - Diğer nedenleri ekarte etmek için
• Video-EEG izlemi - Uzun süreli kayıt

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Nöbet günlüğü tutmanız ve nöbetleri detaylı anlatmanız istenebilir. Testler genellikle ağrısızdır. Tanı konulduktan sonra size uygun bir tedavi planı oluşturulur.

Tedavi

Epilepsi tedavisinde amaç, nöbetleri mümkün olduğunca kontrol altına almak ve kişinin yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi genellikle ilaçlarla başlar. İlaçlar düzenli kullanıldığında çoğu hastada nöbetler durur. Her hasta için en uygun ilaç ve doz farklıdır.

Evde kişisel bakım

• İlaçlarınızı her gün aynı saatte ve doktorunuzun önerdiği şekilde alın
• Yeterli ve düzenli uyuyun (uykusuzluk nöbetleri tetikleyebilir)
• Stresten uzak durmaya çalışın (meditasyon, derin nefes gibi yöntemler deneyin)
• Alkol ve uyuşturucu maddelerden kaçının
• Nöbet tetikleyicilerinizi tanıyın ve bunlardan kaçının (örneğin yanıp sönen ışıklar)

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, nöbet tipinize ve durumunuza göre antiepileptik ilaçlar (nöbet önleyici ilaçlar) reçete edebilir. Bu ilaçların düzenli kullanımı çok önemlidir. İlaç yan etkileri olabilir; bunları doktorunuzla paylaşmalısınız. Bazı hastalar için ketojenik diyet (yağ oranı yüksek, karbonhidrat oranı düşük beslenme) önerilebilir. Ancak bu diyet mutlaka doktor ve diyetisyen kontrolünde uygulanmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaçlarla nöbetler kontrol altına alınamıyorsa ve nöbetlerin beynin belirli bir bölgesinden kaynaklandığı belirlenmişse, beyin cerrahisi (epilepsi cerrahisi) bir seçenek olabilir. Bu karar kişiye özel olarak değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Epilepsi ile yaşayan bir yetişkin olarak günlük yaşamınızı büyük ölçüde normal bir şekilde sürdürebilirsiniz. Nöbetlerinizi kontrol altında tutmak için tedavinize uymanız ve sağlıklı alışkanlıklar edinmeniz önemlidir. İş, okul, sosyal hayatınıza devam edebilirsiniz. Gerekirse çevrenizdekilere epilepsi hastası olduğunuzu ve nöbet durumunda ne yapmaları gerektiğini anlatın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku saatlerine uyun
• Stresi yönetmeyi öğrenin (egzersiz, hobiler, psikolojik destek)
• Nöbet tetikleyicilerinizi bilin (örneğin alkol, uykusuzluk, yanıp sönen ışıklar)
• Güvenlik önlemleri alın (yüzerken yanınızda biri olsun, araba kullanırken doktor onayı alın)

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenme herkes için önemlidir, epilepsi hastaları için de geçerlidir. Özel bir diyet gerekmiyorsa normal beslenebilirsiniz. Düzenli egzersiz genel sağlığınıza iyi gelir; ancak aşırı efor nöbeti tetikleyebilir, bu nedenle doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Epilepsi, depresyon ve anksiyete (kaygı bozukluğu) riskini artırabilir. Nöbet korkusu, sosyal damgalanma ve iş kaybı endişeleri psikolojik yük oluşturabilir. Bu duygular normaldir. Psikolojik destek almak, bir psikolog veya psikiyatriste danışmak faydalı olabilir. Unutmayın, yalnız değilsiniz.

Önleme

Epilepsi tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak kafa travmalarından kaçınarak (örneğin bisiklet kaskı takmak), beyin enfeksiyonlarına karşı önlem alarak (aşılar) ve sağlıklı yaşam tarzı benimseyerek bazı riskleri azaltabilirsiniz.

Aşılar

Bazı beyin enfeksiyonları epilepsiye yol açabilir. Bu enfeksiyonlardan korunmak için aşılar (örneğin kızamık, menenjit aşıları) önemlidir. Aşı takvimi konusunda Aile sağlığı merkezinize danışın.

Tarama programları

Epilepsi için rutin bir tarama testi önerilmez. Belirtiler olduğunda doktora başvurmak tanı için ana yoldur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık ve kontrolsüz nöbetler yaralanmalara yol açabilir
• Nöbetler sırasında düşme sonucu baş veya vücut yaralanmaları
• İş ve okul performansında düşüş
• Sosyal izolasyon ve ruhsal sorunlar
• Nadiren status epileptikus (uzun süreli nöbet) hayatı tehdit edebilir

Uzun vadeli görünüm

Epilepsi tedavi edilebilir bir durumdur. Günümüzde ilaçlar ve diğer tedavi yöntemleriyle birçok kişi nöbetsiz yaşamakta, çalışmakta ve normal sosyal hayatını sürdürmektedir. Doğru tedavi ve düzenli takip ile epilepsiyi yönetmek mümkündür. Umutlu olun ve doktorunuzla işbirliği yapın.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.