Çocuklarda Epilepsi ile Yaşam

Genel Bakış

Epilepsi, beyindeki elektrik sinyallerindeki anlık bozukluklar nedeniyle tekrarlayan nöbetlere (havale) yol açan bir durumdur. Bu nöbetler sırasında çocukta bilinç kaybı, kasılmalar veya farklı belirtiler olabilir.

Epilepsi çocuklarda oldukça yaygındır. Her 100 çocuktan yaklaşık 1'inde epilepsi görülür.

Epilepsi her yaştaki çocuğu etkileyebilir, ancak en sık bebeklik ve ergenlik döneminde başlar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Tekrarlayan nöbetler (havale)
• Bilinç kaybı
• Vücutta kasılmalar
• Anlık dalma veya boş bakma nöbetleri

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde ani kol-bacak hareketleri
• Çocuklarda dikkat dağınıklığı veya dalma nöbetleri
• Uyku sırasında nöbetler
• Yorgunluk veya huzursuzluk hissi

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yetişkinlerde nöbetler genellikle çocuklardakine benzer olsa da, nöbet tipi ve sıklığı farklılık gösterebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Beyin hasarı (doğum sırasında oksijensiz kalma, kafa travması)
• Beyin enfeksiyonları (menenjit, ensefalit)
• Genetik faktörler (ailede epilepsi öyküsü)
• Beyin tümörleri veya yapısal anormallikler
• Metabolik hastalıklar

Risk faktörleri

• Ailede epilepsi öyküsü
• Prematüre doğum
• Doğum sırasında oksijensiz kalma
• Kafa travması
• Santral sinir sistemi enfeksiyonları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İlk kez nöbet geçiren çocuk için hemen sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
• Nöbet sırasında yaralanma olmuşsa veya nöbet uzun sürüyorsa acil servise gidilmelidir.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Nöbetler düzenli ilaç kullanımına rağmen devam ediyorsa nöroloji uzmanına başvurulmalıdır.
• İlaç yan etkileri (uyku hali, baş dönmesi) görüldüğünde doktor bilgilendirilmelidir.
• Yıllık kontroller ihmal edilmemelidir.

Tanı

Epilepsi tanısı, çocuğun nöbet öyküsü ve belirtilerine dayanarak konur. Doktor ayrıntılı bir muayene yapar ve nöbetlerin türü hakkında bilgi alır.

Yapılabilecek testler

• Elektroensefalografi (EEG): Beyin dalgalarını kaydeder.
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR): Beyin yapısını inceler.
• Kan testleri: Altta yatan diğer nedenleri elemek için.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde çocuğunuzun nöbetlerini ayrıntılı olarak anlatmanız istenebilir. Testler genellikle ağrısızdır ve çocuğunuzun rahat olması sağlanır. Tanı konulduktan sonra tedavi planı oluşturulur.

Tedavi

Epilepsi tedavisinin temel amacı nöbetleri kontrol altına almak ve çocuğun kaliteli bir yaşam sürmesini sağlamaktır. Tedavi genellikle ilaçlarla başlar.

Evde kişisel bakım

• Nöbet sırasında çocuğu güvenli bir yere yatırın
• Nöbet günlüğü tutun (süre, tip, sıklık)
• Düzenli uyku ve beslenmeye özen gösterin
• Stresten uzak tutun

Tıbbi tedaviler

Tedavide en sık kullanılan yöntem, antiepileptik ilaçlardır (nöbetleri önleyici ilaçlar). Bu ilaçlar nöbet türüne ve çocuğun durumuna göre doktor tarafından seçilir. İlaç dozu zamanla ayarlanabilir. Bazı durumlarda ketojenik diyet (yağ oranı yüksek, karbonhidratı düşük özel bir beslenme) önerilebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaç tedavisine yanıt alınamayan bazı epilepsi türlerinde cerrahi müdahale düşünülebilir. Cerrahi, beynin nöbetlere neden olan bölgesinin çıkarılması veya uyarıcı cihaz yerleştirilmesi şeklinde olabilir. Bu karar mutlaka uzman bir ekip tarafından değerlendirilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Epilepsi olan çocuklar, düzenli tedavi ve destekle normal bir günlük yaşam sürdürebilir. Okula gitmek, arkadaşlarıyla oynamak ve spor yapmak mümkündür, ancak bazı önlemler alınmalıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku alışkanlığı edinin
• Stres yönetimi için rahatlama teknikleri uygulayın
• Yüzme veya bisiklet gibi aktivitelerde mutlaka bir yetişkin gözetiminde olun
• Okul öğretmenlerine çocuğun durumu hakkında bilgi verin

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme ve düzenli fiziksel aktivite epilepsi yönetiminde önemlidir. Özel bir diyet (ketojenik diyet) yalnızca doktor önerisiyle uygulanır. Egzersiz sırasında aşırı yorgunluktan kaçınılmalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Epilepsi tanısı çocuk ve aile için psikolojik zorluklar yaratabilir. Çocukta kaygı, özgüven düşüklüğü veya sosyal izolasyon görülebilir. Bu durumda bir çocuk psikoloğundan destek almak faydalıdır.

Önleme

Epilepsinin çoğu türü önlenemez, ancak kafa travmalarından korunmak ve enfeksiyonlara karşı aşı yaptırmak riski azaltabilir.

Aşılar

Bazı enfeksiyonların (menenjit, ensefalit) önlenmesi için rutin aşı takvimine uyulması önerilir.

Tarama programları

Epilepsi için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak risk altındaki çocuklar (ailede epilepsi öyküsü, prematürite) daha yakından izlenebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık ve kontrolsüz nöbetler öğrenme güçlüğüne yol açabilir
• Nöbet sırasında yaralanma riski artar
• Status epileptikus (uzun süren nöbet) hayati tehlike oluşturabilir
• Psikososyal sorunlar (sosyal uyum zorluğu, depresyon)

Uzun vadeli görünüm

Doğru tedavi ve düzenli takip ile epilepsi olan çocukların büyük çoğunluğu nöbetsiz bir yaşam sürebilir. Çocukların çoğunda ilaç tedavisi nöbetleri kontrol altına alır. Bir kısmı zamanla ilaçsız da nöbetsiz kalabilir. Erken tanı ve uygun tedavi ile çocuğun geleceği parlaktır.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı Epilepsi Hizmetleri · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.