Ergenlik Döneminde Epilepsi ile Yaşamak

Genel Bakış

Epilepsi, beyindeki elektrik sinyallerinde zaman zaman kısa süreli bir bozukluk olması sonucu ortaya çıkan bir durumdur. Bu bozukluk nöbet adı verilen ataklara yol açar. Ergenlik, vücudun ve beynin hızla değiştiği bir dönem olduğu için epilepsi yönetimi de bu dönemde özel dikkat gerektirebilir.

Epilepsi dünyada en sık görülen nörolojik hastalıklardan biridir. Her 100 kişiden yaklaşık 1'inde görülür. Ergenlik dönemi, epilepsinin ilk kez ortaya çıkabildiği ya da var olan epilepsinin seyrinin değişebildiği bir dönemdir.

Epilepsi her yaştan, her cinsiyetten ve her toplumdan kişiyi etkileyebilir. Ergenlikte, beyin gelişiminin hızlı olması ve hormonal değişiklikler nedeniyle bazı epilepsi türleri daha sık görülebilir. Genellikle çocuklukta başlayan epilepsi ergenlikte de devam edebilir veya ilk kez bu dönemde ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nöbet sırasında bilincin kısa süreli kaybolması
• Vücutta istemsiz kasılmalar ve sıçramalar
• Bir noktaya boş boş bakma, dalma
• Anormal duyumlar (garip koku, tat, görüntü gibi)

Çocuklarda belirtiler

• Daha kısa süreli ve fark edilmesi zor dalma nöbetleri
• Okulda dikkat dağınıklığı veya hayal kurma sanılması
• Gece uykuda meydana gelen kasılmalar

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Genellikle yetişkinlerdekine benzer nöbetler
• Hormonal değişimlere bağlı nöbet sıklığında değişiklik olabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Bazı genetik faktörler (ailede epilepsi öyküsü olması)
• Doğum öncesi veya sırasında beyin hasarı
• Kafa travmaları (kaza, darbe vb.)
• Beyin enfeksiyonları (menenjit gibi)
• Beyin tümörleri veya yapısal anormallikler

Risk faktörleri

• Ailede epilepsi öyküsü bulunması
• Daha önce geçirilmiş kafa travması
• Beyin enfeksiyonu geçirmiş olmak
• Uykusuzluk, stres, düzensiz ilaç kullanımı gibi tetikleyiciler

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İlk kez nöbet geçiriyorsanız (acil olarak doktora başvurun)
• Nöbet sırasında yaralanma olduysa veya nöbet sonrası normale dönüş uzun sürüyorsa
• Nöbetler daha sık veya şiddetli hale geldiyse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Epilepsi tanısı konduktan sonra düzenli kontrollere gitmek
• İlaç yan etkileri yaşıyorsanız veya ilaçları düzenli kullanmakta zorlanıyorsanız
• Okulda, işte veya sosyal hayatta zorluk yaşıyorsanız

Tanı

Epilepsi tanısı koymak için doktorunuz öncelikle sizi dinler, nöbetlerin nasıl olduğunu ayrıntılı olarak sorar. Ailenizden veya nöbete tanık olan birinden bilgi alabilir. Ardından gerekli tetkikleri ister.

Yapılabilecek testler

• Elektroensefalogram (EEG): Beynin elektriksel aktivitesini ölçen bir testtir. Nöbetlerin kaynağını belirlemeye yardımcı olur.
• Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR): Beynin yapısını ayrıntılı gösteren bir görüntüleme yöntemidir.
• Kan testleri: Bazı durumlarda altında yatan başka bir neden olup olmadığını kontrol etmek için yapılabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Doktorunuz, nöbetlerin türüne ve sıklığına göre en uygun tedaviyi planlayacaktır. Ergenlik döneminde olduğunuz için ilaç seçiminde ve doz ayarlamasında büyüme ve gelişme göz önünde bulundurulur. Bu süreçte sorularınızı sormaktan çekinmeyin.

Tedavi

Epilepsi tedavisinin temel amacı nöbetleri kontrol altına almak ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi genellikle ilaçlarla yapılır, ancak bazı durumlarda farklı yöntemler de kullanılabilir. Tedavi planı kişiye özeldir ve ergenin ihtiyaçlarına göre uyarlanır.

Evde kişisel bakım

• İlaçlarınızı her gün aynı saatte, doktorunuzun önerdiği şekilde düzenli olarak kullanın.
• Yeterli ve düzenli uyuyun; uykusuzluk nöbetleri tetikleyebilir.
• Stres yönetimi tekniklerini öğrenin; yoga, meditasyon veya hobiler yardımcı olabilir.
• Alkol ve uyuşturucu maddelerden uzak durun; bunlar nöbet riskini artırabilir.

Tıbbi tedaviler

Tedavide öncelikle nöbetleri önleyici ilaçlar (antiepileptik ilaçlar) kullanılır. İlaç seçimi nöbet türüne, ergenin yaşına ve diğer sağlık durumlarına göre doktor tarafından belirlenir. İlacın dozu kademeli olarak ayarlanır ve yan etkiler yakından takip edilir. İlaçların düzenli kullanımı nöbetleri büyük ölçüde kontrol altına alabilir. İlaçlara yanıt alınamayan durumlarda ketojenik diyet, sinir uyarımı gibi yöntemler değerlendirilebilir. Bu tedaviler hakkında doktorunuz size detaylı bilgi verecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Nadiren, ilaçlarla kontrol edilemeyen ve beynin belirli bir bölgesinden kaynaklanan nöbetlerde cerrahi seçenekler düşünülebilir. Bu karar, detaylı değerlendirmeler sonrasında nöroloji ve beyin cerrahisi uzmanları tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Epilepsi ile yaşamak, nöbetleri yönetmek ve günlük aktiviteleri buna göre planlamak anlamına gelir. Okul, arkadaşlıklar, spor gibi alanlarda bazı önlemler almak gerekebilir, ancak çoğu genç epilepsisine rağmen başarılı ve mutlu bir hayat sürdürebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku alışkanlığı edinin; her gün aynı saatte yatıp kalkmaya çalışın.
• Stresten uzak durmaya çalışın; rahatlama tekniklerini deneyin.
• Arkadaşlarınıza ve öğretmenlerinize epilepsiniz hakkında temel bilgiler verin, böylece size nasıl yardımcı olacaklarını bilirler.
• Spor yaparken kask gibi koruyucu ekipman kullanın; yüzerken yalnız olmamaya dikkat edin.
• Araba kullanma konusunda doktorunuza danışın; bazı durumlarda ehliyet almak için belirli bir süre nöbetsiz olmak gerekebilir.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenme genel sağlık için önemlidir. Özel bir diyet (ketojenik diyet gibi) sadece doktor tarafından önerildiğinde uygulanmalıdır. Düzenli egzersiz yapmak genel iyilik halini artırır, ancak aşırı yorgunluktan kaçınılmalıdır. Egzersiz sırasında veya sonrasında nöbet tetiklenmesi riskine karşı önlem almak iyi olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Epilepsi, ergenlikte zaten yoğun olan duygusal dalgalanmaları daha da zorlaştırabilir. Nöbet korkusu, okulda veya sosyal ortamlarda damgalanma endişesi yaygındır. Depresyon, kaygı bozukluğu ve özgüven sorunları görülebilir. Bu duygular normaldir ancak yalnız başınıza mücadele etmek zorunda değilsiniz. Aileniz, arkadaşlarınız veya bir okul rehber öğretmeni ile konuşmak iyi gelebilir. Gerekirse bir ruh sağlığı uzmanından destek alın.

Önleme

Epilepsinin kendisini tamamen önlemek genellikle mümkün değildir. Ancak nöbetleri tetikleyen faktörlerden (uykusuzluk, stres, alkol, ilaçları düzensiz kullanma) kaçınarak nöbet sıklığı azaltılabilir. Kafa travmalarına karşı koruyucu önlemler almak (bisiklet kaskı, araçta emniyet kemeri) da dolaylı olarak bazı epilepsi türlerini önlemeye yardımcı olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Nöbetlerin daha sık ve şiddetli hale gelmesi
• Nöbet sırasında düşme, yaralanma, kazalar
• Okul başarısında düşüş, sosyal izolasyon
• Depresyon, kaygı bozukluğu gibi ruhsal sorunlar
• Nadiren, uzun süren nöbetler beyin hasarına yol açabilir

Uzun vadeli görünüm

Epilepsi tedavi edilebilir bir durumdur. Doğru tedavi ve destekle ergenler nöbetsiz bir yaşam sürebilir, okullarına devam edebilir, kariyer hedeflerine ulaşabilir ve sağlıklı sosyal ilişkiler kurabilir. Birçok genç, ilaç kullanımı sayesinde nöbetlerini tamamen kontrol altına alır. Bazı epilepsi türleri ergenlik sonrası düzelebilir veya ilaç ihtiyacı azalabilir. Unutmayın, epilepsi sizi tanımlamaz; sadece yaşamınızın bir parçasıdır ve onu yönetmeyi öğrenebilirsiniz.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Türk Epilepsi ile Savaş Derneği ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.