Faecal incontinence

Genel Bakış

Dışkı kaçırma (fekal inkontinans), bağırsak hareketlerini kontrol edememe durumudur. Yani katı veya sıvı dışkının istemsiz olarak dışarı çıkmasıdır. Bu durum günlük yaşamı zorlaştırabilir, ancak utanılacak bir şey değildir ve tedavi edilebilir.

Evet, dışkı kaçırma sanıldığından daha sık görülür. Pek çok kişi utanç nedeniyle doktora başvurmaz, bu yüzden tam sayı bilinmese de toplumda yaklaşık her 10-20 kişiden birini etkilediği tahmin edilmektedir.

Her yaştan insanı etkileyebilir, ancak daha çok ileri yaştaki yetişkinlerde, doğum yapmış kadınlarda, sinir sistemi hastalığı olanlarda (örneğin şeker hastalığı, felç) ve bağırsak cerrahisi geçirenlerde görülür. Çocuklarda da kabızlık gibi nedenlerle ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Katı dışkıyı tutamayarak istemsizce dışarı çıkarma
• Sıvı dışkı veya gaz kaçırma
• Tuvalete yetişemeden dışkılama
• Dışkılama hissinin azalması veya olmaması
• Sürekli tuvalete gitme ihtiyacı hissetme

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda genellikle kronik kabızlık nedeniyle sıvı dışkının katı dışkının etrafından sızması (encoprezis)
• Tuvalet eğitimi almış çocukta tekrar altını kirletme
• Karın ağrısı ve şişkinlik

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kas güçsüzlüğü nedeniyle dışkıyı tutamama
• Sinir sistemi hastalıklarına (örneğin demans, felç) bağlı kontrol kaybı
• Hareket kısıtlılığı nedeniyle tuvalete yetişememe
• İlaç yan etkilerine bağlı ishal veya kabızlık

Nedenler

Ana nedenler

• Anal sfinkter kaslarının zayıflaması (doğum, yaşlanma, cerrahi sonrası)
• Sinir hasarı (şeker hastalığı, felç, omurilik yaralanması)
• Kronik kabızlık ve dışkı tıkaçları
• Kronik ishal (örneğin irritabl bağırsak sendromu)
• Rektumun sarkması (rektosel)
• Radyasyon tedavisi veya bağırsak ameliyatları
• Demans, Alzheimer gibi beyin fonksiyonlarını etkileyen hastalıklar

Risk faktörleri

• İlerleyen yaş
• Vajinal doğum (özellikle zor veya enstrümanlı doğumlar)
• Obezite
• Kronik kabızlık veya ishal
• Bazı nörolojik hastalıklar (Parkinson, multipl skleroz)
• Bağırsak veya rektum cerrahisi geçirmiş olmak
• Radyoterapi görmüş olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Dışkı kaçırma aniden başladıysa ve şiddetli karın ağrısı, kanama, yüksek ateş eşlik ediyorsa
• Daha önce teşhis konmuş ciddi bir hastalığınız varsa ve belirtiler kötüleştiyse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Dışkı kaçırma birkaç haftadan uzun sürüyorsa
• Günlük yaşamınızı etkiliyorsa (iş, sosyal hayat, uyku)
• Cilt sorunları veya enfeksiyon belirtileri varsa
• Çocuğunuzda tuvalet eğitimi sonrası tekrar altını kirletme başladıysa

Tanı

Doktorunuz önce semptomlarınızı ve tıbbi geçmişinizi dinler. Fizik muayene yaparak anal bölgeyi değerlendirir. Bazı durumlarda ek testler istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Rektal muayene (doktorun parmağıyla rektumu kontrol etmesi)
• Anal manometri (anal kasların basıncını ölçen bir test)
• Rektal ultrason (anal kasların ve çevre dokuların görüntülenmesi)
• Kolonoskopi (kalın bağırsağın bir kamera ile incelenmesi)
• Dışkı testleri (enfeksiyon veya sindirim sorunlarını araştırmak için)

Randevunuzda neler beklenir

Teşhis süreci genellikle birkaç hafta sürebilir. Doktorunuz sizden bir dışkı günlüğü tutmanızı isteyebilir. Bu, ne sıklıkta ve hangi durumlarda kaçırma olduğunu anlamaya yardımcı olur. Tüm testler ağrısız veya hafif rahatsızlık vericidir. Tanı konulduktan sonra size en uygun tedavi planı oluşturulur.

Tedavi

Tedavi, altta yatan nedene bağlıdır ve genellikle birkaç yöntemin birleşiminden oluşur. Amaç bağırsak kontrolünü artırmak ve yaşam kalitesini iyileştirmektir. Tedavinin başarısı kişiden kişiye değişir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli tuvalet alışkanlığı edinin (her gün aynı saatte tuvalete gitmek)
• Lifli gıdalar (sebze, meyve, tam tahıllar) yiyerek kabızlığı önleyin
• Bol su için
• Kafein, alkol ve yağlı yiyeceklerden kaçının (ishali tetikleyebilir)
• Pelvik taban egzersizleri (Kegel egzersizleri) yaparak kasları güçlendirin
• Dışkılama hissini ertelemeyin, tuvalete gidin
• Cilt tahrişini önlemek için bölgeyi temiz ve kuru tutun, koruyucu kremler kullanın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz pelvik taban kaslarını güçlendirmek için biyofeedback (bir tür geri bildirim terapisi) veya elektrik stimülasyonu önerebilir. Kabızlık için lif takviyeleri veya dışkı yumuşatıcılar (doktorunuzun önereceği türde) kullanılabilir. İshal kontrolü için ilaçlar (doktor reçetesiyle) mevcuttur. Ayrıca bağırsak eğitimi programları (düzenli aralıklarla tuvalet yapma) da etkili olabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Diğer tedaviler yetersiz kaldığında ve altta yatan anatomik bir sorun varsa (örneğin kas yırtığı, rektal sarkma), cerrahi seçenekler düşünülebilir. Cerrahi genellikle son çaredir ve uzman bir cerrah tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Bu durumla yaşamak

Dışkı kaçırma ile yaşamak zor olabilir ancak günlük rutininizi planlayarak kontrolü artırabilirsiniz. Yanınızda yedek kıyafet, ıslak mendil ve iç çamaşırı bulundurmak rahatlatıcıdır. Evden çıkarken tuvaletlerin yerini önceden bilmek de işe yarar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sosyal aktivitelerden kaçınmak yerine, ihtiyaçlarınızı önceden planlayın (örneğin dışarı çıkmadan önce tuvalete gitmek)
• Yedek kıyafet ve hijyen malzemeleri taşımak güven verir
• Destek gruplarına katılmak veya bir psikologla görüşmek duygusal yükü hafifletebilir
• Aileniz ve yakın arkadaşlarınızla durumunuz hakkında konuşarak anlayış bekleyin

Diyet ve egzersiz

Beslenmenizde bol lifli gıdalar (yulaf, bezelye, muz, brokoli) tüketin. Yağlı ve baharatlı yiyecekleri, kafeini ve yapay tatlandırıcıları sınırlayın. Günde 6-8 bardak su için. Pelvik taban egzersizleri (Kegel) bağırsak kontrolünü artırmada oldukça faydalıdır. Yürüyüş gibi düzenli hafif egzersizler sindirimi düzenler.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Dışkı kaçırma utanç, suçluluk, öfke ve depresyon gibi duygulara yol açabilir. Sosyal hayattan çekilmek, yalnızlık hissi yaratabilir. Bu duygular normaldir; ancak bu durumla başa çıkmak için bir ruh sağlığı uzmanından destek almak önemlidir. Unutmayın, bu sizin suçunuz değil ve yardım mümkündür.

Önleme

Dışkı kaçırmanın her zaman tamamen önlenmesi mümkün olmasa da, riskleri azaltmak için bazı adımlar atılabilir: kronik kabızlığı önlemek, doğum sırasında kasları korumak, pelvik taban egzersizleri yapmak ve sağlıklı kilo korumak. Altta yatan hastalıkların (örneğin şeker hastalığı) iyi kontrol edilmesi de önemlidir.

Tarama programları

Düzenli bir tarama testi yoktur. Ancak rektal muayene ve gerekli testler, risk altındaki kişilerde erken tanıya yardımcı olabilir. Ailesinde bağırsak hastalığı öyküsü olanlar doktorlarına danışmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Cilt tahrişi, mantar ve bakteriyel enfeksiyonlar (perianal dermatit)
• Psikolojik sorunlar: utanç, sosyal izolasyon, depresyon
• Günlük yaşam aktivitelerinde kısıtlanma (iş, seyahat, sosyal hayat)
• Dışkı tıkaçlarına bağlı bağırsak tıkanıklığı riski

Uzun vadeli görünüm

Dışkı kaçırma tedavi edilebilir bir durumdur. Pek çok kişi uygun tedavi ile belirtilerinde belirgin iyileşme yaşar. Erken teşhis ve doğru yaklaşım ile yaşam kalitenizi önemli ölçüde artırabilirsiniz. Bu zorlu süreçte yalnız olmadığınızı unutmayın; yardım almak cesaret ister ama atacağınız ilk adım iyileşme yolculuğunuzun en önemli parçasıdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.