Yaşlılarda Yağlı Karaciğer Hastalığı

Genel Bakış

Yağlı karaciğer hastalığı, karaciğer hücrelerinde normalden fazla yağ birikmesidir. Alkol kullanımıyla ilgili olmayan türüne 'alkole bağlı olmayan yağlı karaciğer hastalığı' (NAFLD) denir. Bu durum, karaciğerin çalışmasını etkileyebilir ve ilerleyebilir, ancak çoğu zaman belirti vermez.

Evet, yağlı karaciğer özellikle ileri yaş grubunda sık görülen bir durumdur. 60 yaş üstündeki yetişkinlerin yaklaşık üçte birinde yağlı karaciğer olduğu tahmin edilmektedir.

Genellikle fazla kilolu veya obez olan, insülin direnci, tip 2 diyabet, yüksek tansiyon veya yüksek kolesterolü olan yaşlı yetişkinlerde daha sık görülür. Ancak zayıf kişilerde de ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu zaman hiçbir belirti olmaz
• Hafif yorgunluk
• Sağ üst karın bölgesinde hafif rahatsızlık veya dolgunluk hissi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda da benzer belirtiler görülebilir, ancak genellikle belirtisizdir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yorgunluk, halsizlik
• Karın sağ üst kısmında hafif ağrı veya basınç hissi
• İştahsızlık
• Kilo kaybı

Nedenler

Ana nedenler

• Karaciğerde aşırı yağ birikmesi
• Sağlıksız beslenme (yüksek kalorili, yağlı, şekerli gıdalar)
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Aşırı kilo veya obezite

Risk faktörleri

• 60 yaş ve üzeri olmak
• Fazla kilo veya obezite (özellikle karın bölgesinde)
• Tip 2 diyabet veya insülin direnci
• Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol veya trigliserit
• Metabolik sendrom
• Hızlı kilo kaybı veya dengesiz beslenme

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil (callEmergency) belirtiler varsa hemen 112'yi arayın
• Sarılık, şiddetli karın ağrısı, bilinç değişikliği varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yıllık sağlık kontrolünüzde doktorunuzdan karaciğer testleri istemesini talep edin
• Kan testlerinizde karaciğer enzimlerinizde yükselme varsa

Tanı

Yağlı karaciğer genellikle rutin kan testleri (karaciğer enzimleri) ve karın ultrasonografisi ile teşhis edilir. Doktorunuz sağlık geçmişinizi ve risk faktörlerinizi de değerlendirecektir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: ALT, AST gibi karaciğer enzimleri
• Karın ultrasonografisi: Karaciğerde yağ birikimini gösterebilir
• Elastografi (FibroScan): Karaciğer sertliğini ölçerek hasar düzeyini tahmin eder
• Gerekirse karaciğer biyopsisi: Kesin tanı için karaciğerden küçük bir parça alınır

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler, fizik muayene yapar ve kan tahlili ister. Ultrason gibi görüntüleme yöntemleri ağrısızdır. Tanı konduktan sonra yaşam tarzı değişiklikleri planlanır.

Tedavi

Yağlı karaciğer tedavisinde en önemli adım sağlıklı yaşam tarzı değişiklikleridir. Şu an için durumu tamamen ortadan kaldıracak özel bir ilaç yoktur, ancak altta yatan nedenleri (obezite, diyabet, yüksek kolesterol) tedavi etmek karaciğeri korur.

Evde kişisel bakım

• Yavaş ve sağlıklı kilo vermek (haftada 0.5-1 kg)
• Düzenli fiziksel aktivite (haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş)
• Sağlıklı, dengeli beslenme (Akdeniz tipi diyet; sebze, meyve, tam tahıl, sağlıklı yağlar)
• Alkol tüketiyorsanız bırakmak veya en aza indirmek
• Şekerli içeceklerden ve işlenmiş gıdalardan uzak durmak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz diyabet, yüksek tansiyon veya kolesterol gibi eşlik eden hastalıklarınızı kontrol altına almak için genel ilaçlar önerebilir. Ayrıca E vitamini gibi bazı takviyelerin (karar doktora ait) faydalı olabileceği düşünülmektedir, ancak kesin tedavi yaşam tarzı değişikliğidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok ileri vakalarda, siroz veya karaciğer yetmezliği gelişirse karaciğer nakli düşünülebilir. Bu nadir bir durumdur.

Bu durumla yaşamak

Yağlı karaciğer ile yaşamak, sağlıklı seçimler yapmak anlamına gelir. Günlük rutininize yürüyüş ekleyin, beslenme alışkanlıklarınızı iyileştirin. Çoğu insan bu değişikliklerle durumu kontrol altına alabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Kilo kontrolü: Vücut ağırlığınızın %5-10'unu kaybetmek karaciğer yağını önemli ölçüde azaltır
• Düzenli egzersiz: Yürüyüş, yüzme, bisiklet gibi aktiviteler
• Sağlıklı beslenme: Akdeniz tipi beslenme, anti-enflamatuar gıdalar
• Düzenli uyku, stresten uzak durma
• Kan şekeri ve kolesterol takibi

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme önerilir: zeytinyağı, balık, sebze, meyve, baklagiller, tam tahıllar. Şeker, beyaz un, işlenmiş et ve kızartmalardan kaçının. Haftada en az 150 dakika orta şiddette egzersiz idealdir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir durumla yaşamak kaygı ve strese neden olabilir. Ancak yağlı karaciğerin çoğu zaman kontrol edilebilir olduğunu bilmek rahatlatıcıdır. Gerekirse bir psikolog veya destek grubuyla konuşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Evet, sağlıklı kiloyu koruyarak, düzenli egzersiz yaparak, dengeli beslenerek ve alkol tüketimini sınırlandırarak yağlı karaciğer büyük ölçüde önlenebilir.

Aşılar

Karaciğer sağlığını korumak için hepatit B aşısı önerilir. Ayrıca hepatit A aşısı da karaciğer enfeksiyonlarını önleyebilir.

Tarama programları

Düzenli sağlık kontrolleri sırasında kan testleri ve ultrason ile karaciğer yağlanması erken tespit edilebilir. Özellikle risk faktörleriniz varsa yılda bir kez kontrol olmak faydalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Karaciğer iltihabı (steatohepatit)
• Siroz (karaciğer sertleşmesi ve hasarı)
• Karaciğer yetmezliği
• Karaciğer kanseri riski (nadiren)

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve yaşam tarzı değişiklikleri ile yağlı karaciğer çoğunlukla geri döndürülebilir. İlerlemiş vakalarda bile tedavi ile hastalığın seyri yavaşlatılabilir. Umut verici olan, birçok kişinin sağlıklı adımlarla karaciğer sağlığını düzeltebilmesidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.