Fibromyalgia living in older adults

Genel Bakış

Fibromiyalji, vücutta yaygın ağrı, yorgunluk ve uyku sorunlarına neden olan uzun süreli bir sağlık durumudur. Ağrı genellikle kaslarda ve eklemlerde hissedilir ancak bu durum eklem iltihabı veya kas hasarı değildir. Beynin ağrı sinyallerini normalden daha yoğun algılamasıyla ilişkili olduğu düşünülmektedir.

Fibromiyalji oldukça yaygındır. Her 100 kişiden yaklaşık 2-4'ünü etkilediği düşünülmektedir. Yaşlı erişkinlerde de görülebilir, ancak genellikle orta yaşlarda başlar.

Fibromiyalji kadınlarda erkeklere oranla daha sık görülür. Her yaşta ortaya çıkabilir, ancak en sık 30-50 yaş arasında başlar. Yaşlı erişkinlerde de tanı konulabilir, ancak belirtiler bazen başka hastalıklarla karıştırılabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Vücudun her iki tarafında ve hem üst hem alt kısımda yaygın ağrı
• Derin yorgunluk (dinlenmeyle geçmeyen bitkinlik)
• Uykuya dalmada veya uykuda kalmada güçlük, sık uyanma
• Sabahları dinlenmemiş kalkma
• Zihin bulanıklığı, odaklanma güçlüğü (fibro sis olarak da adlandırılır)
• Baş ağrısı, migren
• Huzursuz bacak sendromu

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda nadir görülür; belirtiler benzerdir ancak çocuklar ağrıyı tarif etmekte zorlanabilir.
• Yorgunluk, okul başarısında düşüş, sosyal etkileşimlerden kaçınma şeklinde ortaya çıkabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlı erişkinlerde ağrı genellikle yaygın değildir; sırt, boyun veya kalça gibi belirli bölgelerde yoğunlaşabilir.
• Ağrı ve yorgunluk, artrit veya yaşlanmanın doğal bir parçası sanılabilir.
• Uyku sorunları daha belirgin olabilir, gece sık uyanma görülür.
• Denge sorunları ve düşme riski artabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Kesin nedeni bilinmemektedir. Beynin ağrı sinyallerini normalden farklı işlemesiyle ilgili olduğu düşünülmektedir.
• Genetik yatkınlık (ailede fibromiyalji öyküsü olması riski artırabilir).
• Fiziksel veya duygusal travma, ciddi enfeksiyon veya stres gibi tetikleyici olaylar.

Risk faktörleri

• Kadın olmak
• Ailede fibromiyalji öyküsü
• Romatoid artrit veya lupus gibi başka bir romatizmal hastalığa sahip olmak
• Fiziksel veya duygusal travma geçirmiş olmak
• Kronik ağrı veya yorgunlukla seyreden başka bir hastalık

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yeni başlayan veya giderek kötüleşen şiddetli ağrı
• Nefes darlığı, göğüs ağrısı, ani baş dönmesi
• Vücudun bir tarafında güçsüzlük veya konuşma güçlüğü

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Uzun süredir devam eden yaygın ağrı, yorgunluk veya uyku sorunlarınız varsa
• Belirtileriniz günlük yaşamınızı etkiliyorsa
• Açıklanamayan kilo kaybı, ateş veya gece terlemesi gibi başka belirtileriniz varsa

Tanı

Fibromiyalji tanısı, belirtileriniz ve fizik muayene bulgularına dayanarak konur. Belirli bir kan testi veya röntgen yoktur. Doktorunuz öncelikle benzer belirtilere neden olabilecek diğer hastalıkları (örneğin tiroid sorunları, romatoid artrit) dışlamak için testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (tam kan sayımı, tiroid fonksiyon testleri, romatoid faktör)
• İltihap düzeylerini ölçmek için eritrosit sedimantasyon hızı (ESH) ve C-reaktif protein (CRP)
• Bazı durumlarda romatizmal hastalıkları dışlamak için ek testler

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size ağrınızın yeri ve şiddeti, yorgunluk düzeyiniz, uyku alışkanlıklarınız ve ruh haliniz hakkında sorular soracaktır. Fizik muayene sırasında, vücudunuzdaki belirli noktalara hafifçe basarak hassasiyet olup olmadığını kontrol edebilir. Tanı koymak biraz zaman alabilir, çünkü benzer belirtilere sahip diğer durumlar elenir.

Tedavi

Fibromiyaljinin kesin bir tedavisi yoktur, ancak belirtileri yönetmek ve yaşam kalitesini artırmak için birçok yöntem vardır. Tedavi genellikle ilaç dışı yaklaşımlar ve ilaç tedavisini birleştirir. Sağlık Bakanlığı'nın rehberliğinde, doktorunuz size en uygun tedavi planını oluşturacaktır.

Evde kişisel bakım

• Düzenli, hafif egzersiz yapın (yürüyüş, yüzme, germe hareketleri)
• Uyku alışkanlıklarınızı iyileştirin: her gün aynı saatte yatıp kalkın, yatak odasını karanlık ve sessiz tutun
• Stres yönetimi teknikleri uygulayın: derin nefes, meditasyon, yoga
• Ağrılı bölgelere sıcak su torbası veya soğuk kompres uygulayın
• Günlük aktivitelerinizi planlayın ve dinlenme araları verin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, ağrıyı hafifletmek, uykuyu düzenlemek ve ruh halini iyileştirmek için bazı ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar arasında ağrı kesiciler, bazı antidepresanlar veya sinir ağrısına yönelik ilaçlar bulunabilir. İlaçlar mutlaka doktor kontrolünde kullanılmalıdır. Fizik tedavi, psikolojik danışmanlık veya akupunktur gibi tedaviler de yardımcı olabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Fibromiyalji için cerrahi bir tedavi yoktur. Ameliyat, bu durumun belirtilerini tedavi etmez.

Bu durumla yaşamak

Fibromiyalji ile yaşamak zor olabilir, ancak belirtilerinizi yönetmek için adımlar atabilirsiniz. Ağrı ve yorgunluğunuzu günlük planlamanıza dahil edin. Kendinizi zorlamayın, iyi günlerde fazla aktivite yapıp kötü günlerde dinlenmeyin. Dengeli bir tempo bulun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatte kalkıp yatmak (uyku düzeni)
• Düzenli fiziksel aktivite (günde 20-30 dakika yürüyüş)
• Stresi yönetmek: hobiler, sosyal aktiviteler, destek grupları
• Ağrı günlüğü tutmak: neyin iyi geldiğini, neyin tetiklediğini not edin

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme önemlidir. Bazı kişiler anti-enflamatuar diyetlerden (bol sebze, meyve, tam tahıl, sağlıklı yağlar) fayda görebilir. Egzersiz, ağrıyı azaltır, uykuyu iyileştirir ve ruh halinizi düzeltir. Hafif tempoda başlayın, yavaş yavaş artırın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Fibromiyalji, depresyon ve anksiyete riskini artırabilir. Sürekli ağrı ve yorgunluk insanı umutsuzluğa sürükleyebilir. Bu duygularla başa çıkmak için destek almaktan çekinmeyin. Psikolojik danışmanlık veya destek grupları faydalı olabilir. Eğer intihar düşünceniz varsa, hemen 112'yi arayın veya bir sağlık kuruluşuna başvurun.

Önleme

Fibromiyaljiyi tamamen önlemenin bilinen bir yolu yoktur. Ancak düzenli egzersiz, iyi uyku alışkanlıkları ve stres yönetimi gibi sağlıklı yaşam tarzı uygulamaları, riski azaltmaya yardımcı olabilir. Travma veya enfeksiyon sonrası belirtiler gelişirse, erken dönemde doktora başvurmak önemlidir.

Aşılar

Fibromiyaljiye yönelik bir aşı yoktur. Ancak genel sağlık için önerilen aşılar (grip, zatürre gibi) yapılabilir.

Tarama programları

Fibromiyalji için düzenli bir tarama önerilmemektedir. Tanı, belirtiler başladıktan sonra doktor tarafından konur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kronik ağrı ve yorgunluğun kötüleşmesi
• Depresyon ve anksiyete gelişme riskinin artması
• Sosyal izolasyon, iş ve günlük aktivitelerde azalma
• Uyku sorunlarının daha da belirginleşmesi
• Başka sağlık sorunlarının ortaya çıkmasını maskelemesi

Uzun vadeli görünüm

Fibromiyalji kronik bir durumdur, ancak belirtiler zamanla değişebilir. Doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri ile birçok kişi belirtilerini kontrol altına alabilir ve kaliteli bir hayat sürebilir. Umutlu olun, çünkü bu durumla başa çıkmayı öğrenmek mümkündür.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Romatoloji Derneği · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı - Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.