Food allergy living in adults

Genel Bakış

Gıda alerjisi, bağışıklık sisteminin belirli bir besine karşı aşırı tepki vermesidir. Bu tepki, vücudun o besini yanlışlıkla zararlı olarak algılamasından kaynaklanır. Reaksiyonlar hafif kaşıntıdan hayatı tehdit eden anafilaksiye (ani ve şiddetli alerjik reaksiyon) kadar değişebilir.

Evet, gıda alerjileri dünya genelinde yetişkinlerin yaklaşık %10'unu etkiler. Son yıllarda görülme sıklığı artmaktadır.

Gıda alerjisi her yaşta ortaya çıkabilir. Bazı alerjiler çocuklukta başlar ve yetişkinlikte de devam eder; bazıları ise ilk kez yetişkinlikte görülür. Ailede alerji öyküsü olan kişilerde daha sıktır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Deri döküntüleri (kurdeşen veya egzama)
• Ağız, dudak, dil veya boğazda kaşıntı veya karıncalanma
• Yüzde, dudaklarda veya dilde şişlik (anjiyoödem)
• Burun akıntısı, hapşırma veya gözlerde sulanma
• Mide bulantısı, kusma, karın ağrısı veya ishal

Çocuklarda belirtiler

• Genellikle deri döküntüleri (kurdeşen) ve sindirim sorunları (gaz, ishal, kusma) görülür.
• Bebeklerde inatçı egzama gıda alerjisinin bir işareti olabilir.
• Belirtiler genellikle alerjen besin tüketildikten sonra dakikalar içinde başlar.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler daha az belirgin olabilir; örneğin hafif bir kurdeşen yerine baş dönmesi veya tansiyon düşüklüğü ön planda olabilir.
• Alerjik reaksiyonlar daha şiddetli seyredebilir ve anafilaksi riski daha yüksektir.
• Kalp veya akciğer hastalığı gibi ek sağlık sorunları reaksiyonu ağırlaştırabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin bir besin proteinini (alerjen) yanlışlıkla tehlikeli olarak algılaması.
• Genetik yatkınlık: Ailede alerji öyküsü olan kişilerde gıda alerjisi gelişme riski daha yüksektir.
• Çevresel faktörler: Beslenme alışkanlıkları, hijyen düzeyi ve bağırsak florası alerji gelişiminde rol oynayabilir.

Risk faktörleri

• Ailede gıda alerjisi, astım, egzama veya saman nezlesi öyküsü
• Kişinin kendisinde astım, egzama veya diğer alerjilerin bulunması
• Erken çocukluk döneminde alerjen besinlere geç maruz kalma (bazı durumlarda)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Anafilaksi belirtileri yaşarsanız derhal 112'yi arayın ve acil servise başvurun.
• Alerjen bir besin yedikten sonra nefes darlığı, dil şişmesi veya bayılma gibi ciddi belirtiler olursa vakit kaybetmeyin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Hafif ve tekrarlayan belirtiler yaşıyorsanız (örneğin döküntü, burun akıntısı) bir doktora başvurun.
• Gıda alerjisi tanısı aldıysanız yılda bir kez düzenli kontrol yaptırın.
• Alerji testi sonuçlarınızı doktorunuzla değerlendirin.

Tanı

Doktorunuz öncelikle belirtilerinizi ve beslenme alışkanlıklarınızı detaylı bir şekilde sorgular. Fizik muayene yapar. Şüphelenilen alerjene göre deri testi veya kan testi isteyebilir. Gerekirse besin yükleme testi (alerjen besini kontrollü ortamda yedirme) uygulanabilir.

Yapılabilecek testler

• Deri prick testi: Cildinize az miktarda alerjen damlatılıp iğne ile çizilir; kızarıklık ve kabarıklık oluşursa alerji olabilir.
• Kan testi (spesifik IgE): Kanda alerjene özgü antikor düzeyine bakılır.
• Besin yükleme testi: Doktor gözetiminde, azar azar şüpheli besin yenir ve reaksiyon gözlenir. En güvenilir yöntemdir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Test sonuçlarına göre doktorunuz size hangi besinlerden kaçınmanız gerektiğini, olası bir reaksiyonda ne yapacağınızı ve acil durum planınızı ayrıntılı olarak anlatacaktır.

Tedavi

Gıda alerjisinin kesin bir tedavisi yoktur. Tedavinin temel amacı, alerjenden tamamen kaçınmak ve bir reaksiyon durumunda belirtileri hızlıca kontrol altına almaktır. Doktorunuz size bir acil eylem planı ve gerekli ilaçları reçete edecektir.

Evde kişisel bakım

• Aldığınız tüm gıdaların etiketlerini dikkatlice okuyun; alerjen içerip içermediğini kontrol edin.
• Dışarıda yemek yerken garsona alerjinizi mutlaka söyleyin ve yemeğin içeriğini teyit edin.
• Çapraz bulaşmayı önlemek için evde kesme tahtaları, bıçaklar gibi araçları ayrı kullanın.
• Alerji bilgilerinizi içeren bir kart veya bileklik taşıyın.
• Acil durumda kullanılmak üzere doktorunuzun önerdiği ilaçları (örneğin antihistaminik, adrenalin oto-enjektör) her zaman yanınızda bulundurun.

Tıbbi tedaviler

Hafif alerjik reaksiyonlar için antihistaminik içeren ilaçlar (alerji ilaçları) kullanılabilir. Şiddetli reaksiyonlarda (anafilaksi) adrenalin iğnesi (oto-enjektör) uygulanır. Bu ilaçları sadece doktorunuz reçete etmelidir; hangi durumda hangisini kullanacağınızı size öğretecektir. Adrenalin oto-enjektörü kullanmayı bilmeyenler için doktor veya hemşire uygulamalı eğitim verecektir.

Bu durumla yaşamak

Gıda alerjisiyle yaşamak bilinçli ve dikkatli olmayı gerektirir. Her gün aldığınız besinlerin içeriğini kontrol etmek, yemek hazırlarken çapraz bulaşmayı önlemek ve olası bir reaksiyona karşı hazırlıklı olmak önemlidir. Bu durum ilk başta zorlayıcı olsa da zamanla alışkanlık haline gelir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Market alışverişinde her ürünün etiketini okuyun; 'içerebilir' uyarılarına dikkat edin.
• Arkadaşlarınıza, ailenize ve iş arkadaşlarınıza alerjinizi açıkça anlatın.
• Restoranlarda şefle konuşarak yemeğinizin alerjensiz hazırlanmasını isteyin.
• Seyahat ederken yanınızda güvendiğiniz atıştırmalıklar ve acil ilaçlarınızı bulundurun.
• Alerji destek gruplarına katılarak deneyimlerinizi paylaşabilirsiniz.

Diyet ve egzersiz

Alerjenlerden kaçınırken dengeli bir beslenme programı uygulamak için bir diyetisyenden yardım alabilirsiniz. Egzersiz genellikle güvenlidir; ancak bazı kişilerde egzersiz sonrası gıda alerjisi (egzersize bağlı anafilaksi) görülebilir. Bu nadir durumda egzersizden önce belirli besinler tüketilmemelidir. Doktorunuz size bu konuda özel öneriler verecektir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Gıda alerjisi olan yetişkinlerde kaygı, yemek yeme korkusu, sosyal ortamlarda rahatsızlık ve depresyon görülebilir. Bu duygular oldukça normaldir. Duygularınızı bir uzmanla paylaşmak, ailenizden destek almak ve alerji konusunda eğitimli olmak bu kaygıları azaltabilir.

Önleme

Gıda alerjisi tamamen önlenemez. Ancak reaksiyonları önlemek için en etkili yol, alerjen besinlerden kaçınmaktır. Sağlıklı beslenme ve bağışıklık sistemini güçlü tutmak da genel sağlık için faydalıdır. Bazı durumlarda doktor kontrolünde alerjenlere karşı duyarsızlaştırma tedavileri uygulanabilir; bu tedaviler herkes için uygun değildir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Anafilaksi: Hayatı tehdit eden şiddetli alerjik reaksiyon; tedavi edilmezse ölüme yol açabilir.
• Kronik egzama veya astım alevlenmeleri: Kontrolsüz gıda alerjisi bu durumları kötüleştirebilir.
• Beslenme yetersizlikleri: Alerjen besinlerden kaçınırken yanlış bir diyet uygulanırsa vitamin ve mineral eksiklikleri gelişebilir.
• Yemek yeme kaygısı: Sürekli reaksiyon korkusuyla yemek yeme alışkanlıkları bozulabilir.

Uzun vadeli görünüm

Doğru tanı, alerjenlerden kaçınma ve iyi bir acil durum planı ile gıda alerjisi olan yetişkinler normal ve sağlıklı bir yaşam sürebilir. Alerjilerin bir kısmı zamanla hafifleyebilir veya kaybolabilir, ancak yetişkinlikte başlayan alerjiler genellikle kalıcıdır. Doktorunuzla düzenli takip yaparak ve kendinizi eğiterek bu durumu yönetmek mümkündür. Unutmayın, doğru önlemlerle gıda alerjisinin hayatınızı kısıtlamasına izin vermek zorunda değilsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.