Food allergy living in children

Genel Bakış

Çocuklarda besin alerjisi, bağışıklık sisteminin belirli bir yiyeceğe karşı aşırı tepki vermesidir. Vücut, o yiyeceği zararlı bir madde gibi algılar ve onunla savaşmak için kimyasallar salgılar. Bu da deri döküntülerinden nefes darlığına kadar çeşitli belirtilere neden olabilir.

Evet, besin alerjisi çocuklarda oldukça sık görülür. Dünyada her 100 çocuktan yaklaşık 3 ila 8'inde besin alerjisi olduğu tahmin edilmektedir.

Besin alerjisi her yaştan çocuğu etkileyebilir, ancak en sık bebeklik ve erken çocukluk döneminde ortaya çıkar. Ailesinde alerji, astım veya egzama öyküsü olan çocuklarda daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Deride kızarıklık, kaşıntı, kurdeşen (ısırgan otu döküntüsüne benzer kabarıklıklar)
• Dudaklarda, dilde veya boğazda şişme
• Karın ağrısı, bulantı, kusma veya ishal
• Burun akıntısı, hapşırma, öksürük

Çocuklarda belirtiler

• Huzursuzluk, ağlama krizleri
• İştahsızlık, kilo alamama
• Egzama benzeri cilt döküntülerinde kötüleşme

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bu bölüm çocuklara özel olduğu için yetişkinlerde farklı belirtilerden bahsedilmemektedir.

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin, aslında zararsız olan bir besin proteinini (alerjeni) yanlışlıkla tehlikeli olarak algılaması
• Vücudun bu alerjene karşı IgE adı verilen antikorlar üretmesi
• Alerjenle tekrar karşılaşıldığında histamin gibi kimyasalların salınmasıyla belirtilerin ortaya çıkması

Risk faktörleri

• Ailede alerji, astım veya egzama öyküsü bulunması
• Çocuğun kendisinde egzama (atopik dermatit) olması
• Bazı besinlerle erken veya geç tanışma (örneğin, yer fıstığı ile 4-6 aydan önce tanışmak riski artırabilir)
• Sezaryen doğum, antibiyotik kullanımı gibi bağırsak florasını etkileyen faktörler

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.
• Alerjik reaksiyon şiddetli değilse bile, ilk kez oluştuysa ve ne yapacağınızı bilmiyorsanız çocuğunuzu hemen bir doktora götürün.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çocuğunuzda tekrarlayan hafif cilt döküntüleri, karın ağrısı veya ishal gibi belirtiler varsa
• Belirli bir besini yedikten sonra düzenli olarak belirtiler ortaya çıkıyorsa
• Alerji tanısı konmuş çocuğun beslenme planını ve tedavisini düzenlemek için düzenli doktor kontrolü önerilir.

Tanı

Besin alerjisi tanısı koymak için doktor önce çocuğunuzun tıbbi öyküsünü dinler; hangi besini yedikten sonra hangi belirtilerin ortaya çıktığını, ne kadar sürdüğünü sorar. Ardından fizik muayene yapar ve gerekirse bazı testler ister.

Yapılabilecek testler

• Deri prick testi: Kol veya sırta az miktarda alerjen damlatılıp iğne ile hafifçe çizilir; 15-20 dakika sonra oluşan kabarıklık değerlendirilir.
• Kan testi (spesifik IgE): Kandan alerjene karşı IgE antikor düzeyi ölçülür.
• Besin yükleme testi: En güvenilir yöntemdir; doktor gözetiminde şüpheli besin azar azar yedirilir ve reaksiyon izlenir. Bu test sadece alerji uzmanı tarafından yapılmalıdır.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Doktorunuz sizden besin ve belirti günlüğü tutmanızı isteyebilir. Testler rahatsız edici değildir, deri testi hafif kaşıntıya neden olabilir. Besin yükleme testi hastanede yapılır ve birkaç saat alır.

Tedavi

Besin alerjisinin kesin bir tedavisi yoktur. Temel yaklaşım, alerjiye neden olan besinden kaçınmak ve olası bir reaksiyona karşı hazırlıklı olmaktır. Hafif reaksiyonlar için antihistaminikler (doktor önerisiyle) kullanılabilir. Şiddetli reaksiyonlar (anafilaksi) için acil durum planı ve adrenalin oto-enjektörü reçete edilebilir.

Evde kişisel bakım

• Alerjen besini ve onun bulunabileceği tüm yiyecekleri (gizli alerjenler dahil) öğrenin ve etiketleri dikkatlice okuyun.
• Evde ve okulda çocuğunuzun yanında her zaman, doktorunuzun önerdiği ilaçlar (antihistaminik, adrenalin oto-enjektörü) bulunsun.
• Çocuğunuzun arkadaşlarının, öğretmenlerinin ve bakıcılarının alerji konusunda bilgi sahibi olmasını sağlayın.
• Acil durum planınızı yazılı hale getirin ve çocuğunuzun yanında taşıyın.

Tıbbi tedaviler

Alerjik reaksiyon hafif ise doktorunuz, reçetesiz satılan antihistaminik şuruplar veya damlalar önerebilir. Şiddetli reaksiyon riski olan çocuklar için adrenalin oto-enjektörü (epinefrin kalemi) reçete edilir. Adrenalin, anafilaksiyi durduran hayat kurtarıcı bir ilaçtır. Ayrıca, son yıllarda belirli alerjenler (örneğin yer fıstığı) için ağızdan immünoterapi (alerjenle duyarsızlaştırma) tedavisi bazı merkezlerde uygulanmaktadır. Bu tedaviler mutlaka bir alerji uzmanı kontrolünde yapılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Besin alerjisi cerrahi bir müdahale gerektirmez.

Bu durumla yaşamak

Çocuğunuzun besin alerjisiyle günlük yaşamını sürdürmek, dikkatli planlama ve eğitim gerektirir. Alerjenden kaçınmak en önemli adımdır. Yemek hazırlarken çapraz bulaşmayı önlemek için ayrı kaplar ve kesme tahtaları kullanın. Dışarıda yemek yerken restoranlara alerjiyi mutlaka bildirin. Çocuğunuz büyüdükçe ona alerjisini yönetmeyi öğretin; hangi besinlerden uzak durması gerektiğini ve belirtiler ortaya çıktığında ne yapması gerektiğini bilmesi önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Alerjen içermeyen alternatif besinlerle dengeli bir beslenme planı oluşturun (örneğin; süt alerjisinde soya sütü, kalsiyum takviyesi).
• Besin etiketlerini okumayı alışkanlık haline getirin; 'içerebilir' uyarılarını dikkate alın.
• Okul, kreş ve aile toplantılarında çocuğunuzun güvenliği için gerekli önlemleri alın.
• Çocuğunuzun adrenalin oto-enjektörünü nasıl kullanacağını bilen bir yetişkinin her zaman yanında olmasını sağlayın.

Diyet ve egzersiz

Alerjen besini çıkardıktan sonra bile çocuğunuzun tüm besin gruplarından yeterli miktarda almasını sağlayın. Bir diyetisyenden yardım almak faydalı olabilir. Egzersiz genellikle besin alerjisi olan çocuklar için güvenlidir, ancak egzersiz sırasında veya sonrasında alerjen tüketmek (örneğin; egzersizle tetiklenen anafilaksi) nadiren risk oluşturabilir. Bu konuda doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Besin alerjisi olan çocuklar ve aileleri, sürekli tetikte olma, sosyal durumlarda endişe ve dışlanma korkusu yaşayabilir. Bu durum kaygıya, depresyona veya yeme bozukluklarına yol açabilir. Çocuğunuzun duygularını ifade etmesine izin verin, onu destekleyin ve gerekirse bir çocuk psikoloğundan yardım alın.

Önleme

Besin alerjisini tamamen önlemek her zaman mümkün değildir, ancak riski azaltmak için yapılabilecekler vardır. Anne sütü ile beslenme, tamamlayıcı gıdalara geçişte Sağlık Bakanlığı'nın önerilerine uymak (örneğin; yer fıstığı gibi alerjenleri 4-6 ay arasında, alerji riski yüksek bebeklerde doktor kontrolünde tanıştırmak) riski azaltabilir. Cilt bakımı ve egzamanın iyi kontrolü de alerji gelişimini önlemede önemlidir.

Aşılar

Besin alerjisini önleyen bir aşı yoktur. Ancak alerjisi olan çocukların aşı takvimine uygun şekilde tüm aşılarını olması genel sağlık için önemlidir. Aşı içeriklerinde alerjen olabilecek maddeler (yumurta, jelatin) bulunabilir; bu nedenle aşı öncesi doktorunuza çocuğunuzun alerjilerini mutlaka bildirin.

Tarama programları

Ailede güçlü alerji öyküsü varsa, çocukta henüz belirti yokken alerji testleri yapılması genellikle önerilmez. Belirtiler ortaya çıktıktan sonra tanısal testler yapılır. Doktorunuz gerekli görürse erken tarama isteyebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Anafilaksi: Hayatı tehdit eden, tüm vücudu etkileyen şiddetli alerjik reaksiyon. Acil müdahale edilmezse ölümcül olabilir.
• Kronik egzama: Kontrolsüz alerji nedeniyle cilt döküntüleri sürekli hale gelebilir.
• Büyüme geriliği: Alerjen besinlerin diyetten çıkarılması sonucu yetersiz beslenme görülebilir.
• Astım alevlenmeleri: Besin alerjisi, astımı olan çocuklarda atakları tetikleyebilir.

Uzun vadeli görünüm

Çocukluk çağı besin alerjilerinin bir kısmı (süt, yumurta, buğday, soya) zamanla düzelebilir. Yer fıstığı, fındık ve deniz ürünü alerjileri ise genellikle hayat boyu sürer. Doğru yönetim, alerjenden kaçınma ve acil durum hazırlığı ile çocuğunuz normal ve sağlıklı bir yaşam sürdürebilir. Yeni tedavi seçenekleri (immünoterapi) umut vericidir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.