Food allergy living in teenagers

Genel Bakış

Besin alerjisi, vücudun bazı yiyeceklere karşı verdiği anormal bir bağışıklık tepkisidir. Yani bağışıklık sisteminiz, aslında zararsız olan bir besini (örneğin süt, yumurta, fıstık) tehlike olarak algılar ve ona saldırır. Bu durum, tüketilen besinin hemen ardından veya birkaç saat içinde çeşitli belirtilere yol açabilir.

Evet, besin alerjileri çocukluktan ergenliğe kadar yaygın bir sağlık sorunudur. Türkiye'de ve dünyada her geçen gün daha fazla gencin besin alerjisi olduğu bilinmektedir.

Besin alerjisi en sık bebeklik ve erken çocukluk döneminde başlar, ancak ergenlikte de devam edebilir. Bazı gençlerde ise ilk kez ergenlik döneminde ortaya çıkabilir. Ailede alerji öyküsü olanlar daha yüksek risk taşır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Dudaklarda, dilde veya boğazda karıncalanma ya da kaşıntı
• Ağız çevresinde veya vücutta kurdeşen (kabarıklı, kaşıntılı döküntü)
• Mide bulantısı, kusma, karın ağrısı veya ishal
• Burun akıntısı, hapşırma, gözlerde kaşıntı ve sulanma

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda belirtiler genellikle daha hızlı ve şiddetli olabilir.
• Huzursuzluk, ağlama, ciltte solgunluk veya kızarıklık sık görülür.
• Nefes almakta zorlanma (hırıltılı solunum) çocuklarda daha belirgin olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda besin alerjisi belirtileri genellikle yetişkinlerle benzerdir.
• Tansiyon düşmesi, baş dönmesi veya bayılma hissi daha sık görülebilir.
• Kalp çarpıntısı veya göğüste sıkışma hissi de yaşlılarda daha belirgin olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Besinlerde bulunan proteinlere karşı bağışıklık sisteminin aşırı duyarlılık göstermesi.
• En sık tetikleyiciler: süt, yumurta, yer fıstığı, ağaç yemişleri (ceviz, badem, fındık), balık, kabuklu deniz ürünleri, buğday ve soya.
• Ergenlikte hormonsal değişimler bazı alerjileri tetikleyebilir veya şiddetlendirebilir.

Risk faktörleri

• Ailede alerji (astım, egzama, saman nezlesi) öyküsü olması
• Çocukluk döneminde egzama (atopik dermatit) geçirmiş olmak
• Diğer alerjik hastalıkların (astım, alerjik rinit) varlığı
• Ergenlikte sosyal ortamlarda farkında olmadan alerjen besin tüketme riski

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda 'acil' bölümünde belirtilen belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Yüz, dil veya boğazda hızlı şişme, nefes darlığı, bayılma gibi durumlarda vakit kaybetmeden acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Hafif belirtiler (örneğin sadece döküntü) yaşıyorsanız, bir alerji uzmanına (immünolog veya alerji doktoru) randevu alın.
• Daha önce besin alerjisi tanısı konmuş ve belirtileriniz değişmişse doktorunuzla görüşün.
• Yeni bir besine karşı alerjik reaksiyon geliştiğini düşünüyorsanız, doktora danışmadan önce o besini tüketmeyin.

Tanı

Doktorunuz, belirtilerinizi ve yeme alışkanlıklarınızı dinledikten sonra fizik muayene yapar ve belirtilerinize neden olan besini bulmak için bazı testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Deri testi (cilt üzerine alerjen damlatılıp hafif çizik atılır)
• Kan testi (spesifik IgE antikorlarına bakılır)
• Besin yükleme testi (doktor kontrolünde şüpheli besini az miktarda yedirerek reaksiyonun gözlemlenmesi)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Testler genellikle güvenlidir, ancak besin yükleme testi sırasında reaksiyon riskine karşı hastanede yapılmalıdır. Doktorunuz size ve ailenize reaksiyon durumunda ne yapmanız gerektiğini ayrıntılı olarak anlatacaktır.

Tedavi

Besin alerjisinin kesin bir tedavisi yoktur. Tedavinin temel amacı, alerjen besinden kaçınmak ve reaksiyon oluştuğunda belirtileri kontrol altına almaktır. Ergenlik döneminde, sosyal hayat ve okul ortamında güvende kalmak için iyi bir plan yapmak çok önemlidir.

Evde kişisel bakım

• Alerjen besini tespit edin ve onu içeren tüm yiyeceklerden uzak durun.
• Yiyecek etiketlerini her zaman dikkatlice okuyun; 'içerebilir' uyarılarını ciddiye alın.
• Okulda, arkadaş ortamında veya dışarıda yemek yerken daima yemeğin içeriğini sorun ve alerjinizi net bir şekilde belirtin.
• Doktorunuzun önerdiği acil durum ilacını (adrenalin oto-enjektörü gibi) her an yanınızda taşıyın ve nasıl kullanacağınızı öğrenin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, hafif reaksiyonları kontrol altına almak için antihistaminik ilaçlar (alerji giderici) önerebilir. Ancak ciddi bir reaksiyon (anafilaksi) durumunda adrenalin, hayat kurtarıcı tek tedavidir. Adrenalin oto-enjektörü, doktor reçetesiyle alınır ve size nasıl kullanılacağı uygulamalı olarak gösterilir. Tedavinin bir parçası olarak astım ilacı gibi başka ilaçlar da verilebilir, ancak bunların tümü doktor kontrolünde olmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bu durum için cerrahi bir tedavi yoktur.

Bu durumla yaşamak

Besin alerjisiyle yaşamak, günlük rutinde dikkatli olmayı gerektirir. Okulda, arkadaşlarla yemek yerken veya seyahat ederken her zaman güvenli seçenekleri tercih edin. Alerjinizi çevrenizdeki kişilere (arkadaşlar, öğretmenler, aile) açıkça anlatın ve acil durumda ne yapmaları gerektiğini öğretin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli olarak doktor kontrolüne gidin ve alerji planınızı güncelleyin.
• Spor yaparken veya seyahat ederken yanınızda mutlaka acil durum ilacınızı ve sağlık bilgilerinizi taşıyın.
• Ergenlik döneminde sosyal baskıya rağmen alerjen besinlerden kaçınmakta kararlı olun.

Diyet ve egzersiz

Dengeli bir beslenme için alerjen besinin yerine geçebilecek güvenli alternatifleri (örneğin süt alerjisi varsa soya sütü, ancak soya alerjiniz yoksa) doktorunuz veya diyetisyeninizle belirleyin. Egzersiz alerjiyi tetiklemez ancak egzersizden hemen önce alerjen besin tüketmek reaksiyon riskini artırabilir. Egzersiz sonrası alerji belirtileri hissederseniz doktorunuza bildirin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Besin alerjisi, gençlerde kaygı, sosyal izolasyon ve yeme bozukluklarına yol açabilir. 'Farklı' hissetmek veya reaksiyon korkusuyla arkadaş etkinliklerine katılmamak yaygındır. Bu duygularınızı aileniz, arkadaşlarınız ve doktorunuzla paylaşmanız önemlidir.

Önleme

Besin alerjisini tamamen önlemek mümkün değildir. Ancak erken bebeklik döneminde bazı besinlerin (örneğin yer fıstığı) doktor kontrolünde erken verilmesinin alerji gelişme riskini azaltabileceğine dair çalışmalar vardır. Ergenlikte yeni bir alerjiyi önlemek için bilinen bir yöntem yoktur.

Aşılar

Besin alerjisi için bir aşı yoktur. Ancak alerjik reaksiyonu tetikleyen bazı aşı içeriklerine karşı dikkatli olunmalıdır; aşı olmadan önce alerjinizi mutlaka doktorunuza bildirin.

Tarama programları

Tarama testleri rutin olarak önerilmez. Yalnızca belirti varlığında veya yüksek riskli bireylerde (örneğin ailede alerji öyküsü olanlarda) doktor tarafından istenebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tedavi edilmezse veya alerjen besinden kaçınılmazsa ciddi, hayatı tehdit eden alerjik reaksiyonlar (anafilaksi) gelişebilir.
• Sürekli maruziyet astımı kötüleştirebilir veya kronik egzamaya neden olabilir.
• Sosyal ve duygusal sorunlar (anksiyete, depresyon, yeme bozukluğu) ortaya çıkabilir.

Uzun vadeli görünüm

Besin alerjisi olan gençlerin büyük çoğunluğu, doğru yönetim ve doktor takibi ile sağlıklı ve normal bir yaşam sürer. Bazı alerjiler (süt, yumurta gibi) zamanla kaybolabilirken, diğerleri (yer fıstığı, ağaç yemişleri) genellikle ömür boyu devam eder. Umut verici haber, yeni tedavi yöntemleri ve araştırmalar sayesinde gelecekte daha iyi seçeneklerin olabileceğidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.