Food allergy living patient overview

Genel Bakış

Gıda alerjisi, bağışıklık sisteminizin belirli bir yiyecekteki bir maddeye (alerjen) aşırı tepki vermesidir. Bu tepki vücudun farklı bölgelerinde hafif veya ciddi belirtilere yol açabilir. Besin alerjisi olan kişiler, alerjen yiyeceği yedikten, dokunduktan veya nadiren soluduktan sonra reaksiyon yaşarlar.

Evet, gıda alerjisi dünya genelinde milyonlarca insanı etkiler. Özellikle çocuklarda daha sık görülür, ancak her yaşta ortaya çıkabilir.

Gıda alerjisi herkesi etkileyebilir. Ailede alerji öyküsü olan kişilerde (astım, egzama, saman nezlesi gibi) daha yaygındır. Çocuklar genellikle süt, yumurta ve buğday gibi alerjenlere karşı alerji geliştirir; birçoğu büyüdükçe bu alerjileri aşabilir. Yetişkinlerde ise daha çok fıstık, ağaç yemişleri, balık ve kabuklu deniz ürünleri alerjisi görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Deride kızarıklık, kaşıntı, kurdeşen (ürtiker)
• Dudaklarda, dilde, boğazda veya yüzde şişlik
• Mide bulantısı, kusma, karın ağrısı veya ishal
• Burun akıntısı, hapşırma, gözlerde kaşıntı ve sulanma
• Nefes darlığı, hırıltılı solunum, öksürük

Çocuklarda belirtiler

• Kurdeşen ve egzama gibi cilt belirtileri çok yaygındır.
• İnatçı ağlama, huzursuzluk ve uyku sorunları da görülebilir.
• Çocuklarda ağız çevresinde kızarıklık ve şişlik sık rastlanır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yetişkinlerde aynı belirtiler görülmekle birlikte, anafilaksi riski daha yüksek olabilir.
• Nefes almada zorluk, baş dönmesi ve bayılma hissi gibi şiddetli belirtiler daha sık bildirilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin belirli bir gıda proteinini (alerjen) yanlışlıkla tehlikeli olarak algılaması.
• Bu algılama sonucunda histamin gibi kimyasalların salınması, alerjik belirtilere yol açar.
• En yaygın gıda alerjenleri: süt, yumurta, fıstık, ağaç yemişleri (ceviz, badem, kaju), soya, buğday, balık ve kabuklu deniz ürünleri.

Risk faktörleri

• Ailede alerji öyküsü (astım, egzama, saman nezlesi gibi)
• Küçük yaşta (özellikle bebeklik döneminde) alerjenle karşılaşma
• Daha önce gıda alerjisi geçirmiş olmak
• Diğer alerjik hastalıkların (astım, egzama) varlığı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda belirtilen acil durum belirtilerinden herhangi birini yaşarsanız hemen 112'yi arayın.
• Şiddetli alerjik reaksiyon (anafilaksi) belirtileri varsa vakit kaybetmeden tıbbi yardım alın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Hafif alerjik belirtiler (örneğin hafif kurdeşen) yeniden ortaya çıkıyorsa veya geçmiyorsa bir doktora başvurun.
• Gıda alerjisi teşhisi konulduktan sonra düzenli takip için alerji uzmanına görünün.
• Adrenalin oto-enjektörü (alerji acil durum ilacı) kullanıyorsanız, kullanımını ve uygunluğunu kontrol ettirin.

Tanı

Gıda alerjisi teşhisi, detaylı bir tıbbi öykü ve fizik muayene ile başlar. Doktorunuz belirtilerinizi, hangi yiyecekleri yediğinizi ve reaksiyonun ne kadar sürede ortaya çıktığını soracaktır. Tanıyı kesinleştirmek için çeşitli testler yapılır.

Yapılabilecek testler

• Deri delme testi (alerjen özütü cilde damlatılıp hafifçe çizilir, kızarıklık olup olmadığına bakılır)
• Kan testi (alerjiye özgü IgE antikorlarını ölçer)
• Besin provokasyon testi (doktor kontrolünde alerjen gıda az miktarda verilir ve reaksiyon izlenir)
• Eliminasyon diyeti (şüpheli gıda bir süre diyetten çıkarılır, sonra yeniden eklenerek belirtiler değerlendirilir)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Testler genellikle güvenlidir. Besin provokasyon testi mutlaka bir hastanede, doktor gözetiminde yapılmalıdır çünkü ciddi reaksiyon riski vardır. Sonuçlara göre doktorunuz size hangi yiyeceklerden kaçınmanız gerektiğini ve acil durumda ne yapmanız gerektiğini anlatacaktır.

Tedavi

Gıda alerjisinin kesin bir tedavisi yoktur, ancak belirtileri kontrol altına almak ve ciddi reaksiyonları önlemek mümkündür. Tedavinin temel taşları, alerjen yiyeceklerden kaçınmak ve acil durumlara hazırlıklı olmaktır.

Evde kişisel bakım

• Gıda etiketlerini dikkatlice okuyun; alerjenlerin farklı isimlerini öğrenin.
• Yemeklerinizi güvenilir kaynaklardan temin edin, restoranlarda alerjinizi mutlaka bildirin.
• Alerji eylem planınızı doktorunuzla hazırlayın ve ailenizle paylaşın.
• Adrenalin oto-enjektörü (acil durum ilacı) reçete edildiyse her zaman yanınızda taşıyın ve nasıl kullanılacağını öğrenin.
• Çapraz bulaşma riskine karşı mutfakta ayrı kesme tahtaları ve kaplar kullanın.

Tıbbi tedaviler

Hafif alerjik belirtiler için antihistaminik adı verilen ilaçlar (kaşıntı, kurdeşen gibi) kullanılabilir. Şiddetli reaksiyonlarda (anafilaksi) ise acil olarak adrenalin enjeksiyonu yapılır. Doktorunuz, alerjene karşı duyarsızlaştırma tedavisi (oral immünoterapi) gibi yöntemleri değerlendirebilir. Tüm ilaçları doktorunuza danışarak kullanmalısınız; kendi başınıza ilaç başlamayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Gıda alerjisi için cerrahi bir tedavi yoktur.

Bu durumla yaşamak

Gıda alerjisiyle yaşarken dikkatli olmak önemlidir ancak hayatınızı tamamen kısıtlamaz. Alerjen yiyeceklerden kaçınarak, yemek planlaması yaparak ve olası reaksiyonlara karşı hazırlıklı olarak günlük yaşamınızı sürdürebilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Ailenizin, arkadaşlarınızın ve iş arkadaşlarınızın alerjinizi bilmesini sağlayın.
• Seyahat ederken yanınızda güvenli atıştırmalıklar bulundurun ve otellere alerjinizi bildirin.
• Okul veya iş yerinde bir acil durum planı oluşturulmasına yardımcı olun.
• Adrenalin oto-enjektörünüzün son kullanma tarihini düzenli olarak kontrol edin.

Diyet ve egzersiz

Diyetisyeninizle görüşerek alerjenleri içermeyen dengeli bir beslenme planı oluşturun. Egzersiz yapmadan önce alerjen gıdalar tüketmekten kaçının, çünkü egzersiz bazı kişilerde alerjik reaksiyonu tetikleyebilir (egzersize bağlı anafilaksi). Herhangi bir beslenme değişikliğini doktorunuzla konuşun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Gıda alerjisi, sürekli tetikte olma gereği nedeniyle kaygı ve strese yol açabilir. Özellikle çocuklarda sosyal ortamlarda zorluk yaşanabilir. Bu duygular normaldir; bir psikolog veya destek grubundan yardım almak faydalı olabilir.

Önleme

Gıda alerjisini tamamen önlemek her zaman mümkün değildir. Ancak bazı durumlarda, bebeklere erken dönemde potansiyel alerjen gıdaların (örneğin fıstık) uzman kontrolünde verilmesi alerji gelişme riskini azaltabilir. Bu konuda Sağlık Bakanlığı'nın ve alerji uzmanlarının güncel önerilerini takip etmek önemlidir.

Aşılar

Belirtilen bir aşı yoktur.

Tarama programları

Ailede alerji öyküsü olan bebeklerde, alerji testleri erken dönemde yapılabilir. Ancak rutin tarama herkes için önerilmez. Doktorunuz sizin için en uygun yaklaşımı belirleyecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Şiddetli alerjik reaksiyon (anafilaksi) yaşamı tehdit edebilir.
• Kronik egzama veya astım gibi diğer alerjik hastalıkların şiddetlenmesi.
• Beslenme yetersizlikleri (eğer geniş bir gıda grubundan kaçınılırsa) – bunu önlemek için diyetisyen desteği alın.

Uzun vadeli görünüm

Gıda alerjisi olan çoğu insan, doğru yönetim ve acil durum hazırlığı ile sağlıklı ve aktif bir yaşam sürer. Çocuklarda bazı alerjiler (süt, yumurta gibi) zamanla kaybolabilir. Yetişkinlikte başlayan alerjiler genellikle kalıcıdır ancak alerjenlerden kaçınarak ve tıbbi plana uyarak ciddi sorunların önüne geçilebilir. Unutmayın, gıda alerjisiyle yaşamak mümkündür ve yalnız değilsiniz.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı Alerji Birimleri · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.