Gout prevention living in older adults

Genel Bakış

Gut, eklemlerde ani ve şiddetli ağrı, kızarıklık ve şişliğe neden olan bir tür artrittir (eklem iltihabı). Vücutta ürik asit denen bir maddenin birikmesi sonucu oluşur. Bu madde, eklemlerde iğne benzeri kristaller halinde birikir ve iltihaba yol açar.

Evet, gut özellikle 40 yaş üstü erkeklerde ve menopoz sonrası kadınlarda yaygındır. Yetişkinlerin yaklaşık %3-6'sını etkilediği tahmin edilmektedir.

Gut, herkesi etkileyebilir ancak en sık orta yaşlı erkeklerde ve menopoz sonrası kadınlarda görülür. Ailede gut öyküsü olanlar, fazla kilolu olanlar, yüksek tansiyon veya böbrek hastalığı olanlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Genellikle ayak başparmağında ani başlayan şiddetli ağrı
• Etkilenen eklemde kızarıklık, şişlik ve sıcaklık hissi
• Eklemde hassasiyet, dokunmaya karşı aşırı duyarlılık
• Ataklar genellikle gece başlar ve birkaç gün ila birkaç hafta sürebilir

Çocuklarda belirtiler

• Gut çocuklarda çok nadirdir. Çocuklarda eklem ağrısı ve şişlik görülürse, başka nedenler (örneğin romatizmal hastalıklar) daha olasıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda gut atakları daha sık olabilir ve eklemlerde daha yaygın hasara yol açabilir.
• Ağrı ve şişlik daha uzun sürebilir.
• Böbrek taşı oluşumu riski daha yüksektir.
• Bazı yaşlılarda eklemlerde nodül adı verilen küçük şişlikler (tofüs) gelişebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Vücutta ürik asit seviyesinin yükselmesi (hiperürisemi). Bu, vücudun çok fazla ürik asit üretmesi veya böbreklerin yeterince atamaması nedeniyle olabilir.
• Ürik asit kristallerinin eklemlerde birikmesi ve iltihaplanmaya yol açması.

Risk faktörleri

• İleri yaş (özellikle 65 yaş üstü)
• Erkek cinsiyet (kadınlarda menopoz sonrası risk artar)
• Ailede gut öyküsü
• Fazla kilolu veya obez olmak
• Yüksek tansiyon, diyabet, böbrek hastalığı gibi kronik hastalıklar
• Bazı ilaçlar (özellikle idrar söktürücüler, aspirin gibi)
• Alkol tüketimi (özellikle bira ve sert içkiler)
• Aşırı kırmızı et, deniz ürünleri, şekerli içecekler tüketmek

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani ve şiddetli eklem ağrısı, şişlik ve kızarıklık yaşarsanız (özellikle ilk kez)
• Ağrıyan eklemde hareket edemiyorsanız veya o bölgeye basamıyorsanız
• Gut atağı sırasında yüksek ateşiniz varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Gut tanısı konduysa ve düzenli ilaç kullanıyorsanız, kontrollerinizi aksatmayın.
• Ürik asit seviyenizi ölçtürmek için yılda en az bir kez doktora görünün.
• Yaşam tarzı değişiklikleri yapmak istiyorsanız, doktorunuzdan destek alın.

Tanı

Doktorunuz, belirtilerinizi ve tıbbi geçmişinizi dinledikten sonra fizik muayene yapar. Tanıyı doğrulamak için ek testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testi ile ürik asit seviyesinin ölçülmesi (ancak atak sırasında normal olabilir)
• Eklem sıvısından örnek alınarak (artrosentez) mikroskop altında ürik asit kristallerinin aranması
• Ultrason veya röntgen gibi görüntüleme yöntemleriyle eklem hasarının değerlendirilmesi

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size gut atağını tetikleyen faktörleri soracak ve aile öykünüzü alacaktır. Eklem sıvısı alınması hafif rahatsızlık verebilir ancak kısa sürer. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde çıkar.

Tedavi

Gut tedavisinin iki ana amacı vardır: Atakları hızla durdurmak ve gelecekteki atakları önlemek. Tedavi, ilaçlar, yaşam tarzı değişiklikleri ve gerektiğinde diğer yöntemleri içerir.

Evde kişisel bakım

• Atak sırasında etkilenen eklemi dinlendirin ve yüksekte tutun.
• Eklem üzerine soğuk kompres uygulayın (bir beze sarılmış buz torbası 15-20 dakika).
• Bol su için (günde en az 8-10 bardak).
• Ağrıyı hafifletmek için doktorunuzun önereceği ağrı kesicileri kullanın (reçetesiz ilaçlar için mutlaka doktorunuza danışın).
• Ayağa kalkarken veya yürürken destek alın, ağrıyan ekleme yük bindirmeyin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, gut atağını tedavi etmek ve gelecekteki atakları önlemek için ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar arasında iltihap gidericiler, ağrı kesiciler ve ürik asit seviyesini düşüren ilaçlar bulunur. İlaçlarınızı düzenli kullanmanız ve doktorunuzun önerdiği dozlara uymanız çok önemlidir. Hiçbir ilacı doktorunuza danışmadan başlamayın veya bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Gut hastalığı için genellikle cerrahi gerekmez. Ancak, çok büyük tofüsler (nodüller) eklem hareketini kısıtlıyorsa veya sinirlere baskı yapıyorsa nadiren cerrahi çıkarma düşünülebilir. Bu kararı doktorunuz verecektir.

Bu durumla yaşamak

Gut ile yaşamak, atakları tetikleyen faktörlerden kaçınmayı ve sağlıklı bir yaşam tarzını sürdürmeyi gerektirir. Ataklar genellikle birkaç gün içinde geçer, ancak aralarda kendinizi iyi hissedersiniz. Düzenli kontroller ve ilaç kullanımı ile gut kontrol altına alınabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Kilonuzu sağlıklı bir aralıkta tutun (aşırı kilo vermek de atakları tetikleyebilir, yavaş yavaş kilo verin).
• Günde en az 2 litre su için.
• Düzenli egzersiz yapın (yüzme, yürüyüş gibi eklemlere yük bindirmeyen aktiviteler).
• Alkol tüketimini sınırlayın veya tamamen bırakın (özellikle bira ve sert içkiler).
• Sigara kullanıyorsanız bırakın.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı beslenme gut kontrolünde çok önemlidir. Kırmızı et, organ etleri, deniz ürünleri gibi pürin yönünden zengin besinleri sınırlayın. Şekerli içeceklerden ve aşırı fruktoz içeren gıdalardan kaçının. Bol sebze, meyve, tam tahıl ve az yağlı süt ürünleri tüketin. Egzersiz, kilo kontrolüne yardımcı olur ve eklem sağlığını destekler. Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz yapmaya çalışın. Egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Gut atakları ani ve şiddetli ağrıya neden olarak kaygı ve strese yol açabilir. Ağrı nedeniyle günlük aktivitelerin kısıtlanması moral bozukluğuna neden olabilir. Unutmayın, gut yönetilebilir bir hastalıktır. Stres yönetimi teknikleri, gevşeme egzersizleri ve sevdiklerinizle konuşmak duygusal yükü hafifletebilir. Kendinizi çok kötü hissederseniz bir ruh sağlığı uzmanından destek alabilirsiniz.

Önleme

Gut ataklarını tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da, risk faktörlerini kontrol ederek ve sağlıklı bir yaşam tarzı benimseyerek atak sıklığını büyük ölçüde azaltabilirsiniz. Kilo vermek, sağlıklı beslenmek, alkol ve şekerli içeceklerden kaçınmak, bol su içmek ve düzenli egzersiz yapmak en etkili önlemlerdir.

Tarama programları

Gut için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak, yüksek risk grubundaysanız (aile öyküsü, obezite, yüksek tansiyon gibi) doktorunuz kan tahlili ile ürik asit seviyenizi kontrol edebilir. Bu, erken önlem almanıza yardımcı olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Eklemlerde kalıcı hasar ve şekil bozukluğu
• Töfüs adı verilen ürik asit nodüllerinin cilt altında birikmesi (eklemlerde, kulaklarda görülebilir)
• Böbrek taşı oluşumu
• Böbrek fonksiyonlarında bozulma (gut nefropatisi)
• Kronik gut artriti gelişmesi (sürekli eklem ağrısı ve iltihabı)

Uzun vadeli görünüm

Gut, doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri ile çok iyi yönetilebilen bir hastalıktır. Düzenli ilaç kullanımı ve sağlıklı alışkanlıklar sayesinde ataklar seyrekleşir, eklem hasarı önlenir ve yaşam kaliteniz artar. Geçmişte olduğu gibi şiddetli ataklar yaşamayacağınız için umutlu olabilirsiniz. Doktorunuzla iş birliği içinde olmanız, en iyi sonuçları almanızı sağlayacaktır.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı · Türkiye
• Aile Hekiminiz · Türkiye (yerel)

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.