Hepatic encephalopathy awareness

Genel Bakış

Hepatik ensefalopati, karaciğer yetmezliği olan kişilerde karaciğerin kanı temizleyememesi sonucu kanda biriken toksik maddelerin beyni etkilemesiyle ortaya çıkan bir durumdur. Kısaca, karaciğer sorunları nedeniyle beyin fonksiyonlarının bozulmasıdır.

İleri karaciğer hastalığı olan kişilerde yaygın bir komplikasyondur. Siroz hastalarının önemli bir kısmı hayatlarının bir döneminde bu durumu yaşar.

Genellikle karaciğer sirozu, akut karaciğer yetmezliği veya karaciğer nakli olmuş kişilerde görülür. Alkol kullanımı, enfeksiyonlar ve bazı ilaçlar tetikleyebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Unutkanlık veya kafa karışıklığı
• Konsantrasyon güçlüğü
• Uyku düzeninde değişiklikler (gündüz uyuma, gece uyanıklık)
• Kişilik değişiklikleri (sinirlilik, huzursuzluk)
• Konuşma bozukluğu veya peltek konuşma
• Ellerde titreme (asteriks)
• Kötü nefes kokusu (karaciğer kokusu)

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde beslenme sorunları
• Sürekli ağlama veya huzursuzluk
• Daha önce yapabildiği becerilerde gerileme
• Uyanıklıkta azalma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda sıklıkla unutkanlık ve kafa karışıklığı ile karışabilir
• Düşme riski artar
• Günlük işleri yapmada zorlanma
• Uyku bozuklukları

Nedenler

Ana nedenler

• Karaciğerin normalde kandan temizlediği amonyak gibi toksik maddelerin kanda birikmesi
• Karaciğer sirozu
• Akut karaciğer yetmezliği
• Karaciğer nakli sonrası komplikasyonlar

Risk faktörleri

• Alkol kullanımı
• Karaciğer hastalığı (siroz, hepatit)
• Enfeksiyonlar (özellikle idrar yolu enfeksiyonu)
• Mide veya bağırsak kanaması
• Aşırı protein tüketimi
• Bazı ilaçlar (özellikle sakinleştiriciler)
• Elektrolit dengesizliği
• Kabızlık

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın veya acil servise gidin
• Ciddi kafa karışıklığı, bilinç değişikliği, nöbet

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Karaciğer hastalığınız varsa ve hafif unutkanlık, uyku düzensizliği gibi belirtiler yaşıyorsanız doktorunuza başvurun
• Düzenli kontrol randevularınızı aksatmayın

Tanı

Doktor önce tıbbi öykünüzü alır, fizik muayene yapar ve belirtilerinizi değerlendirir. Karaciğer hastalığı olan kişilerde bu tanıdan şüphelenilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: amonyak seviyesi, karaciğer fonksiyon testleri
• Elektrolit testleri
• Enfeksiyon taraması
• Beyin aktivitesini değerlendirmek için EEG (elektroensefalogram)
• Bazen görüntüleme yöntemleri (BT veya MR) kullanılabilir

Randevunuzda neler beklenir

Tanı genellikle belirtiler ve kan testleriyle konur. Ek testler durumun ciddiyetini belirlemeye yardımcı olur. Hastaneye yatış gerekebilir.

Tedavi

Tedavinin temel amacı, kanda biriken toksik maddeleri azaltmak ve altta yatan tetikleyici faktörü ortadan kaldırmaktır.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği diyete uyun (genellikle protein alımının düzenlenmesi)
• Kabızlığı önleyin; doktora danışarak uygun laksatifler kullanılabilir
• Alkol kullanmayın
• İlaçlarınızı doktor kontrolünde kullanın, reçetesiz ilaçlardan kaçının
• Yeterli sıvı tüketin

Tıbbi tedaviler

Tedavide genellikle bağırsaklardaki toksik maddelerin atılımını artıran ilaçlar kullanılır. Ayrıca amonyak seviyesini düşüren tedaviler uygulanır. Antibiyotikler bağırsak florasını düzenlemek için verilebilir. Ağır vakalarda hastanede damar yoluyla tedavi uygulanır. Diyaliz veya karaciğer nakli gerekebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlerlemiş karaciğer hastalığı olan ve ilaç tedavisine yanıt vermeyen hastalarda karaciğer nakli düşünülebilir. Bu durum doktorunuzla detaylı olarak değerlendirilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Hepatik ensefalopati atakları tekrarlayabilir. Bu nedenle tetikleyicilerden kaçınmak, düzenli doktor kontrolü ve sağlıklı yaşam tarzı önemlidir. Aile bireylerinin belirtileri tanıması ve erken müdahale etmesi faydalıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku alışkanlığı edinin
• Stresten uzak durmaya çalışın
• Doktorunuzun önerdiği diyete sadık kalın
• İlaçlarınızı düzenli kullanın

Diyet ve egzersiz

Protein alımı konusunda doktorunuza danışın. Genellikle bitkisel proteinler daha iyi tolere edilebilir. Kabızlığı önlemek için lifli gıdalar tüketin. Hafif egzersiz (yürüyüş gibi) genel sağlığa iyi gelir, ancak aşırı yorgunluktan kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bu durum kafa karışıklığı ve unutkanlığa yol açabileceğinden hastada kaygı, korku veya depresyon görülebilir. Aile desteği ve gerektiğinde psikolojik destek almak önemlidir.

Önleme

Tamamen önlenemese de, altta yatan karaciğer hastalığının iyi yönetilmesi ve tetikleyicilerden kaçınılmasıyla atak riski azaltılabilir.

Aşılar

Hepatit A ve B aşıları karaciğer hastalığının ilerlemesini önlemede önemlidir. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimine uyun.

Tarama programları

Karaciğer hastalığı olan kişiler düzenli olarak doktor kontrolünde olmalıdır. Kan testleri ve gerekirse diğer taramalar yapılmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bilinç kaybı ve koma
• Beyin ödemi (beyinde şişlik)
• Kalıcı nörolojik hasar
• Ölüm

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve uygun tedavi ile hepatik ensefalopati çoğu zaman düzelir. Tedavi edilmezse ciddi sonuçlar doğurabilir, ancak düzenli takip ve tedavi ile bu risk büyük ölçüde azalır. Karaciğer nakli olan hastalarda durum tamamen düzelebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.