Çocuklarda Yüksek Kolesterol

Genel Bakış

Yüksek kolesterol, kanınızdaki yağ benzeri bir madde olan kolesterolün normalden fazla olmasıdır. Kolesterol, vücudun çalışması için gereklidir ancak fazlası damarlarda birikerek kalp hastalıklarına yol açabilir. Çocuklarda da görülebilir.

Çocuklarda yüksek kolesterol, özellikle ailede yüksek kolesterol veya erken kalp hastalığı öyküsü varsa, sanılandan daha yaygındır. Sağlıksız beslenme ve hareketsiz yaşam nedeniyle çocuklarda da görülme sıklığı artmaktadır.

Yüksek kolesterol her yaştan çocuğu etkileyebilir, ancak ailesinde yüksek kolesterol, erken kalp hastalığı veya obezite olan çocuklarda daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Genellikle hiçbir belirti olmaz.
• Bazı durumlarda ciltte sarı renkli yağ birikintileri (ksantoma) görülebilir.
• Göz çevresinde halka şeklinde gri-beyaz çizgi (arkus kornea) nadiren görülür.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklar genellikle hiçbir şikayet hissetmez. Yüksek kolesterol genellikle rutin kan testlerinde rastlantısal olarak bulunur.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yetişkinlerde yüksek kolesterol, kalp krizi veya inme gibi ciddi durumlara yol açana kadar belirti vermeyebilir.
• Göğüs ağrısı (anjina), bacak krampları veya nefes darlığı gibi belirtiler damar tıkanıklığının işareti olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Genetik faktörler: Aileden geçen yüksek kolesterol (ailesel hiperkolesterolemi) en sık nedenlerden biridir.
• Sağlıksız beslenme: Doymuş yağ ve trans yağ oranı yüksek yiyeceklerin çok tüketilmesi (hazır yiyecekler, kızartmalar, işlenmiş etler).
• Hareketsiz yaşam: Düzenli fiziksel aktivitenin az olması.

Risk faktörleri

• Ailede yüksek kolesterol veya erken kalp hastalığı (40 yaş altı) öyküsü.
• Çocukluk çağı obezitesi (fazla kilolu olmak).
• Şeker hastalığı (diyabet), böbrek hastalığı veya tiroid hastalığı gibi bazı sağlık sorunları.
• Yetersiz beslenme: Sebze, meyve ve lifli gıdaların az tüketilmesi.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Çocuğunuzda yukarıda acil bölümünde belirtilen belirtiler varsa (göğüs ağrısı, bayılma) hemen tıbbi yardım alın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çocuğunuzun ailesinde yüksek kolesterol veya kalp hastalığı varsa 2 yaşından itibaren kolesterol testi yaptırmayı doktorunuzla konuşun.
• Çocuğunuz fazla kilolu veya obez ise doktorunuza danışarak düzenli kontroller planlayın.
• 9-11 yaş arasında tüm çocuklara bir kez kolesterol testi önerilmektedir.

Tanı

Yüksek kolesterol, bir kan testi ile teşhis edilir. Test genellikle 9-11 yaş arasında veya riske bağlı olarak daha erken yapılır. Testten önce 12 saat açlık gerekebilir.

Yapılabilecek testler

• Lipid profili (açlık kolesterol testi): Total kolesterol, LDL (kötü kolesterol), HDL (iyi kolesterol) ve trigliserid düzeylerini ölçer.

Randevunuzda neler beklenir

Çocuğunuzdan bir damardan kan alınacaktır. İşlem birkaç dakika sürer, hafif bir acı olabilir. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde çıkar. Doktorunuz sonuçları değerlendirip çocuğunuzun yaşına, cinsiyetine ve aile öyküsüne göre bir plan yapacaktır.

Tedavi

Çocuklarda yüksek kolesterol tedavisinde ilk adım yaşam tarzı değişiklikleridir. Çoğu çocukta sadece beslenme ve egzersizle kolesterol seviyeleri iyileşir. Genetik nedenlerle çok yüksek olan durumlarda ilaç tedavisi de gerekebilir.

Evde kişisel bakım

• Sağlıklı beslenme: Doymuş yağ ve trans yağlardan kaçının. Bol sebze, meyve, tam tahıllı ürünler ve sağlıklı yağlar tercih edin.
• Fiziksel aktivite: Çocuğunuzun her gün en az 60 dakika orta-yoğun fiziksel aktivite yapmasını teşvik edin (koşma, yüzme, bisiklet).
• Ekran süresini sınırlayın (günde en fazla 1-2 saat).
• Aile olarak sağlıklı alışkanlıklar edinin: Birlikte yemek pişirmek, birlikte yürüyüş yapmak.

Tıbbi tedaviler

Yaşam tarzı değişikliklerine rağmen kolesterol seviyeleri çok yüksek kalırsa, doktor ilaç tedavisi önerebilir. Bu ilaçlar genellikle statin grubundandır ve çocuklarda kullanımı doktor kontrolünde güvenlidir. İlaç dozu ve takibi mutlaka bir çocuk doktoru veya çocuk kardiyoloğu tarafından yapılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çocuklarda yüksek kolesterol için ameliyat nadiren gerekir. Sadece ailesel hiperkolesteroleminin çok ağır formlarında, ilaçlara yanıt alınamazsa kanı temizleme işlemi (aferez) gibi yöntemler uzman merkezlerde uygulanabilir.

Bu durumla yaşamak

Yüksek kolesterolü olan bir çocuğun günlük yaşamı, ailenin sağlıklı alışkanlıklar benimsemesiyle büyük ölçüde normaldir. Okulda, arkadaş ortamında da bu alışkanlıkları desteklemek önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku alışkanlığı edinmek (yaşa uygun süre).
• Sigara dumanından uzak durmak.
• Stresi azaltmak için çocuğunuzla oyun oynamak ve konuşmak.

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu bir beslenme planı oluşturun. Kırmızı et, tereyağı, krema gibi doymuş yağları sınırlayın; somon, ceviz, zeytinyağı gibi sağlıklı yağları tercih edin. Rafine şeker ve işlenmiş gıdalardan kaçının. Haftada en az 3-4 gün ailece fiziksel aktivite yapın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Çocuğunuz yüksek kolesterol tanısı nedeniyle kendini farklı hissedebilir. 'Hasta' olarak etiketlenmek istemeyebilir. Ona bunun yönetilebilir bir durum olduğunu ve sağlıklı alışkanlıklarla herkesin fayda göreceğini anlatın. Endişelerini dinleyin ve gerekiyorsa bir çocuk psikoloğundan destek alın.

Önleme

Çocuklarda yüksek kolesterol tamamen önlenemeyebilir, özellikle genetik faktörler varsa. Ancak sağlıklı beslenme ve aktif bir yaşam tarzı ile risk büyük ölçüde azaltılabilir. Ailede yüksek kolesterol varsa, tarama testleri erken teşhise yardımcı olur.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı, 9-11 yaş arasındaki tüm çocuklara bir kez kolesterol taraması yapılmasını önermektedir. Ailede yüksek kolesterol veya erken kalp hastalığı varsa tarama 2 yaşından itibaren başlayabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Damar duvarında plak birikimi (ateroskleroz) erken yaşta başlayabilir.
• İlerleyen yaşlarda kalp krizi, inme veya periferik arter hastalığı riski artar.

Uzun vadeli görünüm

Çocuklarda yüksek kolesterol erken fark edilip tedavi edilirse, yetişkinlikte ciddi kalp-damar hastalıkları riski önemli ölçüde azalır. Tedaviye iyi yanıt alınır ve çoğu çocuk normal bir yaşam sürer. Umutlu olmak için her neden var.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.